စိတ်ပညာ – Page 17

အပြစ်ရှိစိတ်

စိတ်ဆိုတာ ဘာလဲ။စိတ်ဆိုတာ မြန်မာစကား မဟုတ်ရပါဘူး။ ပါဠိဘာသာက လာပြီး မြန်မာလိုဆိုရင် အတွေး+ခံစားချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါရိုးရိုးလေး နားလည်အောင် ရှင်းလိုက်တာပါပဲ။ အပြစ်ဆိုတာကရော ?အပြစ်ဆိုတာ အမှားပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ခံစားရတဲ့ ခံစားချက် (သို့) အမှားပြုလုပ်ထားခြင်း ပါပဲ။ ဒါဖြင့် အမှားဆိုတာကရော ဘာလဲ ?အဲ့တာက တော်တော် ကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ မမှန်ရင် မှားတာတော့လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အမှားဆိုတာ ကိုယ်စိတ်ထဲမှာ မတရားဘူး ထင်တာလားဆိုတော့လည်း ဟုတ်တော့လည်း ဟုတ်ပါတယ်။ Philosopher တစ်ယောက်က ပြောဖူးတယ်။ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို လူတိုင်း နေရာတိုင်း အချိန်တိုင်း လုပ်လို့ရရင် အမှားမဟုတ်တော့ဘူးတဲ့။ ဥပမာ – ခိုးတယ် ဆိုပါစို့။ လူတိုင်းခိုးနေကြရင် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုတာ မရှိတော့ဘူး။ လူတိုင်းဟာလည်း စိုးရွံထိတ်လန့်မှုနဲ့ နေနေရလို့ အဆင်မပြေပါဘူး။Continue reading “အပြစ်ရှိစိတ်”

ယောကျာ်း၊ မိန်းမနှင့် စိတ်ဝိရောဓိများ (Part 4)

(အောက်ပါအကြောင်းအရာများတွင် ယောကျာ်းနှင့်မိန်းမအသုံးသည် Husband & Wife သဘောမျိုးမဟုတ်ဘဲ Male & Female သဘောကိုသာဆောင်ပါသည်။ယေဘုယျသဘောများကိုသာ ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သဖြင့် အဖြူအမည်းသဲကွဲသလိုဖြစ်နေသော်လည်း Grey area များများစွာရှိကြောင်း သတိပြုစေချင်ပါသည်။ အတိအကျမယူစေလိုပါ။ ဗဟုသုတအတွက်သာ ဖတ်ပါ။) မိန်းမတို့ စိတ်ဖိစီးမှုပပျောက်ရန် ပြဿနာများကို ဖွင့်ဟပြောပြသောအခါ ယောကျာ်းတို့ မကြိုက်ကြပါ။ပြဿနာသည် မိမိနှင့်သက်ဆိုင်နေသဖြင့်၊ မိမိတွင်တာဝန်ရှိသဖြင့် မိန်းမကပြောနေခြင်းဖြစ်ရမည်ဟု တွေးကြသည်။ယောကျာ်းတို့အနေဖြင့် ပြဿနာကို ထုတ်ပြောရခြင်းသည် အကူအညီယူလိုသဖြင့် (သို့) တစ်ပါးသူကို အပြစ်တင်လိုသဖြင့်ဖြစ်သည်။ထို့ကြောင့် မိန်းမက ပြဿနာများကိုပြောပြလျှင် သူသိသော ဘောင်အတွင်းမှတွေးပြီး အကူအညီလိုလို့လား၊ အပြစ်တင်နေတာလား ဆိုတာကိုသာ တွေးမိသည်။မိန်းမက အလွန်စိတ်ပျက်နေသောပုံပေါက်လျှင် မိမိကိုအပြစ်တင်နေပြီဟုထင်ပြီး ကာကွယ်ပြောဆိုတော့သည်။မိန်းမက ပုံမှန်အတိုင်းဖြစ်လျှင် (သို့) အလွန်စိတ်ပျက်နေသောပုံမပေါက်လျှင် အကူအညီတောင်းနေသည်ဟုထင်ပြီး အဖြေရှာပေးတတ်သည်။မည်သို့ပင်ပြုမူစေကာမူ မိန်းမတို့စိတ်မသက်သာဘဲ စိတ်ပျက်ရသည် ချည်းပင်ဖြစ်သည်။ယောကျာ်းတို့နားလည်ရန်မှာ စိတ်ပါလက်ပါနားထောင်ပေးခြင်းဖြင့်သာContinue reading “ယောကျာ်း၊ မိန်းမနှင့် စိတ်ဝိရောဓိများ (Part 4)”

ယောကျာ်း၊ မိန်းမနှင့် စိတ်ဝိရောဓိများ (Part 3)

(အောက်ပါအကြောင်းအရာများတွင် ယောကျာ်းနှင့်မိန်းမအသုံးသည် Husband & Wife သဘောမျိုးမဟုတ်ဘဲ Male & Female သဘောကိုသာဆောင်ပါသည်။ယေဘုယျသဘောများကိုသာ ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သဖြင့် အဖြူအမည်းသဲကွဲသလိုဖြစ်နေသော်လည်း Grey area များများစွာရှိကြောင်း သတိပြုစေချင်ပါသည်။ အတိအကျမယူစေလိုပါ။ ဗဟုသုတအတွက်သာ ဖတ်ပါ။) စိတ်ဖိစီးမှုကို ယောကျာ်းနှင့်မိန်းမ တုံ့ပြန်ပုံခြင်းမတူညီကြပါ။ယောကျာ်းစိတ်ညစ်လျှင် စိတ်ညစ်စေသည့် ပြဿနာကိုမေ့ပျောက်အောင် နေထိုင်ကြသည်။မိန်းမတို့စိတ်ဖိစီးလျှင် ပြဿနာကို အထပ်ထပ်အခါခါပြောခြင်းဖြင့် စိတ်သက်သာရာရကြသည်။ နှစ်ယောက်လုံးစိတ်ဖိစီးမှုများနေတဲ့အချိန်ကို မြင်ကြည့်ပါ။ယောကျာ်းက စကားမပြောဘဲ မေ့မေ့ပျောက်ပျောက်နေလိုက်ချင်သည်။ သို့သော်မိန်းမက ပြဿနာကိုထပ်တလဲလဲ ပြောဆိုချင်သည်။ ယောကျာ်းကရှောင်သောအခါ မိန်းမကပိုပြီးစိတ်ထိခိုက်သည်။ ဂရုမစိုက်ဘူးဆိုပြီးခံစားရသည်။ယောကျာ်းကလည်း အေးဆေးနေချင်တာကို နားမလည်ဘဲ တတွတ်တွတ်လာပြောနေတယ်ဆိုပြီး စိတ်ဖိစီးမှုပိုများသွားတတ်သည်။ ဒီလိုတွေဘာကြောင့်ဖြစ်ရသနည်း။ရှေ့အခန်းမှာရေးခဲ့သလိုပဲ ယောကျာ်းတို့ဟာ ပြဿနာရှိရင် ကိုယ်တိုင်ကြိုးစားဖြေရှင်းကြသည်။ မလိုအပ်ဘဲ အချင်းချင်း တိုင်ပင်လေ့မရှိကြ။တစ်ယောက်တည်းသေချာစဉ်းစားပြီး အဖြေရှာတတ်ကြသည်။မိမိလိုချင်သောအဖြေကို ရှာတွေ့ပြီလို့ထင်လျှင် နှုတ်စိတ်နေတာမျိုးမရှိတော့ဘဲ နဂိုအတိုင်း ပြန်လည်ပြုမူတတ်သည်။အဖြေရှာမတွေ့သေးခင်ကာလမှာ ပြဿနာကိုမေ့ပျောက်အောင်Continue reading “ယောကျာ်း၊ မိန်းမနှင့် စိတ်ဝိရောဓိများ (Part 3)”

Toxic Positivity တွေ မဖြန့်ဝေမိစေဖို့

ဒီလိုကာလမျိုးမှာ ကျနော်တို့အတွက် အကောင်းမြင်စိတ် (positivity) ဆိုတာ ရှာမှရှားဆိုသလိုပါပဲ။ နေ့တိုင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွေကြား အခက်အခဲပြဿနာတွေကြားမှာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် စကားတွေပြောရင်း နှစ်သိမ့်အားပေးကြတာတွေရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နှစ်သိမ့်အားပေးတာမှာ မသင့်တော်တဲ့ စကားအသုံးအနှုန်းတွေ၊ ပြောပုံဆိုပုံနည်းလမ်းတွေကြောင့် အပြောခံရသူရဲ့ စိတ်သောက က သက်သာရမယ့်အစား ပိုဆိုးတဲ့ဘက်ကို ရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။ အဲ့တာကို toxic positivity လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကိုယ်ကတော့ ကောင်းစေချင်တဲ့စေတနာနဲ့ ပြောတာဆိုပေမယ့် သူတစ်ပါးအတွက် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်သွားတာမျိုး မဖြစ်ရအောင် ဒီအချက်တွေကို သတိထားသင့်ပါတယ်။ (၁) ပြဿနာ ဖြေရှင်းနည်းတွေ ပြောတာလျှော့ပါ။ များသောအားဖြင့် ကိုယ့်ကိုရင့်ဖွင့်တဲ့သူတွေဟာ သူတို့ပြဿနာအခက်အခဲကို ဖြေရှင်းပေးဖို့ထက် သူတို့ရဲ့ ခံစားချက်ကို နားထောင်ပေးပြီး သူ့ဘက်မှာ ရပ်တည်ပေးတာမျိုးကိုလိုချင်တာများပါတယ်။ ဥပမာပြောရရင် “ဒီနေ့ ငါတော့ ထီးမပါလာလို့ မိုးမိသွားတယ်” ဆိုပြီးContinue reading “Toxic Positivity တွေ မဖြန့်ဝေမိစေဖို့”

ဆုပေး ဒဏ်ပေးစနစ် (carrot & stick system) နှင့် အပြုအမူကိုပြောင်းလဲကြခြင်း

စိတ်ပညာနှင့် လူသားတို့အပြုအမူကိုလေ့လာကြတဲ့အခါ behaviour တခုကို ဘယ်လိုပြောင်းလဲကြသလဲ (သို့) ဘယ်လိုပြောင်းလဲအောင်လုပ်မလဲဆိုတဲ့အကြောင်းကို conditioning လို့သုံးနူန်းကြပါတယ်။ သက်ရှိများအနေနဲ့ ဆက်လက်ရှင်သန်ဖို့အတွက် evolution နဲ့လိုက်လျောညီထွေဖြစ်ဖို့ အပြုအမူတွေကို အများကြီးပြောင်းလဲခဲ့ရပါတယ်။ အပြုအမူတွေကိုပြောင်းလဲတဲ့အခါ အမှားတွေလုပ်မိရင် မှတ်ထားပြီး မှန်အောင်ပြောင်းလဲသင်ယူလာကြပါတယ်။ ဒါကို trial and error သဘောလို့ဆိုကြပါတယ်။ အပြုအမူတခူကိုပြောင်းလဲအောင်လုပ်တဲ့အခါကျ ဆုပေး ဒဏ်ပေးစနစ် ကိုကျင့်သုံးကြပါတယ်။Carrot & stick approach လို့လဲခေါ်ပါတယ်။ ဒီအကြောင်းကို psychologist B.F. Skinner ကကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်လေ့လာရှာဖွေခဲ့ပါတယ်။Psychology မှာ ဆုပေးဒဏ်ပေးစနစ်ကိုသုံးပြီး အပြုမူတွေပြောင်းလဲစေတာကို Operant conditioning လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဒီ Operant conditioning မှာ လိုချင်တဲ့ behaviour တခုကို ပိုမိုခိုင်မာစေဖို့ ဆုပေးတဲ့စနစ်(reinforcement or reward) ကိုသုံးပါတယ်။Continue reading “ဆုပေး ဒဏ်ပေးစနစ် (carrot & stick system) နှင့် အပြုအမူကိုပြောင်းလဲကြခြင်း”