တရားထိုင်ခြင်းနဲ့ သိပ္ပံအယူအဆ (Mindfulness Meditation)

တရားထိုင်တယ်ဆိုတာ လူကြီးတွေလုပ်တဲ့အလုပ်၊ ဘုန်းကြီးတွေလုပ်တဲ့အလုပ်လို့ တော်တော်များများကထင်ကြတယ်။ ဒါကိုလုပ်လိုက်ရင် ဘာသာရေးနဲ့ဆက်နွယ်သွားပြီလို့ တွေးကြတာလည်း ပါမယ်ထင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓဘာသာမဟုတ်တဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ မူလတန်းကျောင်းတွေကနေစပြီး တရားထိုင်ဖို့ ကလေးတွေကို သင်ပေးနေကြတယ်။ သူတို့နိုင်ငံတွေက လူတွေလည်း ဒီအလုပ်ကို စိတ်ဝင်တစားနဲ့လုပ်နေတာ မြင်ရတော့ ကျွန်တော်တို့ ဘာလို့ ဒါကို စမ်းမလုပ်ကြပါလိမ့်ဆိုတဲ့ အတွေးဝင်လာတယ်။

တရားထိုင်တာ ငယ်ငယ်တုန်းကပဲ လုပ်ဖူးတာပါ။ ကလေးဆိုတော့ ဘာမှန်းမသိဘူးလေ… ထိုင်ဆိုထိုင်လိုက်တာပဲ၊ စိတ်ကို ဘယ်လိုထားရမယ်တွေ ဘာတွေလည်း မသိဘူး။
မဟာစည်မှာ ကိုရင်ဝတ်တော့လည်း တစ်နေ့ ၃ခါ တရားထိုင်ခိုင်းတယ်၊ ဒါပေမယ့် နားမှမလည်တာ…။ သံဃာတွေတရားထိုင်နေတဲ့ ကြားထဲသွားပြီး ချီးပေါက်တဲ့လူကပေါက်၊ တခွိခွိရယ်တဲ့လူကရယ်ဆိုတော့ ဗရုတ်သုတ်ခနဲ့ တရားထိုင်တာ ဘာမှန်းသေချာမသိလိုက်ပါဘူး။

အသက်ကြီးလာတော့လည်း ခုချိန်ထိ အဲ့ဘက်ကို ပြန်မလှည့်ဖြစ်တော့ဘူး။ ဒါပေမယ့် စာအုပ်တစ်အုပ်ဖတ်မိပြီး နည်းနည်းတော့စိတ်ဝင်စားလာတယ်။ နိုင်ငံခြားသားကရေးတာဆိုတော့ ဗုဒ္ဓဘာသာအမြင်တော့ မဟုတ်ဘူးပေါ့။ ဒီလိုမျိုး ဘာသာရေး မရောယှက်နေတဲ့ အမြင်ကိုရေးရင် ပိုပြီးမြင်သာမယ်၊ လက်ခံနိုင်မယ်ထင်လို့ ဒီစာကို ရေးလိုက်တာပါ။

တရားထိုင်ရင် စိတ်ငြိမ်းချမ်းတယ်၊ စိတ်တိုတာတွေနည်းလာတယ်၊ Stress တွေလျော့သွားတယ် စသဖြင့် ကြားဖူးကြမှာပါ။ ဒါပေမယ့် ဒါတွေကို လိုချင်လို့ တရားထိုင်ကြည့်ရင် ချက်ချင်းမရပါဘူး။ ဒီတော့ တရားထိုင်တဲ့လူတွေ ကြုံရတဲ့ပထမ အခက်အခဲက တရားထိုင်ဖို့ခက်ခဲခြင်းပါပဲ။ (ငယ်ငယ်က ထိုင်ဖူးတဲ့ အတွေ့အကြုံအရပြောရရင် ဒါက အမှန်ပါပဲ)

စိတ်ကတောင်ရောက်လိုက် မြောက်ရောက်လိုက်နဲ့ စိတ်ကိုတည်ငြိမ်အောင်ထားတို့၊ နှာသီးဖျားမှာထားတို့၊ ဝင်လေထွက်လေမှတ်တို့ဆိုတာက ချက်ချင်းမရပါဘူး။ လူပေါ်မူတည်ပြီး အချိန်တွေကြာတတ်တယ်လို့ လေ့လာမှုတွေက ဆိုပါတယ်။ (ကျွန်တော်ကတော့ ဒီအဆင့်တောင် မကျော်လိုက်ပါဘူး)

ကျွန်တော်ဖတ်တဲ့စာအုပ်ကို ရေးတဲ့သူကတော့ တရားစခန်းဝင်ရင်း ပထမလေးရက်မှာ စိတ်ကိုထိန်းမရဘူး၊ ၅ရက်မြောက်နေ့မှာကျတော့ ကော်ဖီတွေသောက်တာများပြီး မေးရိုးကြီးတင်းနေတယ်လို့ဆိုတယ်။ ဒါနဲ့ တရားထိုင်တော့ ဒီစိတ်ကြီးက နှောင့်ယှက်နေတာပေါ့။ ဒီတော့ ဝင်လေထွက်လေ မှတ်တာကို မဦးတည်ဘဲ စိတ်ကို မေးရိုးဆီပို့လိုက်တယ်။
ဒီလိုလုပ်တာက ပုံမှန်ပါပဲ။ ဘုန်းကြီးတွေကတော့ သမာဓိရအောင် အရင်လုပ်ခိုင်းတတ်တယ်။ ဆိုလိုချင်တာက စိတ်မပျံ့လွင့်အောင် အရင်လုပ်ရတယ်။ ရသွားရင်တော့ ဝင်လေထွက်လေတင် မဟုတ်ဘဲ ဝေဒနာကို ရှုဆိုပြီးတော့ ဟောတတ်တယ်။

တရားထိုင်ရခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကိုက စိတ်တည်ငြိမ်ဖို့၊ ကိုယ့်စိတ်မှာဖြစ်နေတာကို ဖြစ်နေမှန်းသိဖို့ပါ။

ရှင်းအောင်ပြောရရင် ပညာရှင်တွေက အစမ်းသပ်ခံကြွက်တစ်ကောင်ကို လေ့လာနေသလိုပေါ့၊ ဒါပေမယ့် ဒီဖြစ်စဉ်မှာ ပညာရှင်ရော၊ အစမ်းသပ်ခံကြွက်ရောက ကိုယ်ပါပဲ… ရှင်းသွားမယ်တော့ ထင်ပါတယ်…။

ဒီလိုပြောလို့ အရာရာကို ငါမခံစားရတော့ဘူးဆိုပြီး Shut Off လုပ်ခိုင်းတာမဟုတ်ပါဘူး။ ပျော်တယ်ဆိုရင် အော်… ပျော်နေတာပဲ၊ ဝမ်းနည်းလာတယ်ဆိုရင် အော်… ငါဝမ်းနည်းနေတာပဲ ဆိုတာမျိုး ဖြစ်စေချင်တာပါ။

နားလည်အောင်ပြောရရင် ပျော်တဲ့အခါ ပျော်တာကို မပျောက်စေချင်ဘူးလေ၊ အဲ့တော့ ပျော်နေရင်းတန်းလန်းနဲ့ကိုပဲ နက်ဖြန်ကျရင် ခုလောက်ပျော်ရမှာမဟုတ်ဘူးဆိုပြီး စိတ်က ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဒီတော့ ကိုယ်ပဲ Stress တက်တာပေါ့။
ဝမ်းနည်းရင်လည်း ထွက်ပြေးချင်စိတ်ပေါက်တာပဲ။ ငါ့ကိုတော့ ဝိုင်းဆဲနေကြပြီ… Facebook De လိုက်ရမလား…၊ ငါ့ဘာငါ ရှုရှိုက်လိုက်ရတော့မလား စသဖြင့်တွေးမိကြမှာပါ။ (ခု ကာလဆို ပိုတောင် တွေးမိကြဦးမယ်)

ဒါပေမယ့် ဆရာကြီးအထာနဲ့ ကိုယ့်မှာဘာတွေဖြစ်နေလဲဆိုတာကို ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ကြည့်တဲ့အခါ ပျော်ရင်လည်း လွှတ်မပျော်တော့သလို၊ ဝမ်းနည်းရင်လည်း ဟိုးအောက်ထိ ထိုးဆင်းမသွားတော့ဘူး။
(သိပ်မရှင်းသေးရင် ဒါလေး သွားဖတ်ပေးပါ)

စိတ်က ပုံမှန်အတိုင်းဆို တွေးချင်ရာတွေး၊ ရောက်ချင်ရာရောက်နေတာ…။ ဒါက လူတိုင်းမှာ ဖြစ်မယ်လို့ထင်ပါတယ်။
ခု စာရေးနေရင်းနဲ့ နက်ဖြန်တင်ဖို့ ၆ပုဒ် ပြည့်ပါမလားမသိဘူးတွေးမိပြီး Stress က ဝင်ချင်ဝင်သွားတယ်၊ COVID-19 တော်တော်ဆိုးနေပြီ… သေကြဦးမှာပဲလို့ တွေးမိပြီး စိတ်ပူမိတယ်၊ ခုရက်ပိုင်းမှာ Suicide လုပ်သွားတဲ့လူတွေကို တွေးမိပြီး သနားတယ်၊ လူတွေငတ်ကုန်တော့မှာပဲ တွေးမိပြီး မအလကို ဒေါသထွက်တယ်။ ဒါပေမယ့် ကောင်မလေးချောချောလေးတစ်ယောက်ရဲ့ပုံကို Facebook မှာ မြင်လိုက်တော့ ချောတယ်ဟ၊ ချစ်စရာလေးပဲ ဆိုပြီး ဖြစ်သွားပြန်ရော။ ချက်ချင်းကြီးနော်…။
ဒီတော့ စိတ်က အငြိမ်ကိုမနေတာပါ။ ဒီလို အငြိမ်မနေတဲ့စိတ်ကြောင့်ပဲ သောကတွေများနေရတာ။

အပေါ်က စာရေးဆရာအကြောင်းပြန်ဆက်ပါမယ်။ သူ့စိတ်ကို မေးရိုးဆီပို့လိုက်တဲ့အခါ အရာရာပြောင်းလဲသွားတယ်လို့ဆိုတယ်။
မေးရိုးကတော့ တင်းနေသေးတယ်၊ နေလို့လည်း မကောင်းသေးဘူး၊ ဒါပေမယ့် ဒီခံစားချက်က မေးရိုးမှာပဲ၊ ငါက ဦးနှောက်ထဲကနေတွေးနေတာ ဆိုပြီး ဖြစ်လာတယ်။ ပြောချင်တာက ဆရာကြီးအထာနဲ့ အပေါ်စီးက ကြည့်နေပြီ။
ဒီအခါမှာ မေးရိုးတင်းတာ မပျောက်သွားပေမယ့် မကောင်းတဲ့ခံစားချက်ကို မခံစားရတော့ဘူးလို့ ဆိုတယ်။

ဒါက အရှိကိုအရှိအတိုင်းလက်ခံလိုက်တဲ့သဘောပါ။ ငါ… နာနေတယ်ဆိုတာကို Resist မလုပ်ဘဲ လက်ခံလိုက်တာပေါ့။ စိတ်ပညာမှာလည်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးတဲ့အခါ လူတွေကြုံရတဲ့ နောက်ဆုံးအဆင့်ကတော့ အရှိအတိုင်းလက်ခံ (Acceptance) လိုက်တာပါပဲ။

ဒီတော့ မေးစရာရှိလာတယ်။ အစောပိုင်းက နာတယ်ဆိုပြီး ကသိကအောက်ဖြစ်နေတဲ့စိတ်က အတုယောင်ကြီးလား? စိတ်ကို ပြောင်းလဲလိုက်တာနဲ့ ခံစားရတာ ပျောက်သွားတာပဲလား? ဒီပုံစံအတိုင်းဆို Stress တွေအရမ်းတက်နေတာတို့၊ အရမ်းဝမ်းနည်းနေတာတို့ကိုရော ဒီနည်းနဲ့ လျော့သွားအောင်လုပ်လို့မရဘူးလား?

၁၉၆၃ ခုနှစ်တုန်းက တောင်ဗီယက်နမ်အစိုးရရဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာတွေအပေါ် ဆက်ဆံပုံကို သဘောမကျလို့ ဘုန်းကြီးတစ်ပါးဟာ လမ်းပေါ်မှာ သူ့ကိုယ်သူ ဓာတ်ဆီလောင်းမီးရှို့ပြီး ဆန္ဒပြဖူးတယ်။ (ဆိုင်ဂုံထဲမှာ ဒီအကြောင်းပါတယ်တော့ ထင်တာပဲ… မေ့နေပြီ)
အဲ့ဒီဖြစ်စဉ်ကို အနီးကပ်တွေ့ခဲ့တဲ့ သတင်းထောက်က ဘုန်းကြီးဟာ မီးလောင်နေပေမယ့် နည်းနည်းလေးတောင်မလှုပ်ဘူး၊ ဘာသံမှလည်း မထွက်ဘူး၊ ဘေးနားကကြည့်တဲ့သူတွေကသာ အသံပေါင်းစုံထွက်နေကြတယ်လို့ ပြောတယ်။

ဘုန်းကြီး ကိုယ့်ကိုကိုယ် သတ်သေသင့်၊ မသေသင့်ကို ပြောချင်တာမဟုတ်ပါဘူး။ သူမလှုပ်မယှက်နဲ့ တရားထိုင်ပြီး သေသွားတာကို ပြောချင်တာပါ။
ဒီတော့ နာတယ်၊ ဝမ်းနည်းတယ်၊ ပျော်တယ်ဆိုတာ အတုယောင်ကြီးပဲပေါ့။

ဒီလိုတွေပြောနေတော့ မင်းဟာက နည်းနည်းတော့များတယ်ကွာ ဆိုပြီး စောဒဂတက်ချင်ကြတဲ့သူတွေရှိမှာပါ။ ဒီတော့ သိပ္ပံကို အားကိုးရတာပေါ့။
တရားထိုင်တဲ့အခါ Amygdala (ခံစားချက်တွေကို ထိန်းချုပ်တဲ့ ဦးနှောက်ထဲက နေရာတစ်ခု) သေးသွားတယ်လို့ဆိုတယ်။ ခံစားချက်တွေ အရမ်းမပြင်းထန်တော့ဘူးဆိုပါတော့…။
သွေးထဲက Cortisol Level လည်း ကျသွားတယ်။ Cortisol ဆိုတာ Stress ဖြစ်ရင်ထွက်လာတဲ့ Hormone ပါ။ စိုးရိမ်စိတ် (Anxiety)၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (Depression) တွေလည်း သိသိသာသာနည်းသွားတယ်။ (စမ်းသပ်ထားတာတွေ အများကြီးရှိပေမယ့် စာရှည်မှာကြောက်လို့ ဒီလောက်ပဲ ပြောပါတော့မယ်)

လူမှာ သိစိတ် (Conscious mind) နဲ့ မသိစိတ် (Unconscious mind) ဆိုတာရှိတယ်။ သိစိတ်ကို ထိန်းချုပ်လို့ရပေမယ့် မသိစိတ်ကို ထိန်းချုပ်လို့မရဘူး။ ဥပမာ ကိုယ်နဲ့ အမျိုးမတော်ပေမယ့် ကိုရေမွန်သေသွားတော့ တော်တော်များများ ဝမ်းနည်းကြသလိုပေါ့။ ဒီစိတ်ကို ထိန်းလို့မရဘူး။ တနုံ့နုံ့နဲ့ စိတ်ထဲမှာ ရှိနေတယ်။ မတွေးဘဲလည်း မနေနိုင်ဘူး။ ဒီစိတ်ကို ဖုံးသွားဖို့ အခြားစိတ်တစ်ခုရှိမှပဲ ရတယ်။

သူ့နေရာမှာ ကိုယ့်အဖေ၊ အမေ၊ သားသမီး၊ မိန်းမ၊ ယောက်ျားသာဆိုရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ?

ဒါပေမယ့် တရားထိုင်ခြင်းအားဖြင့် အချိန်တစ်ခုရောက်တဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့မသိစိတ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်လာနိုင်တယ်လို့ဆိုတယ်။ ငါက ဒေါသကြီးတတ်တယ်၊ ထိန်းလို့ကို မရဘူးဆိုတာမျိုး မရှိတော့ဘူး။

အဲ့တော့ ကိုယ့်ရဲ့ Personality ပါ လိုက်ပြောင်းလာတယ်။ တရားထိုင်တဲ့သူတွေကို မေးကြည့်ရင် ကိုယ်တိုင်လုပ်ကြည့်လိုက်ပါ ဆိုတာပဲ ပြောကြတယ်။

တကယ်သေချာမလုပ်ကြည့်ရသေးဘဲ ခုလိုစာမျိုးရေးရတာတော့ သိပ်မကောင်းဘူး။ ရေကူးသင်ဖို့ ရေကန်ထဲမဆင်းဘဲ Youtube Video ကနေ သင်သလိုတော့ ဖြစ်နေမယ်။ ဒါပေမယ့် ဆိုလိုရင်းကို သဘောပေါက်တဲ့အတွက် စာဖတ်သူတွေလည်း သဘောပေါက်အောင် ရေးလိုက်တာပါ။ ခုထိ ဖတ်လာပေးတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။