အချောင်ခိုခြင်းနဲ့ စိတ်ပညာ

ကိစ္စကြီးကြီးမားမားတစ်ခုကို ပြီးမြောက်အောင် အချိန်တွေ၊ လုပ်အားတွေလိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူအင်အားတော့ များများစားစား သိပ်မလိုဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ လူတွေဟာ အစုအဖွဲ့နဲ့ဖြစ်သွားရင် အချောင်ခိုတတ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

သာမန်အတွေးနဲ့ စဉ်းစားကြည့်ရင်တော့ အလုပ်များများကို မြန်မြန်ပြီးစေချင်ရင် လူများများသုံးရမယ်လို့ တွေးမိမှာပါ။ ဒါပေမယ့် လူတွေဟာ တစ်ယောက်တည်းအလုပ်လုပ်တာထက်စာရင် အဖွဲ့နဲ့အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ ပိုပြီး အသားခိုတတ်တယ်လို့ လေ့လာမှုတွေအရတွေ့ရပါတယ်။

ဒါကို စမ်းသပ်ထားတာရှိပါတယ်။ လူတွေကို မျက်စိကို Blindfold လုပ်ပြီး လွန်ဆွဲခိုင်းတာပါ။ သူတို့စိတ်ထဲမှာတော့ တဖက်က အဖွဲ့နဲ့ပြိုင်ဆွဲနေရတယ်ထင်အောင် ကြိုးကို စက်တစ်ခုမှာ ချိတ်ထားလိုက်ပါတယ်။ ကိုယ်တစ်ယောက်ထဲဆွဲရတဲ့အခါ ရှိသလို လူအများနဲ့ဆွဲရတဲ့အခါလည်း ရှိပါတယ်။ ထူးခြားတာက အများနဲ့ဆွဲရတဲ့အခါ အားကို ၁၈% လျော့ပြီးဆွဲတယ်ဆိုတာပါ။ (Gym မှာ Grip Strength ကိုတိုင်းတဲ့စက်နဲ့ တိုင်းသလား မပြောတတ်ပါဘူး)

ဒီလိုအချောင်ခိုတာကို Ringelmann Effect လို့ခေါ်ပါတယ်။ သူက လူတွေတစ်ယောက်ချင်းစီလုပ်တဲ့အလုပ်တွေ ပေါင်းလိုက်ရင် တစ်ဖွဲ့လုံးပေါင်းပြီးလုပ်တဲ့ အလုပ်ထက်များနေတာကို သွားတွေ့ရတယ်လို့ ဆိုတယ်။ ပြောချင်တာက အဖွဲ့လိုက်ဆို အားထုတ်တာ လျော့သွားတယ်ဆိုတာပါ။

ဖျော်ဖြေပွဲတွေမှာ အဆိုတော်က ပရိသတ်တွေကို ကျယ်ကျယ်အော်ကြပါလို့ ပြောရင် ဘယ်တော့မှ ပထမအခေါက်နဲ့ အသံကျယ်ကျယ်မထွက်ဘူး။ “မကြားရဘူး… ထပ်အော်ဦး…” လို့ ပြောမှ ပထမအခါထက် ကျယ်တဲ့အသံကြီးထွက်လာတယ်။ ဒါဆို ပထမတစ်ခေါက်ကတည်းက ဘာလို့ ကျယ်ကျယ်မအော်ကြတာလဲ? အချောင်ခိုတာလား?

ဒါကိုလည်း စမ်းသပ်ထားတာရှိပါသေးတယ်။ (အကုန်လျောက်စမ်းချင်တဲ့ ပညာရှင်တွေပါ…)
လူတွေကိုအခန်းတစ်ခန်းထဲခေါ်ပြီး တစ်ယောက်ချင်းစီ အသံကုန်အော်ခိုင်းပါတယ်။ နောက်ပြီးတော့ အုပ်စုလိုက် ခပ်ကျယ်ကျယ်အော်ခိုင်းပါတယ်။ အဖြေကတော့ အဖွဲ့နဲ့ဆိုရင် တစ်ယောက်ချင်းအော်တာထက် အသံပိုတိုးတယ်ဆိုတာပါ။ တွေးကြည့်တာနဲ့တင် တော်တော်နားငြီးပါတယ်။

ထုံးစံအတိုင်း ထပ်ပြီးကွန့်ပါသေးတယ်။ အဖွဲ့ထဲကို လူတွေပိုထည့်လေလေ တစ်ယောက်ချင်းအော်တာ တိုးလေလေပါပဲ။ လူတွေက ဒါကို မသိကြပါဘူး။ သူတို့ကိုမေးကြည့်ရင်လည်း “အော်နေတာပဲလေ…” လို့ ပြောကြပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဒါဟာ ရိုးရှင်းတဲ့ကိစ္စတွေမှာပဲ တွေ့ရတာပါ။ ကုန်းအော်တာမျိုး၊ လွန်ဆွဲတာမျိုးတွေလိုပေါ့။ ရှုတ်ထွေးတဲ့ ကိစ္စတွေဆိုရင်တော့ ဒီလိုရေသာမခိုတတ်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကိုယ်မလုပ်ရင် အထင်းသားပေါ်နိုင်တာမို့ပါ။

အများနဲ့ရောလိုက်ရင် အားလျော့သွားတာဟာ အုတ်ရောရော ကျောက်ရောရော ဖြစ်သွားမှာမို့ အားမထုတ်ကြတာလို့ လေ့လာမှုတွေအရဆိုပါတယ်။ တစ်ယောက်တည်း လုပ်တဲ့အခါ အောင်မြင်မှု၊ ကျရှုံးမှုတွေ အကုန်လုံးဟာ ကိုယ့်နာမည်နဲ့ ပေါ်မှာဖြစ်တဲ့အတွက် အချောင်မခိုဘဲ ကြိုးစားတာဖြစ်တယ်။

ဒါကို Evaluation Apprehension လို့ခေါ်ပါတယ်။ ပြောချင်တာက လူတွေဟာ တစ်ယောက်တည်းလုပ်ရတာကို ပိုဂရုစိုက်တတ်ကြတာပါ။ ကိုယ့်ရဲ့စိုးရိမ်စိတ်တွေဟာ အများနဲ့ အရောခံလိုက်ရတဲ့အခါ လျော့ကျသွားပါတယ်။
ငယ်ငယ်က စာဆိုတဲ့အခါ အများကြီးဝိုင်းအော်ရမယ်ဆိုရင် စိတ်သက်သာရာရသလိုပါပဲ။ တစ်ယောက်တည်း ဆိုရမယ်၊ လူအများကြီးရှေ့ဆိုရမယ် ဆိုတာသိရင်တော့ သေချာပြင်ဆင် ကျက်မှတ်ပြီး အရှက်မကွဲအောင် ကြိုပြင်ဆင်ကြသလိုပေါ့။

ကျောင်းမှာ Presentation တွေလုပ်ရတဲ့အခါ လူ ၁၀ ယောက်တစ်ဖွဲ့လုပ်တာမျိုးထက် ၂ယောက် ၁ဖွဲ့လုပ်တာမျိုးကို ကျွန်တော့အနေနဲ့ ပိုသဘောကျမိတယ်။ လူများတိုင်းပွဲမစည်တာကို သိနေတာလည်း ပါပါတယ်။ လူများတဲ့အခါ ဟိုလူလုပ်နိုးနိုး၊ ဒီလူလုပ်နိုးနိုးနဲ့ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

ဒါကိုတော့ Accident တွေဖြစ်တဲ့အခါမှာ တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက် သွေးအိုင်ထဲလဲနေရင် အားလုံးက ကြက်သေသေပြီး ဝိုင်းကြည့်နေတတ်သလို လူနာတင်ယာဉ်ခေါ်ဖို့လဲ သတိမရတတ်ကြပါဘူး။ ဒါကို Bystander Effect လို့ခေါ်ပါတယ်။

အဲ့တော့ လူတွေရဲ့ “တခြားသူလုပ်မှာပါ” ဆိုတဲ့အတွေးကို ဖျောက်ပေးဖို့ ဒဏ်ရာရတဲ့သူကပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဒီစိတ်ပညာသဘောကို နားလည်တဲ့လူကပဲဖြစ်ဖြစ် အကူအညီတောင်းရပါတယ်။ ဟိုကောင် Ambulance ကိုဖုန်းဆက်၊ ဟိုကောင်က သွေးမထွက်အောင် ဖိပေးထား၊ ဟိုကောင်က ဘာလုပ် စသဖြင့်ခိုင်းပေးမှ အကူအညီရတတ်ပါတယ်။ အဲ့လိုတစ်ယောက်က စပြီး ကူညီလိုက်ရင် နောက်လူတွေကလည်း ကူညီဖို့မခက်တော့ပါဘူး။

အပေါ်ကပြောခဲ့တဲ့ Presentation ကိစ္စကိုလည်း တစ်ယောက်က ကြီးကြပ်ပြီး တာဝန်ခွဲပေးတဲ့အခါမှာ ပြေလည်သွားနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကိုယ်ချာတူးလန်အောင်လုပ်ရင် ကိုယ်ပဲအရှက်ကွဲမယ်ဆိုတဲ့ အသိမျိုးဝင်သွားအောင် လုပ်နိုင်တဲ့အခါ သေချာကြိုးစားပြီးလုပ်ကြပါတယ်။ တချို့တွေကျတော့ ဒါတွေဂရုမစိုက်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ “အရှက်ကွဲမယ်” ဆိုတဲ့စံဟာ ဒီကိစ္စအောင်မြင်ခြင်း၊ မအောင်မြင်ခြင်းနဲ့ တိုင်းတာတာ မဟုတ်လို့လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အားကစားမှာလည်း ဒီသဘောကို သိတဲ့အတွက် ကစားသမားတွေကို Evaluate လုပ်တဲ့အခါမှာ တစ်ယောက်ချင်းခွဲထုတ်ပြီး လုပ်တတ်ကြတယ်။
လူတိုင်း အလုပ်တစ်ခုတည်းကို ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်ကြတဲ့စက်ရုံတွေထက် လူတစ်ယောက်ချင်းစီဟာ ပြည့်မီရမယ့် Quota တစ်ခု သီးသန့်ရှိတဲ့စက်ရုံတွေက အလုပ်ပိုပြီးမြောက်ပါတယ်။ ပြောချင်တာက “ငါကတော့ ဒီနေ့ဘယ်လောက်ပြီးသွားတယ်ဟေ့…” ဆိုတာမျိုး Single out လုပ်စေချင်တာပါ။

ဒီသဘောတရားကို ခုခေတ်မှာ ကုမ္ပဏီတော်တော်များများက သိနေကြပါပြီ။ ဒါကြောင့် ကုမ္ပဏီကြီးကြီးတွေဟာ သူတို့အလုပ်သမားတစ်ယောက်ဆီကို Evalutae လုပ်ဖို့ပြင်ဆင်ထားကြပါတယ်။ ကိုယ်အလုပ်လုပ်တာဟာ သူတို့သတ်မှတ်ထားတဲ့ သတ်မှတ်ချက်ကို ပြည့်မီလား၊ မမီလားဆိုတာ Feedback တွေအမြဲပေးနေတတ်ပါတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ အချောင်မခိုအောင်ပါ။

ဒါကြောင့် ကိုယ့်အနေနဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ဦးစီးဖို့စဉ်းစားမိရင် ဒီအချက်ကို သတိရပေးပါ။ လူများတိုင်းပွဲမစည်ပါဘူး။
တစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ အရည်အသွေးတွေကို ပေါ်လာအောင် တာဝန်ခွဲဝေမှုလုပ်နိုင်ရင် ပိုပြီး အောင်မြင်နိုင်ပါတယ်။ အဓိကကတော့ သူတို့ကို အုတ်ရောရော ကျောက်ရောရောနဲ့ မလုပ်၊ မရှုပ်၊ မပြုတ် အတွေးအခေါ်မျိုး မဝင်သွားစေဖို့ပါ။

SAGAN

Next Post, Previous Post မနှိပ်ဘဲ OUO Link ကနေ ၁ပုဒ်ချင်းဝင်ဖတ်ပြီး ကူညီပါ။
အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။