ဆရာကြီးများနှင့် သူတို့ဆရာကြီးဖြစ်နေရခြင်း အကြောင်းများ

ဒီခေါင်းစဉ်ကို ရေးချင်နေတာကြာပါပြီ။ ခုမှပဲ ရေးဖြစ်တော့တယ်။
ဆရာကြီးဟေ့… ဆိုရင် ခုခေတ်မှာတော့ အဖြူနဲ့အစိမ်းဝတ်စုံဝတ်ထားတဲ့ အသက်ကြီးကြီး ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ကို မြင်မှာ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ Facebook ပေါ်မှာ စဆရက လုပ်တတ်တဲ့ Keyboard Fighters တွေကို တွေးမိကြမှာပါ။
သူတို့က ဘာတွေ ထူးခြားနေလဲဆိုတာ ဆက်ဖတ်ပေးပါ။

ငယ်ငယ်က Dota တစ်ခေတ်ထခဲ့တဲ့အချိန်ကို ယောက်ျားလေးတွေ မှတ်မိကြဦးမှာပါ။ (Dota 2 မထွက်သေးပါဘူး၊ Dota 1 ခေတ်ပါ) ဂိမ်းဆိုင်တွေကိုသွားပြီး သူငယ်ချင်းတွေနဲ့တူတူ ထမင်းမေ့ ဟင်းမေ့ဆော့ခဲ့ကြတယ်။ အားရင် Dota ပဲခုတ်ခဲ့ကြတာပေါ့။
ဂိမ်းဆိုင်မှာ တစ်သင်းကို ၅ယောက် အမြဲပြည့်တယ်ဆိုပါတော့။ ဒီတော့ ဆော့ရင်းနဲ့ ဘယ်ကောင်က ဘယ် Role မှာ ကောင်းတယ်ဆိုတာ သိလာကြပြီး အဖွဲ့လေးတွေ ဖွဲ့ထားတတ်ကြတယ်။ (သဘောတရားတွေ တူတူပဲမို့ MLBB ဆော့ခဲ့ကြတဲ့သူတွေကို သိပ်ရှင်းပြစရာ မလိုဘူးထင်ပါတယ်)

ကိုယ်ကျက်စားရာ ဂိမ်းဆိုင်မှာတော့ အမြဲဆော့နေကြ ၆ဖွဲ့လောက်ပဲ အချင်းချင်း ပတ်ဆော့နေကြတာပေါ့။ အဲ့ဒီမှာ တစ်ဖွဲ့က နိုင်တာများရင် သူတို့အနေနဲ့ တခြား ဂိမ်းဆိုင်က အဖွဲ့တွေကို စိန်ခေါ်ပြီး ပိုက်ဆံကြေး ဆော့ကြတာပေါ့။
ဒီအခါမှာ တောသားမြို့တက်သလို ဘုမသိ ဘမသိနဲ့ Skill အရမ်းကွာပြီး အဆော်ခံရတာတွေလည်း ရှိတာပေါ့။ ကိုယ်က ကိုယ့်ဂိမ်းဆိုင်မှာတော့ ဆရာကြီးပေါ့။ ဟိုဘက်က ဆရာကြီးတွေနဲ့လည်း တွေ့ရော သေပါလေရော။
ကိုယ့်ရဲ့အထင်နဲ့ အမြင်က လက်တွေ့နဲ့ ဝေးနေတာပေါ့ဗျာ။

ဒါ သိပ်မမြင်သာသေးဘူးဆိုရင် လူတိုင်းမြင်သာမယ့် ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ Myanmar Idol တို့၊ The Voice Myanmar တို့ကြည့်ဖူးကြမှာပါ။ အဲ့ဒီအခါမှာ Stage ပေါ်တက်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးကကြည့်နေတဲ့ Media ရှေ့၊ နာမည်ကြီး ဒိုင်တွေရဲ့ရှေ့မှာ ဆိုရဲဖို့ဆိုတာ သတ္တိတော့လိုတာပေါ့ဗျာ။
အဲ့တော့ ကိုယ်သာသူတို့နေရာမှာဆိုရင် လုပ်ရမယ့် First Priority က လူသိရှင်ကြား အရှက်မကွဲရေးပဲ မဟုတ်လား။ အရွေးခံရခြင်း၊ မခံရခြင်းက နောက်ကိစ္စပေါ့။ (ဒါ ကျွန်တော့အမြင်ပါ)

ဒီအမြင်နဲ့မြင်လိုက်တော့ Stage ပေါ်မှာ ကီးကြောင်နဲ့တက်ဆိုတဲ့သူ၊ မကတတ် ကတတ်နဲ့ ကတဲ့သူ၊ အဆိုးဆုံးကတော့ ကိုယ်တလွဲလုပ်နေတာ ကိုယ့်ဘာသာမသိကြတဲ့သူတွေကို တွေ့ရတာ အံ့သြစရာလို့ အရင်ကထင်ခဲ့မိတယ်။
ဒါပေမယ့် သေချာစဉ်းစားကြည့်တော့ သူတို့ကို မြှောက်ပေးလိုက်တာ သူငယ်ချင်းတွေဖြစ်နိုင်သလို၊ အိမ်သူအိမ်သားတွေလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ ငါသီချင်းဆိုတာ တော်တော်ဆိုးဝါးနေပါလားဆိုတာကို မသိလိုက်ဘဲ ချီးကျူးသံတွေရဲ့ကြားကနေ Confidence အပြည့်နဲ့ စင်ပေါ်တက်လာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။

မြန်မာတွေကတော့ ဒါကို ဝါးလုံးခေါင်းထဲ လသာတယ်တို့၊ နွားခြေရာခွက်ထဲက ဖားသူငယ်တို့၊ မြစ်မတွေ့ဖူးတော့ မူးကိုမြစ်ထင်တယ်တို့ ပြောတတ်ကြတယ်။

Bertrand Russell ကလည်း “In the modern world, the stupid are cocksure while the intelligent are full of doubt.” လို့ဆိုခဲ့ပါတယ်။
အဓိပ္ပါယ်ကတော့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ သောက်ရူးတွေက Confidence Level So High နေပြီး ပညာရှိတွေမှာတော့ ဒွိဟတွေနဲ့လို့ ဆိုပါတယ်။ (ရိုင်းရိုင်းပြောလိုက်မှ ပိုမြင်သာတယ်လို့ ခံစားရလို့ပါ)

ဒါကို စိတ်ပညာအရ စမ်းသပ်ထားတာ ရှိပါတယ်။ ဒီအကြောင်းကို မပြောခင် ဘာလို့ ဒီလိုစမ်းသပ်မှုကို လုပ်ဖို့တွေးမိသွားလဲဆိုတာ ရယ်ရလို့ အရင်ပြောပြချင်ပါတယ်။
၁၉၉၅ တုန်းက လူတစ်ယောက်ဟာ ဘဏ်ကို ဓားပြတိုက်ဖို့လုပ်ခဲ့တယ်။ သူက သူ့မျက်နှာကို ကင်မရာတွေမှာမပေါ်အောင် ဘာလုပ်ခဲ့သလဲဆိုရင် သံပုရာရည်လိမ်းထားတယ်လို့ ဆိုတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သံပုရာရည်နဲ့ စာရေးရင် မင်က မပေါ်ဘူးလေ။

စမ်းသပ်ထားတာကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ကျောင်းသားတွေကိုခေါ်ပြီး Basic Skills အမျိုးမျိုးကို စာမေးပွဲဖြေခိုင်းလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ ဘယ်လောက်ဖြေနိုင်လဲဆိုတာ ပြန်မေးတယ်။
တကယ်ဖြေနိုင်တဲ့သူ တော်တော်များများက သူတို့ရမယ့်အမှတ်ကို လျော့ပြီး ခန့်မှန်းကြတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့အတွက် လွယ်ကူနေရင် တခြားသူတွေအတွက်လည်း လွယ်နေမယ်လို့ တွေးမိကြလို့ပါ။
ဒါပေမယ့် သိပ်မဖြေနိုင်တဲ့သူတွေကတော့ သူတို့အမှတ်ကို အများကြီးပိုပြီး ခန့်မှန်းတတ်ကြတယ်။ သူတို့ဖြေတာလောက်ကို လူတိုင်းဖြေနိုင်လိမ့်မယ်လို့ မတွေးမိကြဘူး။
ဒါကို Dunning-Kruger Effect လို့ခေါ်တယ်။ အောက်ကပုံကိုကြည့်ပါ။

ဒီပုံမှာ Competence (တတ်ကျွမ်းမှု) နည်းနေတဲ့အချိန်မှာ Confidence (ကိုယ့်ကိုကိုယ် ယုံကြည်မှု) က အပြည့်ရှိတယ်။ အကြောင်းရင်းကတော့ ကိုယ်ဘယ်လောက် မသိနေလဲ၊ ကိုယ့်အသံဘယ်လောက်ဆိုးဝါးနေလဲ၊ ကိုယ်သီချင်းဆိုတာ ဘယ်လောက်တောင် ကီးချော်နေသလဲ မသိကြတာပါ။
(ရှင်းအောင် ပြောရရင် ကိုယ်မသိတာကို မသိနေဘူးပေါ့ဗျာ)
ဒါက ဘာသာရပ်တစ်ခုကို အပေါ်ယံလေ့လာဖူးတဲ့အဆင့်ပေါ့။ မြင်အောင် ပြောရရင် ကိုယ်မသိတဲ့အကြောင်းကို Google ၂ခါလောက်ခေါက်ပြီး သိတယ်ထင်သလိုပေါ့ဗျာ။

တဖြည်းနဲ့ Competence များလာတော့ Confidence က ကျလာတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ငါမသိသေးတာတွေ အများကြီးရှိသေးပါလားဆိုပြီး သိလာလို့ပါ။ ဒါကကျတော့ ဘာသာရပ်တစ်ခုကို သေသေချာချာ စပြီး လေ့လာတဲ့အဆင့်မျိုးပေါ့။ Google ၂ခါခေါက်ရုံမဟုတ်တော့ဘူး၊ Google အခါ ၅၀၊ ၁၀၀ လောက်ခေါက်ပြီးတာလည်းဖြစ်နိုင်သလို၊ သက်ဆိုင်ရာ စာအုပ်တွေ၊ Reference တွေကိုဖတ်နေတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဘွဲ့ရပြီးခါစ အလုပ်ခွင် Experience မရှိသေးတဲ့သူတွေဆို ဒါကိုနားလည်နိုင်မှာပါ။

ဒီလိုနဲ့ Competence ဒီထက်များလာတော့ Confidence က တက်စပြုလာပြီ။ ငါမသိသေးတာတွေရှိသေးပေမယ့် ငါသိတာ အထိုက်အလျောက်ဖြစ်လာပြီ ဆိုတာကို နားလည်လာတယ်။

နောက်ဆုံးမှာတော့ Expert တွေရဲ့ Confidence လိုမျိုးဖြစ်သွားပြီ။ ဒီပညာရပ်ကို အနှစ်နှစ်အလလ ဆည်းပူးခဲ့ပြီး ကျွမ်းကျင်နေတဲ့လူတွေပေါ့။ သူတို့သိတာတော်တော်များနေပေမယ့် မသိတာတွေ၊ အတိအကျမပြောနိုင်တဲ့ အကြောင်းတွေလည်း ရှိနေတယ်ဆိုတာ သိကြတယ်။
ဒါပေမယ့် ထူးခြားတာက တော်တော်ကြီးကို တတ်ကျွမ်းလာတော့မှ Google ၂ခါခေါက်ကောင်ရဲ့ Confidence ကိုပြန်ရတယ်ဆိုတာပါ။

ဒါကို နေ့စဉ်တွေ့နေရတာပါပဲ။ ဆရာဝန်နဲ့ ရမ်းကုဇာတ်လမ်းလိုပေါ့။ အထူးကုဆရာဝန်တစ်ယောက်နေရာက စဉ်းစားကြည့်ပါ။ သူသင်ခဲ့ရတဲ့ ရောဂါတွေများလှပြီ၊ ဒီလိုလက္ခဏာပြပြီး ဒီရောဂါလို့ထင်ခဲ့ပေမယ့် ဟိုရောဂါဖြစ်သွားတာလည်း တွေ့ခဲ့ဖူးပြီ၊ ဒီတော့ သူ့ဆီကို လာပြတဲ့အခါ ဒါဟာ ဒီရောဂါပဲလို့ ကံသေကံမ ပြောချင်မှ ပြောနိုင်လိမ့်မယ်။
ပိုပြီး သေချာအောင်စစ်ဆေးတာတွေ လုပ်ဖို့ ပြောမှာပဲ။ ဒါကို နားမလည်တဲ့ လူနာတွေက ဘယ်ကြိုက်မလဲ။ ငွေပိုကုန်တာကိုး။ ဇာချဲ့တယ်ထင်တတ်ကြတယ်။

ရပ်ကွက်ထဲက ဆေးဆရာယောင်ယောင် ဘာယောင်ယောင်ကောင်နဲ့ကျတော့ လေပေးကို ဖြောင့်လို့…။ ဟိုကောင်က သူမြင်ဖူးတဲ့ ရောဂါ ၅မျိုးလောက်ထဲကပဲ စဉ်းစားပြီး ပေးချင်တဲ့ဆေးပေးတာကိုး။ ဘာမှလည်း မစစ်တော့ ပိုက်ဆံလည်း မကုန်ဘူး။
ပြီးတော့ လူနာတွေက သူတို့ခံစားနေရတာ သက်သာသွားရင် ကျေနပ်သွားကြတာပဲ၊ ဘာရောဂါကြောင့် ဒီလိုဖြစ်နေရတာလဲဆိုတာ ရှာဖို့ စိတ်မဝင်စားကြတာ များတယ်။ ဒါ့အပြင် တချို့ဆေးတွေက ပေးလိုက်တာနဲ့ ရောဂါခဏတာ သက်သာသွားတာတွေရှိတယ်၊ ရေရှည်ဆိုးကျိုးတွေကို ကြည့်ပြီး ဆရာဝန်တွေကတော့ မလိုအပ်ဘဲ မပေးကြဘူး။
ဒါကိုသိတဲ့ ရမ်းကုအတွက် ရွှေပေါ့ဗျာ။ သူ့ဆေးသောက်လိုက်တာနဲ့ ရောဂါတွေ ယူပစ်သလိုပျောက်သွားတာပဲဆိုတာမျိုးတွေ ဖြစ်လာတာပေါ့။

ဒီတော့ ပျောက်စေရမယ် စိတ်သာချဆိုပြီး ပြောတဲ့ ရမ်းကုရယ်…၊ ဘာရောဂါမှန်း သေချာရှာဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ အထူးကုရယ်… လူနာက ဘယ်သူ့ကိုပိုယုံမလဲ?

ဒီလိုတွေပြောလို့ Google ၂ခါခေါက်တဲ့သူတိုင်း သူ့ကိုယ်သူဆရာကြီးလို့ တွေးတယ်ဆိုပြီး မထင်ပါနဲ့။ ပညာတတ်တဲ့ ဆရာကြီးတွေလည်း အမြဲဒွိဟတွေနဲ့ ဖြစ်နေတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အဖြူအမဲသဘော မြင်အောင်ပြောပြတာပါ။

Dunning-Kruger Effect ကို ဒီလိုရှင်းလို့ရပါတယ်။
ကိုယ် Expert ဖြစ်လာတာဟာ များများလေ့လာခဲ့၊ လေ့ကျင့်ခဲ့လို့ပါ။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်မှာ အတွေ့အကြုံလည်း ပိုများပါတယ်။ တခြားသူတွေနဲ့လည်း နှိုင်းယှဉ်ပြီး ကိုယ့်ကိုကိုယ်သုံးသပ်နိုင်တယ်။ ကိုယ်ဘယ်အပိုင်းမှာ “ချာ” နေလည်း သိပြီး ကျွမ်းကျင်အောင် လေ့ကျင့်နိုင်တယ်။
များများမလေ့လာဘဲနဲ့ “အာ” တတ်တဲ့လူတွေကျတော့ အတွေ့အကြုံလည်း သိပ်မရှိဘူး၊ တခြားသူတွေနဲ့လည်း ဘယ်နှိုင်းယှဉ်နိုင်လိမ့်မလဲ၊ ဒီတော့ ကိုယ့်ကိုကိုယ် သုံးသပ်နိုင်ဖို့ဆိုတာ ဝေးရော…။

လူတိုင်း တခါမဟုတ်တခါတော့ ဒီ Effect ရဲ့သားကောင်ဖြစ်ဖူးကြမှာပါ။ ကျွန်တော်လည်း ဖြစ်ဖူးပါတယ်။ အဓိကက ငါ အကုန်မသိနေဘူးဆိုတာကို လက်ခံလိုက်ရင် လက်လွတ်စပယ် ငါ့စကားနွားရ မပြောဖြစ်ကြတော့ဘူးပေါ့။ ဖင်ပိတ်ငြင်းခံရတဲ့ ရန်မှ ကင်းဝေးကြပါစေလို့ ဆုတောင်းလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။