၆ပေခြားနေရသော နှင်းဆီပန်း ၆၅ပွင့်ရောဂါ

ခေါင်းစဥ်ကိုမြင်လိုက်တာနဲ့ ဘာရောဂါအကြောင်းရေးတော့မလဲဆိုတာ စာဖတ်သူတို့ခန့်မှန်းမိကြပါသလား။

• 

ဒီရောဂါခံစားနေရသူတွေမှာ ထူးဆန်းတဲ့အချက်လေးတွေရှိပါတယ်။

သူတို့က လူတွေနဲ့ ၆ ပေအကွာမှာပဲနေရတယ်။

သူတို့ရဲ့ အရေပြားက ငန်တူးနေတယ်။

သူတို့က ငယ်ငယ်လေးနဲ့သေကြရတယ်။

ဒီရောဂါကို ဆေးပညာမှာ Cystic fibrosis လို့ခေါ်ပြီး နာမည်ပြောင်ပေးထားတာက
Sixty five roses ပါတဲ့။ အသံထွက်ချင်းဆင်တူလို့ romantic ဆန်ဆန်လေး နာမည်မှည့်ထားတာပါ။

ဒီရောဂါက မျိုးရိုးလိုက်တဲ့ရောဂါဖြစ်ပြီး လူဖြူတွေမှာပိုအဖြစ်များပါတယ်။

ရောဂါဘာလို့ဖြစ်ရတာလဲဆိုတော့ ကျနော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အရည်တွေများစွာရှိပြီး နေ့စဥ် အရည်တွေစစ်ထုတ်လိုက် ပြန်စုပ်ယူလိုက် လုပ်နေရပါတယ်။

မလိုတဲ့အရည်တွေကိုထုတ်မယ်။ လိုတဲ့အရည်တွေကိုပြန်စုပ်မယ်။
အဲ့လိုလုပ်ဖို့ အရည်ဝင်ထွက်တဲ့ ပြွန် channel တွေလိုပါတယ်။

Cystic fibrosis ရောဂါက အဲ့ channel ထဲကမှ Chloride ion ကိုသယ်ပို့တဲ့ channel က မွေးရာပါချို့ယွင်းသွားတာပါ။

• 

အဲ့လို ချို့ယွင်းဖို့ဆိုရင် အဖေရော အမေရောမှာ အဲ့ဒီရောဂါဖြစ်စေတဲ့ gene (မျိုးရိုးဗီဇ)ပါရှိရမှာပါ။

မိဘ တယောက်မှာပဲ ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ gene ပါရင် ကလေးမှာ ရောဂါမဖြစ်ဘဲ carrier (ရောဂါသယ်ဆောင်သူ)ပဲဖြစ်မှာပါ။

Carrier တွေက ဘာရောဂါလက္ခဏာမှမပြဘဲ ကျန်းမာနေမှာပါ။

ပုံမှန်လူတယောက်က အဆုတ်ထဲမှာ ခပ်ကျဲကျဲ အချွဲ (mucous)တွေရှိရပါတယ်။

အချွဲရှိမှ နှာခေါင်းကဝင်လာတဲ့ ပိုးမွှားတွေကို
ဖမ်းကပ်ထားပြီး ချွဲသလိပ်အဖြစ်ပြန်ဟပ်ထုတ်လို့ရမှာပါ။

အဲ့လိုပဲ အူလမ်းကြောင်းမှာလဲ အူတွေချောမွေ့ဖို့ ချောဆီ အချွဲလိုပါတယ်။

Pancreas လိုခေါ်တဲ့ မုန့်ချိုအိတ်ကနေ အစာချေရည်တွေထွက်ဖို့ ပြွန်တွေဟာ ချောမွေ့ပြီး လမ်းကြောင်းရှင်းနေဖို့လိုပါတယ်။

Cystic fibrosis ရောဂါသမားတွေက အရည်တွေမစစ်ထုတ်နိုင်တော့ အချွဲတွေကပစ်ခဲလာပြီး နေရာအနှံ့ပိတ်ကုန်ပါတော့တယ်။

အဆုတ်မှာလဲ အချွဲတွေပစ်ပြီး ပိတ်ကုန်မယ်။
အူနဲ့ pancreas မှာလဲ လမ်းကြောင်းတွေပိတ်ကုန်တော့ အစာချေအရည်တွေမထွက်တော့ဘူး။

• 

နောက်ပိုင်း ပိုးတွေဝင်လာမယ်။ ပိုးတွေကို ပြန်ဟပ်မထုတ်နိုင်တော့ဘဲ infection ရလာပြီး အသက်ဆုံးရှုံးရတတ်ပါတယ်။

Pancreas ကိုထိပြီး insulin မထုတ်နိုင်လို့ အသက်ငယ်ငယ်နဲ့ ဆီးချိုလက္ခဏာတွေဖြစ်လာပါတော့တယ်။

အူနဲ့အဆုတ်မှာ အရည်တွေမထုတ်နိုင်တဲ့ (secretion) ပြဿနာတက်ပေမယ့်

အရေပြားမှာကျတော့ ထွက်ပြီးသားချွေးထဲက ဓာတ်ဆားကို ပြန်မစုပ်နိုင်တဲ့ (reabsorption) ပြဿနာတက်ပါသတဲ့။

ဒါကြောင့် သူတို့ ချွေးတွေမှာ sodium တွေ chloride တွေများနေပြီး လျှာနဲ့လျက်ကြည့်ရင် ငန်တူးနေပါတယ်တဲ့ (တကယ် သွားမလျက်ကြပါနဲ့ဦး)

• 

ရောဂါပိုးတွေကလဲ နေရာအနံ့ကနေကူးနိုင်လို့ လူတွေနဲ့ ၆ပေ အကွာမှာ နေရပါတယ်။

လူတွေချောင်းဆိုး နှာချေရင် ပိုးတွေက အများဆုံး ၆ပေလောက်အထိရောက်လေ့ရှိတာမို့ ၆ ပေအနည်းဆုံးခွာနေသင့်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ five feet apart ဆိုတဲ့ romance movie လေးကတော့ ၅ ပေအကွာက ချစ်သူ ၂ယောက်အကြောင်းကို ရိုက်ပြထားပြီး Cystic fibrosis လူနာအချင်းချင်းလဲ ၆ ပေခွာထားရပါတယ်တဲ့။

• 

လူနာတယောက်နဲ့ တယောက်မှာ ရှိတဲ့ ရောဂါပိုးအမျိုးအစားမတူလို့ ရောဂါသည်အချင်းချင်းပဲ ရပါတယ်ကွာ ဆိုပြီး နီးကပ်စွာနေထိုင်ပါက

Cross infection ရပြီး ၂ယောက်လုံးမှာရှိတဲ့ ပိုးတွေက အချင်းချင်းကူးကုန်ကာ သေဆုံးနိုင်ချေပိုများပါတယ်။ Antibiotics resistance ရနိုင်ချေလဲပိုများပါတယ်။

ဒီ ရောဂါရတဲ့သူတွေက သေဖို့အလားအလာအတော်များပြီး ကုသဖို့ဆေးများ ရှာဖွေနေတုန်းဖြစ်ပါတယ်။

မျိုးရိုးဗီဇရောဂါဖြစ်လို့ Genetic engineering ၊ Genetic target therapy များနဲ့သာ ကုသလို့ရမှာပါ။

Evolution အရဆိုရင် လူကို အကျိုးပြုတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇဆို ဆက်လက်လက်ဆင့်ကမ်းသွားရမယ်။

လူကို ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ ဒုက္ခပေးတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇဆို တဖြည်းဖြည်းပျောက်ကွယ်သွားရမယ်။

ဒါက general rule ပါပဲ။

ဒီ cystic fibrosis မျိုးရိုးဗီဇကတော့ ဒီ rule ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ကြီးဆန့်ကျင်နေပါတယ်။

ဒီ gene က လူတွေကြားထဲပျောက်မသွားဘဲ ပိုတောင်များလာပါသေးတယ်။

ရောဂါရှင်တွေက မျိုးမပွားနိုင်တော့ဘဲ sterile (ကလေးမရနိုင်ခြင်း) ဖြစ်သွားပြီး သေသွားတာတောင်မှပဲ ဒီ gene ကဘာလို့ ဆက်ရှိ ဆက်များနေရတာလဲ။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေခေါင်းစားရပါပြီ။

ဒီ gene က လူတွေကိုကောင်းကျိုးတခုခုရှိမှာပဲ ဆိုပြီး လိုက်ရှာရင်း theory တွေထုတ် ပြန်ပါတယ်။

အထင်ရှားဆုံး theory ကတော့ cystic fibrosis gene သယ်ဆောင်ထားသူတွေဟာ Cholera လို့ခေါ်တဲ့ ကာလဝမ်းရောဂါဒဏ်က သက်သာတာကိုတွေ့ရပါတယ်။

အရည်တွေအများကြီးထွက် အီအီးတွေပန်းပြီး dehydration နဲ့သေစေတဲ့ ကာလဝမ်းရောဂါဟာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှာ လူတွေအများကြီးကိုသေစေခဲ့ပြီးပါပြီ။

သဘာဝတရားကြီးက ဒီလိုနဲ့ထပ်ပြီးလူတွေမသေရအောင် cystic fibrosis gene ကို လက်ဆောင်ပေးခဲ့တာလို့ ဆိုကြတယ်။

အီးတွေပန်း အရည်တွေထွက်ကုန်တဲ့ရောဂါကို
အရည်တွေမထွက်နိုင်တဲ့ ရောဂါနဲ့ ပြန်ကာကွယ်တဲ့သဘောပါ။

တကယ်လဲ ကြွက်တွေမှာစမ်းကြည့်တဲ့အခါ CF gene သယ်ထားတဲ့ကြွက်တွေက cholera ဒဏ်က တဝက်သက်သာပြီး CF ရောဂါရှိတဲ့ ကြွက်ဆို cholera လုံးဝမဖြစ်ဘူးဆိုတာတွေ့ရပါတယ်။

Cholera ရောဂါက chloride channel (CFTR) ကိုပဲသုံးတာဖြစ်ပြီး Cystic fibrosis ကလဲ အဲ့ channel ကိုပဲ mutation ဖြစ်စေတာပါ။

Cystic fibrosis gene ရှိရင် တခြားဝမ်းရောဂါတွေသက်သာတယ်။ bronchial asthma မဖြစ်ဘူး စတဲ့ hypothesis များလဲရှိပါသေးတယ်။

ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် ကာလဝမ်းရောဂါကနေလွတ်မြောက်လာကြတဲ့ နောက်ပိုင်းခေတ်လူတွေမှာ
Cystic fibrosis gene တွေသယ်ဆောင်သူများလာတာကတော့ အမှန်ပါပဲ။

Thanks for your time!

လင်းမူ

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။