Fast Food များနှင့် မြန်မာပြည်

Fast Food ဆိုတာ အသင့်စားအစားအစာတွေမှန်း သိကြမှာပါ။ ဘာဂါ၊ ပီဇာကနေစလို့ အာလူးကြော်တွေအထိပါပါတယ်။ ဒါတွေကို မစားသင့်ဘူးဆိုတာ ခဏခဏကြားရလွန်းလို့ ရိုးအီနေလောက်ပါပြီ။ ဒါပေမယ့် စားမိနေသေးတဲ့လူတွေ အများကြီးပါ။ ကျွန်တော်လည်း တခါတခါ ဘာမှမဖြစ်ပါဘူးလေဆိုပြီး စားမိတာပါပဲ။ ဒီတော့ Fast Food တွေက ဘယ်လောက်ဆိုးလဲဆိုတာ ရေးပြချင်ပါတယ်။ (စားရင်းနဲ့ Guility ဖြစ်နေအောင်ပေါ့…)

မစားခင်ကတည်းက လူတွေမှာ Cephalic Phase ဆိုတဲ့ စောင့်မျှော်နေတဲ့အဆင့်ရှိပါတယ်။ မုန့်ကို အနံ့ရတာ၊ မြင်တာနဲ့ တွယ်ဖို့ ခန္ဓာကိုယ်က ကြိုပြင်ထားတာပါ။ တံတွေးတွေပိုထွက်လာတယ်၊ ဗိုက်ကအသံပေးလာတယ်။ ဥပမာ သရက်သီးစိမ်းကို ငံပြာရည်၊ ငရုတ်သီးနဲ့နယ်ပြီး စားနေတာကို တွေးကြည့်ရုံနဲ့ သွားရည်ကျလာသလိုပေါ့။

ပါးစပ်ထဲကို Fast Food ရောက်ပြီဆိုတာနဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ ဆုပေးတဲ့နေရာ (Reward Center) က အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ “မောင်မင်းတော်တယ်… ငါ့ကို ကောင်းကောင်း ခစားနိုင်တယ်… ဒါကြောင့် ပျော်စေ…” ဆိုပြီး Endorphins တွေ Dopamine တွေထွက်လာတယ်။ ဒါတွေဟာ သဘာဝကရတဲ့ ဘိန်းတွေလိုပါပဲ။
သူတို့ကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ စိတ်ပျော်ရွှင်မှုကို ဖြစ်စေတယ်။ လူကို Relax ဖြစ်စေတယ်။

လူတွေ အကြိုက်ဆုံးကတော့ သကြား၊ ဆားနဲ့ အဆီပါပဲ။ ခုလိုမျိုးခွဲပြောလိုက်တော့ အဲ့လောက်မကြိုက်ပါဘူးလို့ ငြင်းစရာရှိပေမယ့် Fast Food တွေထဲမှာ ဒီ ၃ ခုအချိုးညီညီပါဝင်တဲ့အတွက် ကြိုက်နေကြတာပါ။
ဒီ ၃ခုပေါင်းရင် ဦးနှောက်ကို ဘယ်လောက်တောင် Stimulate လုပ်နိုင်လဲဆိုတော့ သက်စွန့်ဆံဖျား Stunt လုပ်တာ (ဥပမာ ကြိုးတန်းလမ်းလျှောက်တာ၊ လေထီးခုန်တာ) Porn ကြည့်တာနဲ့ သွားတူတယ်လို့ဆိုတယ်။ ကိုယ့်ကို ဒီဆရာကြီး ၃ပါးက ကြိုးကိုင်နေတာပေါ့။

ဒါပေမယ့် သကြားရယ်၊ ဆားရယ်၊ အဆီရယ် ကိုယ့်ဘာသာအိမ်မှာရောပြီး ဘာဂါလုပ်စားကြည့်ပါလား။ Fast Food နဲ့တူသေးလား?
အိမ်မှာလုပ်စားရင် ဘယ်တော့မှ Fast Food အရသာမျိုး မထွက်ပါဘူး။ ဒီတော့ Fast Food တွေမှာ Secret Ingredient တွေထည့်ထားသလားလို့ ထင်မိတယ်။
ဒါမှမဟုတ် သူတို့ထဲမှာပါတဲ့ အာလူး၊ ပေါင်မုန့်၊ အသားတွေက စျေးကွက်ထဲမှာ မရောင်းတဲ့ “ရှယ်” တွေကို သုံးတာများလား?

တကယ်တော့ Fast Food တွေကို စားလို့ကောင်းအောင် Lab တွေထဲမှာ ပညာရှင်တွေပေါင်းပြီး ဖန်တီးထားကြတာပါ။ ဘယ်သူတွေပါလဲဆိုတော့ အရသာပညာရှင်တွေ (Flavourists) ၊ သင်္ချာပညာရှင်တွေ (Mathematicians) ၊ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ (Scientists) ပါပါတယ်။
သင်္ချာပညာရှင်က ဒီကြားထဲဘာဝင်လုပ်နေတာလဲလို့ မေးစရာရှိပါတယ်။ သူက အစားအစာတစ်ခု အရသာအရှိဆုံးဖြစ်အောင် သကြားကို ဘယ်လောက်ထည့်ရမလဲ တွက်ချက်ပေးတာပါ။ ဒါကိုတော့ စာတွေမှာ Bliss Point လို့ခေါ်ပါတယ်။ သကြားကို ဒီအမှတ်ထက် ပိုထည့်လို့မရမလို၊ လျော့ထည့်လို့လည်း မရပါဘူး။

ဒီတော့ Fast Food တွေစားလို့ အရမ်းကောင်းနေတာက ပစ္စည်းကောင်းလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ပညာရှင်တွေကြောင့်ပါ။ သူတို့က အသားအရသာပေါင်းစုံကို တီထွင်ထားပြီး စျေးပေါပေါပစ္စည်းတွေထဲ ရောလိုက်တဲ့အခါ အရသာထူးခြားသွားတာပါ။

Fast Food တွေ ဘယ်လိုဖြစ်လာလဲဆိုတာ ဒီလောက်ဆို သိပြီထင်ပါတယ်။ သူတို့တွေဟာ လူရဲ့ကျန်းမာရေးကို ဘယ်လောက်ဆိုးဝါးစေသလဲဆိုတာ ဆက်ပြောပြချင်ပါတယ်။

ပထမဦးဆုံး စွဲလမ်းခြင်း အကြောင်းကို ပြောချင်ပါတယ်။ ကြွက်တွေကို Fast Food ၂ပတ်တိတိ ကျွေးပြီးတော့ သာမန်အစားအစာ ပြောင်းကျွေးလိုက်ပါတယ်။ ကြွက်တွေက နောက် ၂ပတ်ကြာမှ သာမန်အစားအစာကို ပုံမှန်အတိုင်း ပြန်စားနိုင်သွားပါတယ်။ တချို့ကြွက်တွေဆိုရင် ရက်တော်တော်ကြာတဲ့အထိ ဘာမှမစားတော့ဘဲ အငတ်ခံကြတယ်လို့ ဆိုတယ်။
ကြွက်တွေလည်း ပညာရှင်တွေထွင်ထားတဲ့ “Natural Flavor” ကိုစားမိပြီး စွဲသွားကြပုံပါပဲ။
ဒါကြောင့် အမေရိကန်မှာတော့ လူ ၃ယောက်မှာ ၁ယောက်က တစ်နေ့ကို ၁နှပ်တော့ Fast Food ကိုစားတတ်ကြတယ်လို့ လေ့လာမှုတွေက ပြောပါတယ်။
(မြန်မာပြည်အတွက် Data တော့ရှာမတွေ့ပါဘူး)

Fast Food များများစားမိလေလေ သာမန်အစားအစာတွေက အရသာမရှိလေလေပါပဲ။ ဒါက ကိုယ်တွေ့ပါ။ အပြင်စာစားပြီးရင် အိမ်မှာစားတဲ့ အစာက အရသာမရှိတော့ပါဘူး။ (မြန်မာပြည်မှာကတော့ ဆရာကြီးတွေ ထုတ်ထားတဲ့ Natural Flavor မဟုတ်ဘူး၊ အချိုမှုန့်ကိုစွဲလမ်းကြတာပါ)

ဒီလို Fast Food တွေစားတဲ့အခါ Dopamine တွေများများထွက်ပါတယ်။ Dopamine က အလေ့အထ (Habit) ဖြစ်စေတဲ့အထဲမှာ ပါပါတယ်။ ရှင်းအောင်ပြောရရင် ဦးနှောက်က Dopamine ထွက်လာပြီဆိုရင် အဲ့လိုထွက်အောင်ဖြစ်စေတဲ့လုပ်ရပ်ကို ထပ်ပြီး လုပ်စေချင်ပါတယ်။
အဲ့တော့ Fast Food စားလေလေ… Dopamine ထွက်လေလေ…၊ Dopamine ထွက်လေလေ… Fast Food ကို စားချင်လေလေ… ပါပဲ။ သံသရာလည်နေတာပေါ့။ ဆေးပညာအရတော့ Positive Feedback လို့ခေါ်တယ်။

ခုက စားတဲ့အပိုင်းပေါ့။ ဗိုက်ထဲရောက်သွားရင် ဘာတွေဆက်ဖြစ်လဲ ပြောချင်ပါသေးတယ်။ စားပြီး ၁၅မိနစ်လောက်နေရင် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်က ဆောင့်ပြီးတက်ပါတယ်။ ဒါကို Blood Sugar Spike လို့ခေါ်တယ်။ သကြားဆိုတာ Carbohydrate အကုန်လုံးကိုချုံပြီးပြောလိုက်တာပါ။

Fast Food တွေမှာပါတဲ့ ဂျုံဟာ မှုန့်ညက်လွန်းတဲ့အတွက် အစာအိမ်က အရမ်းချေပေးစရာမလိုပါဘူး။ ခဏလေးနဲ့ အစာကြေသွားတယ်။

ဒါကို မာရသွန်ပြေးတဲ့လူတွေက အသုံးချကြပါတယ်။ တာဝေးပြေးတဲ့အခါ စားဖို့အချိန်သိပ်မပေးရဘဲ Calories များများရမယ့် အစာမျိုးကို ရွေးချယ်စားသုံးကြပါတယ်။ ဒီတော့ သူတို့အတွက် Fast Food က ပြိုင်ပွဲဝင်အစားအစာဖြစ်နေပါတယ်။ တစ်ကိုက်လောက်စားလိုက်တာနဲ့ လိုတဲ့စွမ်းအင်ကို ပေးနိုင်ပြီး အစာချေဖို့လည်း သိပ်မလိုတဲ့အတွက် ပြေးနေတဲ့အချိန်မှာ လူကိုအားမယုတ်စေပါဘူး။

စားပြီး ဆောင့်တက်သွားတဲ့ သကြားဓာတ်ကို ပြန်ချဖို့ Insulin ပါ လိုက်ထွက်လာပါတယ်။ ပြန်သုံးမယ့်နေရာ များများစားစားမရှိဘဲ သကြားဓာတ်တွေပိုနေရင် အဆီအဖြစ်ပြောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။ (ကျေးဇူးရှင်ကြောင့် စားသလောက် အဆီတက်နေတာပါ…)

စားပြီး ၃ နာရီလောက်ကြာတဲ့အခါ ဗိုက်က ဆာလာပြန်ပါတယ်။ တကယ်ဆိုရင် Fast Food တစ်ခါစားရင် တက်လာတဲ့ Calories က ထမင်း ၁နှပ်စားတာနဲ့အတူတူ (သို့) ပိုများပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ထမင်းစားတာလောက် အစာမခံပါဘူး။
အခုဗိုက်ဆာတာက တုန်တုန်ရီရီဖြစ်လာတာမျိုးပါ။ စိတ်လန်းလန်းဆန်းဆန်း မရှိတော့ဘဲ မူးဝေဝေဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ခေါင်းကိုက်တာမျိုးတောင် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် Fast Food အမြဲစားတဲ့သူတွေဟာ လုံးဝမစား (သို့) တခါတလေစားသုံးသူတွေထက် စိတ်ဓာတ်ကျနိုင်စွမ်း ၅၁% ပိုများပါတယ်။

အစာချေပြီးတဲ့အခါမှာ Fast Food တွေဟာ သွေးကြောထဲရောက်သွားပါတယ်။ သွေးကြောတွေကို ကျဉ်းသွားစေပါတယ်။ (နှလုံးသွေးကြောမှာ အဆီပိတ်တယ်ဆိုတာမျိုးပေါ့… အဲ့ကနေမှ သွေးတိုး၊ ဆီးချို၊ လေဖြတ်တာတွေ အထိဖြစ်နိုင်ပါတယ်)

ဒါက ဘယ်လောက်တောင် ကြောက်စရာကောင်းလဲဆိုတာ စမ်းထားတာရှိပါတယ်။ အာလူးကြော်တွေကို စားလိုက်ပြီး ၄နာရီကြာတဲ့အခါမှာ သွေးပေါင်တိုင်းကြည့်ပါတယ်။ သွေးပေါင်အတိုင်းခံဖူးရင် သိမှာပါ။ လက်က သွေးလွှတ်ကြောကို ခဏပိတ်သွားအောင် Pressure ပေးလိုက်တာပါ။ သွေးပေါင်တိုင်းပြီးတဲ့အခါမှာ အာလူးကြော်မစားထားတဲ့သူတွေက စားတဲ့လူတွေထက် သွေးကြောပြန်ပွင့်တာ ပိုကျယ်ပါတယ်။
ဒါဟာ ၁ခါစားပြီး ၄နာရီမှာတိုင်းတာပါ။ နေ့တိုင်းစားနေတဲ့လူတွေမှာ တိုင်းရင် ဘယ်လောက်တောင် သိသာမလဲ မပြောတတ်ပါဘူး။

Fast Food ကို ၁ပတ်နေလို့ ၁ခါပဲစားရင်တောင်မှ လုံးဝမစားတဲ့လူထက် နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ချေ ၂၀% ပိုတယ်လို့ လေ့လာမှုတွေက ပြောပါတယ်။

Fast Food တွေက အစာကြေလွယ်တယ်ဆိုလို့ ခံတွင်းပျက်တဲ့အခါ Fast Food စားလို့ရတာပဲလို့ မတွေးကြပါနဲ့။ သူ့မှာပါတဲ့အဆီက အစာကြေဖို့ တော်တော်ကြာပါတယ်။ ဘယ်လောက်တောင်ကြာလဲဆို ၁ရက်ကျော်ကြာပါတယ်။ အစာအိမ်ထဲမှာ ဒီအတိုင်းသွားထိုင်နေတာပေါ့။
ဒါ့အပြင် ဆီထဲမှာ Chemical တွေလည်း ပါပါတယ်။ ဒါတွေက အစာလို့သတ်မှတ်လို့မရတဲ့အတွက် အစာအိမ်ကလည်း မချေဖျက်နိုင်ပါဘူး။

အစာလို့မသတ်မှတ်ရုံတင်မဟုတ်ပါဘူး။ ရန်သူလို့ကို သတ်မှတ်လိုက်တာပါ။ ခန္ဓာကိုယ်က ကိုယ်ခံအားဆဲလ်တွေဟာ အစာအိမ်ထဲ ချေမရလို့ ထိုင်နေတဲ့ Chemical တွေကို ဘက်တီးရီးယားတွေလို့ သတ်မှတ်လိုက်ပါတယ်။ ဆော်မယ်ဟေ့… ဆိုပြီး စစ်ကူတွေပါ ခေါ်လိုက်တယ်။ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးက စစ်ပြင်တဲ့အနေနဲ့ High Alert ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဒါကိုတော့ ဆေးပညာအရ Systemic Inflammatory Response လို့ခေါ်ပါတယ်။

ကိုယ်ခံအားက ဒီလိုမျိုး နိုးနိုးကြားကြားရှိနေတာမကောင်းဘူးလားဆိုပြီး မေးစရာရှိမှာပါ။ ကောင်းတာထက် ဆိုးတာတွေကို ပိုဖြစ်စေပါတယ်။ သူတို့ဟာ စစ်ခွေးတွေလိုပဲ မဲမဲမြင်ရာဆော်ကြပါတယ်။ ပြည်သူလား၊ ရန်သူလားမခွဲတော့ပါဘူး။ ဒီတော့ ဆီးချိုရောဂါ၊ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။

ဒီတော့ ဖြစ်နိုင်ရင် Fast Food တွေကို လုံးဝ မစားစေချင်ပါဘူး။
Fast Food ဆိုင်အချို့လည်း မြန်မာနိုင်ငံက ထွက်သွားဖို့ ပြင်နေကြပြီလို့ သတင်းတွေ ကြားနေရပါတယ်။ ဒီတော့ ဒီအခြေအနေကို အကောင်းမြင်စိတ်လေးနဲ့ကြည့်လိုက်ပြီး သူတို့မရှိတော့ရင် ငါပိုကျန်းမာလာနိုင်တယ်လို့သာ တွက်လိုက်ကြပါတော့ဗျာ…။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။