လူတွေအတွက် အကျိုးရှိစေသော ကြယ်သေဆုံးမှုများ (ကြယ်တွေဘယ်လို သေဆုံးကြသလဲ, Part 2)

(Part 1 အရင်ဖတ်ပေးပါ)

Part 1 မှာတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့နေ (အလယ်အလတ်အရွယ်အစားရှိတဲ့ ကြယ်) တစ်ခု သေဆုံးတဲ့အကြောင်းရေးပြီးပါပြီ။
အခုဆက်ရေးမှာက နေထက်အစပေါင်းများစွာကြီးတဲ့ ကြယ်တွေသေဆုံးတဲ့အကြောင်းပါ။

နေကို ကြီးလှပြီလို့ထင်ကြပေမယ့် နေထက်အဆပေါင်းများစွာ ကြီးတဲ့ကြယ်တွေ (Massive Stars) စကြဝဠာထဲမှာ အများကြီးပါပဲ။ (ဒီအကြောင်းကို ရေးမှာမဟုတ်လို့ ထားခဲ့လိုက်ပါပြီ)
ဒီကြယ်တွေဟာလည်း ဆွဲအားနဲ့တွန်းအား မျှခြေဖြစ်နေတဲ့အခါ တည်မြဲနေတတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့က အရမ်းကြီးမားတဲ့အတွက် သက်တမ်းတော့ သိပ်မရှည်လှဘူး။ နှစ်ပေါင်း မီလီယံ တစ်ခုအထိပဲ အသက်ရှင်နိုင်ကြတယ်။ (အသုံးအဖြုန်းကြီးတော့ မြန်မြန်မွဲသွားသလိုပါပဲ)

သူတို့မှာရှိတဲ့ Hydrogen တွေ Helium တွေကုန်သွားတဲ့အခါ ထုံးစံအတိုင်းပဲ Gravity က အနိုင်ရသွားတယ်။ ဒီတော့ ဆွဲအားများလာတဲ့အတွက် ကြယ်က ကျစ်လျစ်သိပ်သည်းလာတယ်။
ဒီလိုအခြေအနေမျိုးတွေမှာ Periodic Table မှာရှိတဲ့၊ ပိုပြီးလေးပင်တဲ့ Elements တွေဖြစ်လာကြပါတယ်။ Carbon, Neon, Oxygen, Silicon, Iron အထိဖြစ်လာတာပါ။
ခုချိန်ထိ တွန်းအားရှိပါသေးတယ်။ ဒါကြောင့်ကြယ်ဟာ မသေဆုံးသေးပါဘူး။ (သေခါနီးနေပြီပေါ့)

Iron ထိရာက်လာတဲ့အခါ သူ့ထက်ပိုလေးတဲ့ Element တွေဖြစ်အောင် ကြယ်တွေက မလုပ်နိုင်ကြတော့ပါဘူး။ သူ့ရဲ့ Atomic Structure က Stable ဖြစ်တာကြောင့်လည်းပါပါတယ်။ ဒါကြောင့် Iron ကို Nuclear Ash လို့ခေါ်တယ်။ (လောင်ကျွမ်းခြင်းတွေရဲ့နောက်ဆုံးပိတ်မှာ ပြာတွေထွက်လာလို့ ဒီလိုတင်စားလိုက်တာပါ)
အခုတော့ ဆွဲအား (Gravity) က အပြတ်အသတ်အနိုင်ရသွားပါပြီ။

အဲ့ဒီအခါမှာ ဆွဲအားဘယ်လောက်တောင်များသလဲဆိုရင် Electron တွေဟာ Nucleus တွေနားကပ်လာပါတယ်။ ဒါ့အပြင် Nucleus တွေအချင်းချင်းကလည်း နီးကပ်လာကြတယ်။
ပြီးရင် ဒီဖြစ်စဉ်က တော်တော်မြန်ပါတယ်။ အလင်းအလျင်ရဲ့ 25% နဲ့ ဆွဲကပ်လိုက်တာပါ။ ဒါကို Implode ဖြစ်တယ်လို့ခေါ်ပါတယ်။
(Explode ဆိုတာ ပေါက်ကွဲထွက်တာဆိုရင် Implode ဆိုတာ အထဲကို ပေါက်ဝင်တယ်လို့ ပြောရမှာပါ)
ဒီလိုဖြစ်သွားတဲ့အတွက် နောက်ဆုံးမှာ ပေါက်ကွဲထွက်တာပြန်ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါကို Supernova Explosion လို့ခေါ်ပါတယ်။ (Implosion နောက်က Explosion လိုက်လာတာပေါ့)

ဒီကထွက်တဲ့အလင်းက ဘယ်လောက်တောင်လင်းသလဲဆိုရင် စကြဝဠာတစ်ခုလုံးမှာ သူလောက်လင်းတဲ့ကိစ္စ နည်းနည်းပဲရှိပါတော့တယ်။ (Quasar တွေကတော့ အလင်းဆုံးလို့ ပြောကြတယ်)

ဒါကြောင့် ကမ္ဘာကနေလှမ်းကြည့်တဲ့အခါ ပေါက်ကွဲတဲ့နေရာမှာ အလင်းလက်ဆုံးဖြစ်နေတာကို မြင်ရမှာပါ။
နောက်ဆုံးပိတ်ကျန်ခဲ့တာကို Neutron Star လို့ခေါ်ပါတယ်။ ကြယ်က အလွန့်အလွန်ကို ကြီးမားမယ်ဆိုရင် နောက်ဆုံးပိတ်ရလဒ်က အာကသတွင်းနက် (Black Hole) ဖြစ်သွားမှာပါ။ (ဒါကိုတော့ Part 3 မှာဆက်ပြောပါမယ်)

Neutron Star က ဘယ်လောက်တောင်သိပ်သည်းသလဲဆိုရင် ကမ္ဘာပေါ်မှာရှိသမျှလူတွေအကုန်လုံးရဲ့ အလေးချိန်ဟာ သူ့ရဲ့ 1 cm³ အလေးချိန်နဲ့သွားတူနေပါတယ်။
သူ့ထက်သိပ်သည်းတာ တွင်းနက် (Black Hole) တွေပဲရှိပါတော့တယ်။

သူ့ရဲ့ဆွဲအားက အရမ်းများတဲ့အတွက် အလင်းဖြတ်သွားရင် အလင်းကို ကွေးညွတ်စေတဲ့အတွက် ရှေ့ဘက်ကိုမြင်ရရုံတင်မကဘူး၊ နောက်ပိုင်းနည်းနည်းကိုလည်း မြင်နိုင်ပါတယ်။ (လူတစ်ယောက်ကို ရှေ့တည့်တည့်ကကြည့်တဲ့အခါ သူရှေ့ပိုင်းကိုတင် မဟုတ်ဘဲ နောက်ပိုင်းအနည်းငယ်ကို မြင်ရသလိုပါပဲ)

ဒီကြယ်ရဲ့ အလယ်အူတိုင် (Core) မှာ ဖိအားများလွန်းလို့ ဘာဖြစ်နေမလဲဆိုတာ ပညာရှင်တွေ သေချာမသိကြဘူး။ Neutron တွေ Proton တွေဟာ ပြိုကွဲသွားပြီး Quark တွေအဖြစ်နဲ့ ရှိနေနိုင်တယ်လို့ ဆိုတယ်။ (Big Bang အစပိုင်းမှာ ရှိခဲ့သလို Quark-Gluon Plasma အဖြစ်ရှိနေနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းကြတယ်)

Neutron Star ၂လုံးဟာ တစ်ခုကို တစ်ခုလှည့်ပတ်နေတတ်ကြပါတယ်။
အချိန်တစ်ခုရောက်တဲ့အခါ အချင်းချင်းဝင်တိုက်မိကြပြီး ပေါက်ကွဲကြပြန်ပါတယ်။ ဒါကို Kilonova လို့ခေါ်ပါတယ်။

ဆရာကြီးနှစ်ကောင် ချကြတဲ့ပွဲဆိုတော့ အပူချိန်တွေ၊ ဖိအားတွေ အရမ်းများသွားတဲ့အတွက် Iron ထက်လေးတဲ့ Elements တွေထွက်လာပါတယ်။
Gold, Uranium, Platinum စတာတွေက ဒီကနေလာတာပါ။
အမေ့ရဲ့ရွှေလက်ကောက်နဲ့ ကောင်မလေးတွေဝတ်တတ်တဲ့ Platinum ဆွဲကြိုးတွေဟာ တချိန်က Neutron Star ၂လုံးရန်ဖြစ်ပြီး ရလာတဲ့ပစ္စည်းတွေပါ။
ဒီလိုသာ ရန်မဖြစ်ကြဘူးဆိုရင် ကျွန်တော်တို့သုံးနေတဲ့ ကွန်ပြူတာတွေ၊ လက်ကိုင်ဖုန်းတွေထဲက Metal တွေရှိလာမှာမဟုတ်ပါဘူး။

သူတို့နှစ်ကောင်ချပြီး နောက်ဆုံးကျန်တာကတော့ အာကာသတွင်းနက် (Black Hole) ပါပဲ။

(Part 3 မှာ Black Hole တွေအကြောင်းဆက်ပြောမှာသွားမှာမို့ ဖတ်ပေးကြပါဦး)

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။