(ယခုစာကိုရေးသားရခြင်းမှာ psychiatric disorder များနှင့် ဆရာတက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်စာအုပ်များကို တွဲဖက်လေ့လာမိစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး လမ်းညွှန်မိတ်ဆက်သဘောမျှသာ ရေးသားမည်ဖြစ်ရာ အမှားအယွင်းတစုံတရာပါဝင်ခဲ့ပါက စာရေးသူ၏ လေ့လာမှုအားနည်းခြင်းကြောင့်သာဖြစ်ပါသည်။)
မြန်မာရသစာပေ စာရေးဆရာများထဲမှာ ဆရာတက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်သည် သြဇာကြီးမားပြီး ဆရာ့စာအုပ်စာပေများသည် ယနေ့တိုင် စာဖတ်သူမျိုးဆက်သစ်များကို ရသမျိုးစုံ ပေးစွမ်းလျက်ရှိပါသည်။
ဆရာဇာတ်ကောင်များမှာ အခြားစာအုပ်များတွင် တွေ့ခဲလှသော psychiatric disorder များရှိတတ်ကြပြီး စိတ်၏ နက်နဲရှုပ်ထွေး ဆန်းကြယ်လှပုံကို ဆရာ့ဝတ္ထုများတွင် ရှာတွေ့နိုင်ပါသည်။
စာရေးသူအနေနဲ့ ဆရာ့ဝတ္ထုများစွာထဲက ထူးခြားသော စိတ်ဝေဒနာများပါရှိနေတဲ့ စာအုပ်များကို အမြည်းသဘော ထုတ်နုတ်တင်ပြပေးသွားပါမယ်။
(Spoiler Alert ပါ။ မဖတ်ဖူးသေးသူများအနေနဲ့ အရင်ဆုံးရှာဖွေဖတ်ရူပြီးမှသာ ဤ post ကိုလာဖတ်သင့်ပါတယ်။ အမြည်းလေ့လာပြီး စိတ်ဝင်စားမှဖတ်ချင်သူများကတော့ အောက်မှာဆက်လက်ဖတ်ရူပေးနိုင်ပါသည်။)
ပထမဆုံး ရွေးထားတဲ့ ဝတ္ထုကတော့ ဆရာရဲ့ နာမည်ကြီးစာအုပ်ဖြစ်တဲ့ “နွေကန္တာဦး” ပဲဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဇာတ်လမ်းထဲမှာ
နုနုငယ်ဆိုတဲ့မိန်းကလေးဟာ ဖခင်ဖြစ်သူ ရစ်ထုပ်ကြီး (Chronic Alcoholism) နဲ့ နေထိုင်ပြီး
ထူးဆန်းတဲ့ မျိုးရိုးလိုက်တဲ့ရောဂါကို ခံစားနေရပါတယ်တဲ့။
နုနုငယ် ရဲ့မိခင်ဖက်က အမျိုးတွေဟာ သက်ဆိုးမရှည်ကြဘဲ ရူးရူးပြီး သေကုန်ကြသတဲ့။
နုနုငယ်ရဲ့ အမေကလဲ နုနုငယ်ကိုမွေးပြီး အဆိုပါရောဂါပုံစံစွဲကပ်ကာ တိမ်းပါးသွားပြန်ပါသတဲ့။
အဲ့လို ထူးဆန်းတဲ့ရောဂါကြောင့် နုနုငယ်ကို အပြင်လောကနဲ့ အဆက်သွယ်ဖြတ်ထားပြီး တိုက်ပိတ်ထားတတ်ပါသတဲ့။
နုနုငယ်နဲ့ ဇာတ်ဆောင် မောင်နှင်းငွေတို့ ဆုံကြတဲ့အခါ လူငယ်ချင်းရည်ငံသွားကြပြီး ဒီရောဂါအကြောင်း မောင်နှင်းငွေက မရမကရှာဖွေစုံစမ်းပါတော့တယ်။
နုနုငယ်နဲ့ နှင်းငွေတို့ ဘာတွေဆက်ဖြစ်မလဲ။
နုနုငယ်မှာ တကယ်ရော ရောဂါရှိရဲ့လား။
သူ့အဖေရစ်ထုပ်ကြီးက alcohol withdrawal symptoms တွေကြောင့် သမီးကိုတိုက်ပိတ်ချုပ်နှောင်ထားတာလား။
ဝတ္ထုမဖတ်ရသေးသူများအနေနဲ့ အောက်မှာ spoiler alert ပါဗျ။
………………..
ဒီဝတ္ထုထဲမှာ ထူးခြားတဲ့ရောဂါဖြစ်တဲ့ Schizophrenia (စိတ်ကစဥ့်ကလျားဖြစ်ခြင်း) အကြောင်းကို ထည့်သွင်းရေးသားထားပြီး
Schizophrenia ရဲ့ရောဂါသဘာဝဖြစ်တဲ့ မျိုးရိုးလိုက်တက်ပုံ ၊ စိတ်အစွဲကြီးပုံတွေကိုပါ ဖတ်ရူရပါတယ်။
Schizophrenia ဝေဒနာရှင်များဟာ psychosis သမားများဖြစ်ကြပြီး ဆေးမကုသပဲနေပါက အခြေနေပိုဆိုးလာကာ suicide လုပ်သွားတတ်ကြပါတယ်။ accident များဖြစ်ကာ သေဆုံးသွားတတ်ကြပါတယ်။
Schizophrenia သမားတွေမှာတွေ့ရတဲ့ လက္ခဏာတွေကို အုပ်စု ၂ မျိုးခွဲထားပြီး
Positive symptoms (အတက်လက္ခဏာ)နဲ့
Negative symptoms (အကျလက္ခဏာ) တို့ဖြစ်ပါတယ်။
Positive symptoms တွေအနေနဲ့
လွဲမှားတဲ့ အယူအဆတွေကို စွဲမြဲစွာယုံကြည်နေမယ် (Delusion)
(ဥပမာ သိုက်က လာတာ။ အိမ်ထောင်ပြုလို့မရဘူး။ သိုက်ကပြန်ခေါ်တော့မှာ။
ငါ့စိတ်ကို သိုက်ကမယ်မယ်ကြီးကထိန်းချုပ်ထားတာ
သူ့စကားနားထောင်နေရတယ် စသဖြင့် ယုံမှားခြင်း)
သူများမကြားတဲ့အသံတွေ တယောက်ထဲကြားနေမယ်။ သူများမမြင်တာတွေ မြင်နေမယ်။ (Hallucination)
ထူးဆန်းတဲ့အပြုမူတွေ ၊ လုပ်ရပ်တွေလုပ်လာမယ်။ (Disorganized behavior)
နားလည်ရခက်တဲ့စကားတွေပြောလာမယ်။
ဥပမာ – လေထဲမှာ လက်ကားရားခြေကားရားတောင့်တောင့်ကြီး ရပ်နေတာမျိုး၊ (Catatonic)
ခေါင်းအုံးမပါဘဲ ခေါင်းအုံးနဲ့အိပ်နေသလို လည်ပင်းကိုတောင့်ထားပြီးအိပ်ခြင်း (psychological pillow or ghost pillow) စတာတွေရှိတတ်ပါတယ်။
Negative symptoms တွေအနေနဲ့
လူတွေနဲ့ဝေးဝေးနေတာ (social withdrawal)
စိတ်ခံစားမှုကုန်ခမ်းပြီး ဘာကိုမှစိတ်မဝင်စားတော့တာ (Flat affect)
Motivations မရှိတော့တာ
စကားပြောတာနည်းလာတာ (Poverty of speech)
အတွေးတွေဆက်တွေးမရတော့ဘဲ တန်းလန်းဖြစ်ကုန် ရပ်ကုန်တာ (Thought blocking)
စတာတွေဖြစ်တတ်ပါတယ်။
Schizophrenia လို့သတ်မှတ်ဖို့ အထက်က လက္ခဏာတွေကို ၆လအထက် ခံစားနေရပါမယ်။
ဘာလို့ ဒီ စိတ်ဝေဒနာဖြစ်လာရသလဲဆိုပြီး ယူဆချက်တွေများစွာရှိပါတယ်။
မျိုးရိုးလိုက်တတ်တဲ့ Genetic factor ကိုတွေ့ရပြီးသွေးနီးတဲ့ ဆွေမျိုအရင်းချာတွေမှာဖြစ်ရင် မိမိမှာလဲလိုက်ဖြစ်တတ်တဲ့ chance များပါတယ်။
မျိုးရိုးဗီဇကြောင့် တခုထဲ တရားခံပုံချလို့မရဘဲ
Environmental factor တွေနဲ့လဲ ဆက်စပ်နေတာကိုတွေ့ရပါတယ်။
ဥပမာ Schizophrenia ဖြစ်တဲ့သူတွေကို မွေးဖွားတဲ့အချိန်က ဆောင်းရာသီ (သို့) နွေဦးအစမှာ ဖြစ်တတ်တာကို တွေ့ရပါတယ်။
ဒီလို ရာသီဥတုမှာမွေးတိုင်းဖြစ်မှာလားဆိုတော့ အဲ့လိုလဲ မဟုတ်ပါ။
ဆောင်းနဲ့နွေဦးအစမှာ ရာသီဥတုအေးပြီး virus ရောဂါအဖြစ်များလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့လဲ ယူဆကြပြီး
Candidate virus တွေကတော့ Influenza (ရာသီတုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ်) နဲ့ Epstein Barr Virus တို့ဖြစ်ပါတယ်။
Social factor အနေနဲ့ ငယ်ငယ်ကထဲက ပတ်ဝန်းကျင်မှာ အပယ်ခံ အနှိမ်ခံဖြစ်တာ ၊ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ကင်းကွာတာတွေနဲ့လဲ ဆက်နွယ်နေပါတယ်။
Drug abuse တခုဖြစ်တဲ့ Cannabis ဆေးခြောက် အလွန်အကျူးသုံးတာနဲ့လဲ သက်ဆိုင်နေပါတယ်။
ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြန်ကောက်ရရင်
နုနုငယ်မှာ Schizophrenia ရှိနိုင်ခြေများပြီး သူ့ဖခင်ကဝန်ခံထားတာကိုတွေ့ရနိုင်ပါတယ်။
အဆုံးသတ်မှာ နုနုငယ်နဲ့ နှင်းငွေ ခေတ္တဝေးသွားတဲ့အချိန်မှာ နှင်းငွေနဲ့အဆက်ပြတ်သလိုဖြစ်ပြီး
ရွာကို နှင်းငွေပြန်ရောက်တော့ နုနုငယ်အုတ်ဂူကိုသာတွေ့ခဲ့ရပါတော့တယ်။
ဒီနေရာမှာ မေးခွန်းတွေများစွာ ဆရာကထားခဲ့ပါတယ်။
နုနုငယ် ဘယ်လို သေသွားတာလဲ။
Schizophrenia တွေက အများအားဖြင့် natural disease တွေစောပေါ်လာပြီး သေတတ်သလို
Suicide လုပ်နိုင်ခြေက ၁၀ယောက် ၁ယောက်ရှိပါတယ်။
မတော်တဆထိခိုက်မှု accident ဖြစ်ပြီးလဲ အသက်သေနိုင်ပါတယ်။
ဒီလောက်ဆိုရင် “နွေကန္တာဦး”အကြောင်း လုံလောက်ပြီလို့ ယူဆပါတယ်။
ဒီဝတ္ထုကို နွေကန္တာဦး လို့ ပေးရတဲ့အကြောင်းကိုလဲ စာအုပ်တနေရာမှာ ဖတ်ရူမိမှာပါ။
စာရေးသူကျနော် တဦးထဲ အမြင်ကတော့ လူမှုဘဝတိုးတက်နေတဲ့ကာလမှာ စိတ်ရောဂါပညာဟာ သုတေသနလုပ်စရာတွေ လိုအပ်ချက်တွေများစွာ
ရှိနေသေးတဲ့အတွက်
“သိပ္ပံပညာမိုးဟာ ခေါင်နေဆဲ …..
နွေကန္တာဦးမှာပဲရှိသေးတယ်”လို့ ဆရာက ဥပမာတင်စားထားတာလို့ မြင်မိပါတယ်။
ဒီစာအုပ်ရဲ့ အဆက်ဖြစ်တဲ့ “ဝသန်လေချိန်မှန်ကူး” မှာ နုနုငယ်အကြောင်း ဆရာဝန်ကိုနှင်းငွေ ဘာတွေဆက်တွေ့မလဲ။
နုနုငယ်ဘာလို့သေသွားတာလဲ။ တကယ်မသေသေးတာလား။နနုငယ်ပြန်ပေါ်လာတာလား။
နုနုငယ်နဲ့ ဆင်တဲ့သူလား။
စတဲ့ မေးခွန်းတွေကို ဆရာကပဲ ရှင်းပြသွားပါလိမ့်မယ်။
နောက်အပိုင်းတွေမှာ ဆရာ့ရဲ့နောက်ထပ်စာအုပ်တွေနဲ့ psychiatric ဝေဒနာများကို ထုတ်နုတ်တင်ပြသွားပါမယ်။
စိတ်ဝင်စားပါက
Stay tuned for next parts!
Thanks for your time!
လင်းမူ
ဆရာ့စာအုပ်တွေကို download ယူလိုပါက pdf format နဲ့ရယူနိုင်ပါတယ်။
အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။
Science Nuts 
သူငယ်ချင်းလို့ပဲခေါ်မယ်ခိုင်ဆိုတာကိုဘယ်လိုသဘောရလဲရှင့်အမြင်လေးပြောပြကြည့်ပါ့လား
LikeLike