ဒီလိုခေါင်းစဉ်မျိုးရေးရင် ဖတ်တဲ့သူများတဲ့အတွက် နောက်တစ်ပုဒ်ထပ်ရေးလိုက်တာပါ။
စိတ်ရှင်းရှင်းထားပြီး ဖတ်ပေးပါ။ အတွေးတစ်ခုရသွားမယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓက “တပည့်တို့… ဤငါတို့ မဟာလောကဓာတ်အပြင် တစ်ဆူတစ်ဆူသော၊ တစ်ပါးသောဘုရားတို့၏ ပိုင်ဆိုင်ရာ၊ အုပ်စိုးရာ၊ အာဏာနှံ့ရာ တိုင်းနိုင်ငံကြီးတွေဖြစ်သော မဟာလောကဓာတ်ကြီးတွေသည်ကား အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့၌ အင်္သေချေအနန္တများပြားစွာရှိကုန်၏။ လောကဓာတ်အဆုံးမရှိ။ ဤအဆုံးမရှိများပြားသော မဟာလောကဓာတ်တွေ အကုန်လုံးကိုကား အနန္တလောကဓာတ်ဟု မှတ်ရမည်” လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ (ခပ်တိုတိုပြောရရင် စကြဝဠာအနန္တရှိတယ်လို့ ဆိုလိုချင်တာပါ)
Physics မှာလည်း ဒီလိုအယူအဆရှိပါတယ်။
သီအိုရီအရ စကြဝဠာအမျိုးအစားတွေကို ခွဲခြားထားပါတယ်။
Cosmologist Max Tegmark က စကြာဝဠာ Level ၄ခု ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
Level 1: An Extension of our universe
ဒီစကြဝဠာတွေဟာ ကျွန်တော်တို့ရှိနေတဲ့စကြဝဠာနဲ့ ဆက်နွယ်နေပါတယ်။
ဒါကြောင့် Physical Law တွေ၊ Physical Constatnt တွေက တူတူပဲဖြစ်နေမှာပါ။ (ဆိုလိုချင်တာက အလင်းအလျှင် ၁စက္ကန့်ကို ၁၈၆၀၀၀ မိုင်ဆိုတာ ခုပြောနေတဲ့ Universe တွေမှာလည်း တူတူဖြစ်နေပါတယ်၊ မရှင်းရင် ဆက်ဖတ်ပေးပါ၊ အောက်ရောက်ရင်ရှင်းသွားပါလိမ့်မယ်)
ဒီ Level 1 စကြဝဠာတွေက ကျွန်တော်တို့စကြဝဠာနဲ့ အလွန်ဝေးတဲ့အတွက် သူတို့ကို တွေ့နိုင်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
ကျွန်တော်တို့ပြောပြောနေတဲ့ စကြဝဠာဆိုတာ လေ့လာလို့ရနိုင်သော စကြဝဠာ (Observable Universe) ကိုပြောချင်တာပါ။ ဒီစကြဝဠာရဲ့အလွန်မှာ ဘာရှိမလဲမသိကြပါဘူး။ (အလင်းအလျှင် ရှိသလောက်ပဲ ကျွန်တော်တို့ဆီကို Information ကရောက်တာမို့ပါ)
မြင်အောင်ပြောရရင် အိမ်ထဲမှာနေတဲ့သူတစ်ယောက်က အိမ်တစ်လုံးလုံးကို ခြုံငုံပြီး မမြင်နိုင်ဘဲ မီးထွန်းထားတဲ့အခန်းကိုပဲမြင်ရမှာပါ။ မှောင်နေတဲ့အခန်းတွေ ရှိနေသေးတာသိပေမယ့် မမြင်နိုင်ပါဘူး။
Level 2: Universes with different physical constants
နာမည်အတိုင်းပဲ ဒီစကြဝဠာတွေဟာ ကျွန်တော်တို့နေထိုင်တဲ့စကြဝဠာနဲ့ Physical constants တွေမတူကြပါဘူး။
(အလင်းအလျှင်ဟာ သူ့ဆီမှာ ကျွန်တော်တို့ထက် သိသိသာသာပိုမြန်ချင်မြန်နေမယ်၊ နှေးချင်နှေးနေမယ်၊ ကျွန်တော်တို့သိသမျှ Physical constant တန်ဖိုးတွေ သူတို့ဆီမှာ သုံးမရပါဘူး)
မြင်အောင်ပြောရရင် ငါးတစ်ကောင်အတွက် ကမ္ဘာကြီးဆိုတာ ရေတွေပဲရှိတာလို့ထင်မှာပါ။ ဒါကြောင့် သူသာ တိုင်းတာတတ်တဲ့အသိဉာဏ်ရှိမယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာကြီးက ဘယ်လောက်ကြည်လင်ရမယ်၊ သူဘယ်လောက် အမြန်နှုန်းနဲ့ကူးခတ်လို့ရရမယ်ဆိုပြီး တွက်ချက်မိမှာပါ။
ရေခဲပြင်တွေရှိတဲ့ဒေသကို သူရောက်သွားရင်တော့ သူ့ရဲ့တွက်ချက်မှုကိန်းသေတွေဟာ မှန်နိုင်တော့မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒီစကြဝဠာတွေ ဘယ်လိုဖြစ်လာမလဲဆိုရင် Big Bang Theory (Cosmic Inflation) အကြောင်းပြန်ပြောရမှာပါ။
အမှတ်စက်တစ်ခု (Singularity) ဘဝကနေစခဲ့တဲ့ စကြဝဠာကြီးဟာ ခုချိန်ထိ ဆက်လန့်ပြန့်ကားနေဆဲပါပဲ။
ဒါပေမယ့် အချို့နေရာတွေမှာ မပြန့်ကားတော့ဘဲ စုဝေးသွားပြီး Gas Bubble တွေလိုဖြစ်သွားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
(ပြန့်တဲ့နေရာကပြန့်၊ စုတဲ့နေရာကစုဖြစ်သွားတာပေါ့… အဲ့ဒီအစုလေးတွေက Universe တစ်ခုထပ်ဖြစ်လာတာပါ)
Level 2 ထဲမှာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ Theory တစ်ခုက Lee Smolin ရဲ့ Cosmological Natural Selection ပါပဲ။
သူ့ရဲ့အဆိုအရ တွင်းနက် (Black Hole) တွေက စကြဝဠာအသစ်တွေဖန်တီးပေးနေတယ်လို့ ဆိုတယ်။ အဲ့ဒီကနေ ကြယ်တွေဖြစ်လာမယ်၊ ပြီးတော့ အသက်ရှင်ဖို့လိုအပ်တဲ့ Oxygen တွေဖြစ်လာမယ်၊ သက်ရှိတွေဖြစ်လာမယ်။
(ဂရုပြုစေချင်တာက ဒါတွေဖြစ်ပျက်နေတာသည် တွင်းနက်တစ်ခုထဲမှာပါ)
Level 3: Many Worlds Interpretation of Quantum Mechanics
ရွေးချယ်မှုတစ်ခုလုပ်လိုက်တိုင်း စကြဝဠာကြီး ၂ခုကွဲထွက်သွားတာကို ပြောတာပါ။ (ဇာတ်လမ်းတွေထဲကလိုဆိုရင်တော့ Timeline ၂ခုကွဲသွားတာနဲ့ သွားတူမယ်)
ရေးပြီးသားမို့ ထပ်မရေးတော့ပါဘူး။ သေချာသိချင်ရင် Quantum Mechanics Part 4 မှာ သွားဖတ်ပေးပါ။
Level 4: Ultimate Ensemble
ဒီ Level မှာတော့ အပေါ်မှာပြောခဲ့တဲ့ စကြဝဠာတွေအကုန်လုံး ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဆိုတော့… Level တွေခွဲလိုက်တာတော့ ဟုတ်ပါပြီ။ တကယ်ရှိ၊ မရှိဘယ်လိုသိနိုင်မလဲလို့ မေးစရာရှိပါတယ်။
သင်္ချာနဲ့တွက်ချက်ပြီး ဒီလိုမျိုး အနန္တစကြဝဠာတွေရှိနိုင်တယ်လို့ ဆိုပေမယ့် လက်တွေ့မှာ တိုင်းတာဖို့ကတော့ မဖြစ်နိုင်သလောက်ကို ခက်ခဲပါတယ်။
ဥပမာပြရရင် ကမ္ဘာကြီးပြားတယ်လို့ အရင်ခေတ်ကဆိုခဲ့သလိုပါပဲ။ ကမ္ဘာကကြီးလွန်းနေပြီး လူတွေကသေးလွန်းနေတော့ အဝန်းအဝိုင်းဆိုတဲ့ သဘောတရားကို မခံစားနိုင်ကြတော့ဘူးပေါ့။
ဒါပေမယ့် ကမ်းခြေကနေ သင်္ဘောတွေကို ထိုင်ကြည့်နေဖူးရင် ကမ္ဘာကြီးလုံးကြောင်းသိနိုင်ပါတယ်။
သင်္ဘောတွေက တဖြည်းဖြည်းနဲ့ မြင်ကွင်းကနေပျောက်သွားတာ…။ ကမ္ဘာကြီးသာ ပြားနေခဲ့ရင် အားကောင်းတဲ့ မှန်ပြောင်းတစ်ခုနဲ့ကြည့်တဲ့အခါ သင်္ဘောကို အမြဲမြင်နေနိုင်မှာပါ။
ခုက အဲ့ဒီလို ဆက်စပ်ပြီးတောင် သိဖို့မလွယ်ကူပါဘူး။
အကြောင်းရင်းကတော့ စကြဝဠာက အလွန့်အလွန်ကို ကြီးမားလို့ပါ။ (အလင်းနှစ် ၉၃ billion နီးပါးကြီးပါတယ်၊ ကမ္ဘာကို အလင်းတစ်ပတ်ပတ်ဖို့ 0.13 second ပဲကြာပါတယ်)
သိပ္ပံပညာမှာ အယူအဆတစ်ခုကို မှန်ကြောင်း၊ မှားကြောင်း စမ်းသပ်ချက်တွေနဲ့ သက်သေပြရပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အနန္တစကြဝဠာရှိ၊ မရှိဆိုတာကို ပညာရှင်တွေကတော့ သက်သေမပြနိုင်ပါဘူး။ အဲ့ဒီအတွက် မှားတယ်လို့လည်း ဆိုလို့မရပြန်ပါဘူး။
တချို့ပညာရှင်တွေကတော့ တခြားဖြစ်တန်စွမ်းတွေကိုပါ ခန့်မှန်းနိုင်တဲ့အတွက် ဒီ သီအိုရီကို ပစ်ပယ်လို့မရဘူးဆိုပြီး ပြောကြပါတယ်။
ဒါကြောင့် Multiverse Theory ကို ပညာရှင်တွေကြားမှာ အတွေးအခေါ်အယူအဆ (Philosophical Notion) တစ်ခုအဖြစ်သာ ယူဆထားပါတယ်။
SAGAN
အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။
Science Nuts 