Dimension များကို နားလည်ကြည့်ခြင်း

2D, 3D, 4D ဆိုပြီးကြားဖူးနားဝရှိကြတော့ Dimension ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့တွေနဲ့ အရမ်းမစိမ်းကားကြဘူးလို့ထင်ပါတယ်။
သိပ္ပံဇာတ်လမ်းတွေ၊ Science Documentary တွေထဲမှာ Dimension ဆိုပြီး ပြောကြဆိုကြတာ ကြားဖူးကြမှာပါ။
ဒါဆို Dimension ဆိုတာဘာလဲ။
အရွယ်အစား၊ ထုထည်ပမာဏဆိုတာမျိုး အကြမ်းအားဖြင့်ပြောနိုင်ပါတယ်။

မြင်အောင်ပြောရရင် အမှတ်စက် တစ်ခုကို Zero Dimension လို့သတ်မှတ်ကြတယ်။ ဘယ်အရပ်ကိုမှ မရွေ့နေ မညွှန်ပြနေလို့ဖြစ်တယ်။

မျဉ်းတစ်ကြောင်းကို One Dimension လို့သတ်မှတ်တယ်။ သူ့မှာအနက် (Depth) မရှိဘူး။
ဒါဆို Two Dimensions ကိုသိနိုင်ကြမယ်ထင်ပါတယ်။ စာရွက်ပေါ်မှာ ဆွဲလိုက်တဲ့ ထောင့်မှန်စတုဂံတစ်ခုကို မြင်ကြည့်ပါ။

Three Dimensions မှာတော့ အလျား၊ အနံ၊ အမြင့် ၃ခုလုံး ရှိနေပါပြီ။ မြင်တွေ့ရသမျှ လောကကြီးက 3D ပါပဲ။
(ဒီနေရာမှာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာ တစ်ခုကို ဖြတ်ပြောရရင် မျက်လုံးဟာ 2D ကိုပဲမြင်နိုင်စွမ်းရှိပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် ဦးနှောက်ရဲ့ Depth Perception ကြောင့် အရာရာကို ထုထည်နဲ့ 3D အဖြစ်မြင်နေရခြင်းဖြစ်တယ်)

3D ပြီးတော့ 4D ရှိနိုင်သေးလားဆိုရင် ရှိသေးတယ်လို့ ဖြေရမှာပါ။
Einstein ကတော့ 3 Dimensions မှာ အချိန် (Time) ကို Dimension တစ်ခုအဖြစ်နဲ့ယူဆပြီး Space-Time လို့ ထည့်ပြောခဲ့ပါတယ်။
အချိန်က အမြဲရှေ့သို့သွားနေတယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆမဟုတ်တော့ဘဲ နောက်ပြန်လည်းသွားနိုင်တယ်ဆိုပြီး ပြောခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်အခုပြောမယ့် 4D က အချိန်ကိုဆိုလိုချင်သည်မဟုတ်ပါ။ အလျား၊ အနံ၊ အမြင့်တင်မဟုတ်ဘဲ နောက်ထပ်မြင်နိုင်သော quantity တစ်ခုတိုးလာခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်တယ်။
နားလည်ရန်ခက်ခဲနေပါသလား။
ဥပမာနဲ့ဆို ပိုပြီးမြင်လွယ်မယ်ထင်တယ်။

3D နဲ့ 4D ကို နားလည်ဖို့ 2D နဲ့ 3D ကို အရင်ရှင်းလင်းသိဖို့လိုတယ်။
စာရွက်ပေါ်မှာ စတုရန်းနှစ်ခုရှိတယ်လို့ မြင်ကြည့်ပါ။ 2D စတုရန်း ၂ခုဆိုပါတော့။

သူတို့ 2D ကမ္ဘာမှာ အချင်းချင်းမြင်တွေ့ပုံကို စာရွက်ပေါ်ကိုသွားပြီး ကျွန်တော်တို့ စိတ်မှန်းနဲ့ကြည့်ကြည့်ရအောင်။

စတုရန်း ၁ ယောက်က နောက်စတုရန်း ၁ယောက်ရဲ့ ဘေးအနားတွေကိုသာ မြင်နိုင်တွေ့နိုင်တယ်။ စတုရန်းထဲမှာ အနီရောင်ခြယ်ထားလည်း အခြားစတုရန်းက ခြယ်ထားတဲ့အရောင်ကိုမြင်နိုင်မှာမဟုတ်ဘူး။

မြင်ချင်ရင်ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ။ ရှင်းပါတယ်။ အတွင်းမှာအနီရောင်ခြယ်ထားတဲ့ စတုရန်းကို တစ်ခုခုနဲ့လှီးဖွင့်မှ ရမှာပါ။ (ကျွန်တော်တို့ကိုယ်ထဲမှာ ခွဲစိတ်ကုသမှုလုပ်ကြသလိုပေါ့)

ကျွန်တော်တို့ 3D လူသားတွေအနေနဲ့ စာရွက်ပေါ်ကစတုရန်း ၂ယောက်ကို ကြည့်လိုက်တာနဲ့ ဘယ်သူ့မှာ အနီရောင်ခြယ်ထားလဲဆိုတာ ဘာနဲ့မှသွားလှီးနေစရာမလိုဘဲ တန်းမြင်နိုင်တယ်။
ကျွန်တော်တို့မှာ Dimension ၁ခုအပိုရှိနေတာကြောင့်ပါ။

စတုရန်းတစ်ယောက် ရောဂါအကြီးအကျယ်ဖြစ်လို့ ခွဲစိတ်ရမယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ 3D လူသားတွေအနေနဲ့ စတုရန်းကိုခွဲစိတ်စရာမလိုဘဲ ကုသပေးနိုင်ပါတယ်။
ဒီလောက်ဆို မြင်နိုင်မယ်ထင်ပါတယ်။

3D နဲ့ 4D သက်ရှိတွေကို ထပ်စဉ်းစားရင် ကျွန်တော်တို့က စတုရန်းနေရာ ရောက်သွားတာပေါ့။
4D သက်ရှိဟာ ကျွန်တော်တို့အရေပြားကို မဖွင့်ဘဲ ခွဲစိတ်ပေးနိုင်လိမ့်မယ်။
နှလုံးကို သူ့လက်နဲ့ကိုင်ပြီး ညှစ်ပေးနိုင်လိမ့်မယ်၊ သူစိတ်အလိုမကျရင် မခွဲမစိတ်ဘဲနဲ့ ဦးနှောက်ကိုပါ ခေါင်းထဲက ဆွဲထုတ်သွားလို့ရတယ်။
(4D သက်ရှိရဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ပမာဏများကို ပြောလိုခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
သူ့မှာ လက်ရှိတယ်၊ စိတ်ရှိတယ်၊ ယုတ်စွအဆုံး 4D သက်ရှိဆိုတာ တကယ်ရှိတယ်ဆိုတာမျိုးကို ပြောလိုခြင်းမဟုတ်ပါ)

2D သက်ရှိတွေက 3D သက်ရှိတွေကို မမြင်နိုင်ဘူးလားလို့ မေးရင် မြင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့ရဲ့အမြင်ဟာ 2D မှာကန့်သတ်ခြင်းခံထားရတော့ 3D ကို 2D အဖြစ်နဲ့ပဲမြင်နိုင်လိမ့်မယ်။ 3D ရဲ့လှုပ်ရှားမှုတွေဟာ သူတို့အတွက် ယုတ္တိရှိနေမှာမဟုတ်ဘူး။

ကျွန်တော်တို့လည်း 4D ကိုသင်္ချာနည်းအရ စိတ်ကူးယဉ်ကြည့်နိုင်တယ်။ ပုံဖော်ကြည့်နိုင်တယ်။ တော်တော် odd ဖြစ်ပေမယ့် 4D ကို ကျွန်တော်တို့ 3D အမြင်နဲ့မြင်ကြည့်နိုင်တယ်။

• 

(Spoiler Alert: အခုရေးတဲ့စာအတွက် အကောင်းဆုံး ဥပမာကတော့ Interstellar ဇာတ်သိမ်းခန်းမှာ ဇာတ်လိုက်က Black Hole ထဲဝင်သွားတဲ့အချိန် သူ့ရဲ့မြင်ကွင်းမှာ မျဉ်းကြောင်းတွေနဲ့ရှုတ်ရှုပ်ခတ်နေတယ်၊ Higher Dimensions တွေကို 3D လူသားတစ်ယောက်အနေနဲ့ မြင်တွေ့ရပုံကိုပြတာဖြစ်တယ်)

(နောက်ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ Cixin Liu ရဲ့ Death’s End စာအုပ်မှာလည်း ဒီအယူအဆကို ရေးထားပါတယ်)

စာတော်တော်ရှည်နေပြီမို့ ဒီမှာပါရပ်လိုက်ပါတော့မယ်။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။