မျက်စိမှိတ် ဖင်ပိတ်ငြင်းခြင်းရဲ့နောက်ကွယ်

မြစ်တွေကြောင့် ဘာလို့ချိုင့်ကြီးတွေဖြစ်လာရတာလဲ? စကြဝဠာကြီးက ဘာလို့အမှတ်စက်ကလေး တစ်ခုကနေ စတင်ခဲ့တာလဲ? သစ်ပင်ကြီး တစ်ပင်က ဘာလို့ သစ်စေ့လေးကစတာလဲ? စတာတွေအတွက် သိပ္ပံမှာ အဖြေတွေရှိနေပါတယ်။
ဒါတွေက ဘာလို့ဖြစ်လာရသလဲဆိုတာကို သေချာရှင်းပြနိုင်တယ်ဆိုတော့ ဒီနေရာမှာ အငြင်းပွားမှု သိပ်မရှိလှဘူး။ ဒါကို လာပြီး မဟုတ်ဘူးငြင်းရင် ဒီလူဟာ လောကကြီးနဲ့ ဘယ်လောက်အဆက်ပြတ်နေလဲ၊ စာဘယ်လောက် မဖတ်ဖူးလဲဆိုတာ သိသာတယ်။

ဒါပေမယ့် ပန်းကန်ပြားပျံ (UFO) ဆိုတာက ဂြိုလ်သားတွေလား? စကြဝဠာကြီးထဲမှာ ဂြိုလ်သားတွေ ဘယ်မှာရှိနေလဲ? လယ်ကွင်းတွေထဲမှာ ရုပ်ပုံအမျိုးမျိုးကို ဆွဲထားတာ (Crop Circles) စတာတွေမှာကျတော့ လက်ခံမှုအမျိုးမျိုးဖြစ်နေကြတယ်။
ဘာလို့လဲဆိုတော့ သိပ္ပံပညာအရ အကြောင်းနဲ့အကျိုးကို သေချာမရှင်းပြနိုင်ကြသေးလို့ပါ။ (လံကြုတ်တွေဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာတော့ ပြောထားတာတွေရှိပါတယ်)
ဒီလို အုတ်ရောရော၊ ကျောက်ရောရော ကိစ္စတွေမှာကျတော့ လူတွေက အထူးဆန်းဆုံး အရာတွေကို ထင်တတ်တယ်။

အရင်ခေတ်က ကမ္ဘာကြီး ဘယ်လိုဖြစ်လာလဲ၊ စကြဝဠာကြီး ဘယ်လိုဖြစ်လာလဲ ဆိုတဲ့မေးခွန်းတွေကို ဘုရားသခင်ဆီလွှဲချကြသလိုပေါ့။ ဘာမှန်းမသိသေးတာကို သိအောင်မကြိုးစားကြဘဲ Magic တို့ Mystery တို့ ပြောရ၊ ထင်ရတာ သိပ်ကြိုက်ကြတာကိုး။

ဒါကို TV အစီအစဉ်တွေကို ကြည့်ရင်သိနိုင်တယ်။ Paranormal Activity တွေ (ရှင်းရှင်းပြောရရင် သရဲခြောက်၊ ပုဏ္ဏကတိုက်တာတွေ) ကို လူတွေစိတ်ဝင်စားကြတာ ဒီသဘောပါပဲ။
အိမ်ပျက်ကြီးတစ်အိမ်ထဲကို ဝင်သွားတဲ့အခါ စိတ်ကတစ်မျိုးဖြစ်တတ်တယ်။ ဒါသရဲခြောက်တာလား? တကျီကျီမြည်တယ်၊ အသံတွေကြားရတယ်။ ဒါဟာ ဝိဉာဉ်တွေက ဆက်သွယ်တာလား?

ပညာရှင်တွေရဲ့အဆိုအရ Paranormal လို့ပြောတဲ့ကိစ္စမှန်သမျှမှာ ပြန်ပြောတဲ့လူတွေက Argument from Ignorance Fallcy ကိုကျူးလွန်ကြတယ်လို့ဆိုတယ်။
ဒါက ဘာလဲဆိုတော့ သူ့ကိုဆန့်ကျင်မယ့်အချက်မရှိသေးတဲ့အတွက် သူထင်တာမှန်ရမယ်လို့ တွေးမိခြင်းပါ။
ရှင်းအောင်ပြောရရင် ကိစ္စတစ်ခုကို မှန်တယ်လို့ပြောတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ မှားတယ်ဆိုတဲ့အထောက်အထား မတွေ့သေးလို့ပါ။ ထို့အတူပဲ ကိစ္စတစ်ခုကို မှားတယ်လို့ပြောတယ်၊ မှန်တယ်ဆိုတဲ့အထောက်အထားမရှိလို့ပါ။

ကောင်းကင်ပေါ်က အလင်းတန်းကြီးကျလာတယ်။ ဂြိုလ်သားတွေက လူတွေကို စမ်းသပ်ဖို့လာခေါ်တာလား၊ Helicopter ရဲ့မီးရောင်လား မသိဘူး။ ဒါပေမယ့် ဒီ ၂ခုရဲ့ ဖြစ်တန်စွမ်းကို တူတူပဲဆိုပြီး သတ်မှတ်တတ်ကြတယ်။

သိစေချင်တာက အထောက်အထား (Proof) မရှိခြင်းဟာ ဒီကိစ္စတစ်ခုကို မှန်ခြင်း၊ မှားခြင်း မဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်ပါ။ အခြားဂြိုလ်တွေပေါ်မှာ သက်ရှိတွေရှိနေမလား? ဒါကို ရှိတယ်၊ မရှိဘူး သိပ္ပံအရ ကံသေကံမ မပြောနိုင်သေးဘူး။ ဒါဆို သက်ရှိတွေရှိကြောင်း အထောက်အထားမရှိသေးလို့ လုံးဝမရှိဘူးဆိုပြီး ယူဆမလား?

ဒီလိုတွေပြောလို့ အရာရာဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ယူဆစေချင်တာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဥပမာ Michael Jackson ကို Time Traveler ဆိုပြီး ပြောကြတာတွေရှိတယ်။ ဒါဆို ဒီအချက်ကို မှားကြောင်းသက်သေမပြနိုင်သေးတော့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုပြီး လက်ခံမလား?
သူ့မှာ မွေးစာရင်းရှိတယ်၊ သူ့ငယ်ဘဝရှိတယ်၊ ငယ်သူငယ်ချင်းတွေရှိတယ်… ဒီတော့ Time Traveler ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် ယုံတဲ့သူတွေက ယုံတာပဲ။

ခုချိန်ထိ တချို့လူတွေက လပေါ်ကို လူတွေရောက်သွားတာ အထောက်အထားတွေရှိနေပေမယ့် မယုံကြသေးဘူး။ ဒါဟာ လံကြုတ်ကြီးဆိုပြီး NASA ရဲ့ ဓာတ်ပုံတွေကို ဝေဖန်ထားတာတွေ ရှိတယ်။
ဒီလူတွေကို “မဟုတ်ပါဘူး… ဒီလိုအထောက်အထားတွေရှိနေပါတယ်… ဒါကြောင့်မှန်ပါတယ်…” လို့သွားပြောလည်း “ဒီလောက်နဲ့တော့ မယုံနိုင်သေးဘူး၊ အထောက်အထားတွေထပ်လိုသေးတယ်” ဆိုပြီး ပြောကြတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့အမြင်နဲ့ ထပ်တူကြတဲ့ အထောက်အထားတစ်ခုခုကို မြင်ရတဲ့အခါ ဘယ်လောက်ပဲ မဖြစ်နိုင် မဖြစ်နိုင် မျက်စိမှိတ်ယုံတတ်ကြတယ်။

နောက်တစ်ခု ပြောချင်တာက Straw Man Fallacy ပါ။ ဒါက ဖင်ပိတ်ငြင်းတဲ့လူတွေ အကြိုက်ပေါ့။
သူ့ရဲ့နာမည်အတိုင်းပဲ ဒီ Fallacy မှာ အဆင့်တွေရှိပါတယ်။
ပထမဆုံး Straw Man (စာခြောက်ရုပ်) ဖြစ်အောင်လုပ်လိုက်တယ်။ ဆိုလိုချင်တာက တစ်ဖက်လူပြောတဲ့ Argument ကို ငြင်းချက်မထုတ်ဘဲ ကိုယ်ငြင်းရလွယ်တဲ့အချက်ဖြစ်အောင် ပြုပြင်လိုက်ခြင်းပါ။

ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ ကိုယ်ဖန်တီးလိုက်တဲ့ လံကြုတ် Argument ကို ငြင်းချက်ထုတ်ပါတယ်။
တတိယအချက်အနေနဲ့ ဒီလိုငြင်းနိုင်လိုက်လို့ ကိုယ့် Argument က မှန်တယ်ဆိုတာမျိုး လုပ်ပါတယ်။

မြင်သာအောင် ဥပမာနဲ့ပြောချင်ပါတယ်။
လူတွေ ကြက်ကို အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်အဖြစ် မွေးသင့်မမွေးသင့် ကိုယ်က လူတစ်ယောက်နဲ့ အများရှေ့မှာ ငြင်းနေတယ်ဆိုပါစို့။ ငယ်ငယ်က ကြက်မကြီးလိုက်ခွပ်တာ ခံရဖူးတော့ ကိုယ့်မှာစိတ်ဒဏ်ရာရနေတယ်။ ကြက်ဆိုရင် ဝေးဝေးကရှောင်တယ်။ ဒါပေမယ့် အခွင့်သာတုန်း သာသာနဲ့နာနာနှက်လိုက်ချင်တယ်။ ကြက်တွေကို ကြောင်တွေ၊ ခွေးတွေနည်းတူ ဇိမ်အကျမခံနိုင်ဘူး။ ဒီကြက်တွေ ဘယ်လောက် အန္တရာယ်များလည်းဆိုတာ ကိုယ်ပဲသိတယ်။

ကိုယ်နဲ့ငြင်းနေတဲ့သူက ကြက်မွေးတဲ့သူ… သူက ကြက်တွေကို အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်အဖြစ်ရောင်းစားရင် ဒီတိုင်းသတ်စားတာထက် ငွေပိုရမယ်လို့ တွက်တယ်။ ဒီတော့ ၂ယောက်သား လူအများရှေ့မှာ ငြင်းကြတာပေါ့။

ကြက်မွေးတဲ့သူက ကြက်မှာလည်း ခံစားတတ်တဲ့ အသည်းနှလုံးရှိပါတယ်။ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်ဖြစ်ဖို့ ဉာဏ်ရည်လည်း မြင့်ပါတယ်။ လူအတွက် အန္တရာယ်ရှိတဲ့ တိရစ္ဆာန်စာရင်းထဲမှာလည်း မပါပါဘူး။ ဒါကြောင့် သူ့အဆိုကို လက်ခံသင့်ပါတယ်လို့ ပြောတယ်ဆိုပါစို့။

ကြက်ကြောက်တဲ့လူက အကျိုးသင့်အကြောင်းသင့်ပြန်ပြောမယ်ဆိုရင် ကြက်တွေက ကြောင်တွေလောက် ဉာဏ်ရည် မမြင့်ကြောင်း၊ ကလေးတွေနဲ့ အတူထားဖို့ မသင့်တဲ့အကြောင်း စတာတွေ ပြောသင့်တာပေါ့။
ဒါပေမယ့် ဒီလိုနေရာရောက်လာရင် တော်တော်များများက Straw Man Fallacy ကိုကိုင်ပြီး ချကြတော့တာပဲ။

ကြက်တွေကို မွေးပါပြီတဲ့… သူတို့တွေက အိမ်ထဲတင်နေမှာမဟုတ်ဘူး၊ လူတွေက လမ်းပေါ်ကို ခေါ်တင်လာမှာပဲ… မီးရထားတွေထဲလည်း ကြက်တွေရောက်လာလိမ့်မယ်… လူတွေနဲ့ အရမ်းရင်းနှီးသွားလိမ့်မယ်… ဒါဆိုရင် ကြက်သားစျေးကွက်ပျက်စီးသွားလိမ့်မယ်… လူတွေက အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်အဖြစ်နဲ့ မွေးနေမှတော့ ဘယ်စားကြတော့မလဲ… ဟုတ်တယ်မလား? ခင်ဗျားတို့ ကြောင်တွေ၊ ခွေးတွေကို စားဖို့စဉ်းစားမိလို့လား? ဒါကြောင့် ခင်ဗျားတို့စားတဲ့ Hamburger တွေ၊ Hotdog တွေ၊ Pizza တွေကို ကြက်သားနဲ့စားချင်သေးရင် ဒီလူပြောတဲ့အဆိုကို မထောက်ခံသင့်ဘူး… ဆိုပြီး ပြန်ပြောကြမှာပါ။

ဒီလိုပြောလိုက်ရင် တဖက်လူအနေနဲ့ ပြန်ပြောဖို့ အခက်ကြုံသွားတာပေါ့။ သူ့ရဲ့ Argument ကို ငြင်းချက်မထုတ်ဘဲ မဟုတ်တရုတ် တလွဲ Argument ကြီးကို တစ်ဖက်လူက ငြင်းချက်ထုတ်ပြီး ပြောသွားတော့ ရှုတ်ကုန်ရော။ ဒီတော့ Objective Truth နဲ့ ပိုဝေးသွားတာပေါ့ဗျာ။
တဖက်လူက ဒီလို မဟုတ်တန်းတလျား လျောက်ပြောသမျှ လိုက်ဖြေရှင်းနေရတော့ အချိန်တွေကုန်တာပေါ့။

ဒီတော့ ငြင်းခုန်ကြတဲ့အခါ “ဒါဆိုရင် မင်းဆိုလိုချင်တာက လူတိုင်း _____ ကိုပဲ လုပ်ရတော့မယ်ပေါ့” လို့ကြားလိုက်ရရင် ဒီကောင် Straw Man Fallacy နဲ့ တန်ပြန်နေပြီဆိုတာကို သိစေချင်ပါတယ်။

ဆရာဝန်တွေ အလုပ်ပြန်မဝင်ရခြင်းအကြောင်းကို မေ့ထားပြီး CDM လုပ်တာ လူနာတွေရဲ့မျက်နှာမကြည့်လို့လား၊ လူတွေကို သေစေချင်လို့လား၊ ကျန်းမာရေးစနစ်ကြီးကို ပျက်စီးသွားစေချင်လို့လား စတာတွေဟာ Straw Man Fallacy ပါပဲ။
သိစေချင်တာက တစ်ဖက်လူဟာ ဒီနည်းနဲ့ Argument တစ်ခုမှာ အနိုင်ရသွားလည်း သူ့ရဲ့ မူလအဆိုက မှန်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။

ပညာရှင်တွေကတော့ အချင်းချင်းငြင်းခုန်ကြတဲ့အခါ ဒီအချက်ကို ဂရုပြုပြီး ရှောင်ရှားနိုင်အောင် ကြိုးစားကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ငြင်းခုန်တဲ့အခါ ငါဘာလို့ မှန်ကြောင်း သက်သေပြနေမယ့်အစား အဖြေမှန်တစ်ခုရအောင် ရှာတာမျိုးသာဖြစ်သင့်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ဖင်ပိတ်ငြင်းလိုတဲ့စိတ်ကို သတိထားပြီး ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။