ဗုဒ္ဓက Einstein ရဲ့ Special Theory of Relativity ကို ဟောကြားခဲ့သလား။

ခုလိုခေါင်းစဉ်မျိုးကိုရေးရတာ ကြိုးတန်းလမ်းလျှောက်ရသလိုပါပဲ။

ဘာသာမဲ့တွေရော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေရော ဆဲတာခံရဖို့များပါတယ်။

ဒါပေမယ့် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့အတွက် ကျွန်တော်ရေးသားရခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
စိတ်ရှင်းရှင်းနဲ့ဖတ်ပေးပါ။ အတွေးတစ်ခုရသွားမယ်လို့မျှော်လင့်ပါတယ်။

တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှာရှိတဲ့နတ်သားတစ်ပါးဟာ ရံရွှေတော်နတ်သမီးတစ်ထောင်နဲ့ ဥယျာဉ်ထဲမှာပျော်ပါးနေတယ်။
အဲ့ထဲက နတ်သမီးတစ်ပါးဟာ နတ်သက်ကြွေပြီး လူ့ပြည်မှာလူဖြစ်သွားတယ်။
လူ့ပြည်မှာ အိမ်ထောင်ပြုပြီး ကလေး ၅ယောက်တောင်ရခဲ့တယ်။
အဲ့ဒီအမျိုးသမီးသေတဲ့အခါ နတ်ပြန်ဖြစ်သွားပြီး နတ်ပြည်ပြန်ရောက်သွားတယ်။
အဲ့ဒီအချိန်မှာ နတ်သားက “စောစောက သင်ဘယ်ရောက်နေသလဲ” လို့မေးတယ်။
ကျမ်းဂန်တွေအရဆို တာဝတိံသာတစ်ရက်ဟာ လူ့ပြည်ရဲ့ နှစ် ၁၀၀ နဲ့ညီတယ်လို့ဆိုတယ်။
ဘုရားက လူ့ပြည်မှာ ဝါတွင်း ၃လပတ်လုံး အဘိဓမ္မာတရားဟောကြားခဲ့ပေမယ့် နတ်ပြည်မှာတော့ ၄မိနစ်ပဲကြာခဲ့တယ်။
(ဒီအချက်တွေကို ဘုရားက အမှန်တကယ်ဟောကြားခဲ့လားဆိုတာကတော့ ကျွန်တော့အနေနဲ့မသေချာပါ)

• 

ခုလို အချိန်တွေမတူညီရခြင်းကို Einstein ရဲ့ Relativity Theory နဲ့နည်းနည်းလောက်ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
(General နဲ့ Special ဆိုပြီး ၂ခုရှိပါတယ်၊ General ကိုအရင်ရှင်းမှ Special ကိုနားလည်ပြီး ဘုရားဟောနဲ့ချိတ်ဆက်လို့ရမှာပါ)

ရွှေ့လျားနေတဲ့ ရထားတစ်စင်းပေါ်မှာ လူနှစ်ယောက်ရှိတယ်လို့မြင်ကြည့်ပါ။ ရထားက Constant Velocity နဲ့ရွေ့နေပါတယ်။ (တစ်စက္ကန့်ကို မီတာ ၆၀ နဲ့ရွေ့နေတယ်ဆိုပါစို့)
ရထားပေါ်က လူနှစ်ယောက်က ရထားရွေ့နေတာကို အပြင်ဘက်က ပုံရိပ်တွေကို ကြည့်ပြီးသိနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် သူတို့အချင်းချင်းကြည့်တဲ့အခါမှာ ငြိမ်နေတယ်လို့ပဲ ထင်ကြပါတယ်။
ရထားက ရွေ့လျားနေပေမယ့် လူတွေကငြိမ်နေတဲ့အတွက် မြေပြင်ပေါ်မှာရပ်နေကြသလိုပဲ Law of Physics က ရှိမှာပါ။

• 

အဲ့ဒီအချိန်မှာ တတိယလူက မြေပြင်ကနေ ရထားဖြတ်သွားတာကို လှမ်းကြည့်နေတယ်ဆိုကြပါစို့။
ရထားပေါ်ကလူတွေရော၊ ရထားရော အရှိန်တစ်ခုခုနဲ့ရွေ့လျားနေတာကို မြင်ရမှာပါ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုတော့ ငြိမ်နေတယ်လို့ ထင်မှာပါ။

ဒါဆို မြေပြင်ပေါ်က တတိယလူကရော တကယ်ငြိမ်နေတယ်ဆိုတာဟုတ်ရဲ့လား။
ကမ္ဘာကြီးက နေကို ၁နှစ်၁ခါ ၁ ပတ်ပြည့်အောင်ပတ်နေတာပဲ။
ဒါဆို နေကရော ငြိမ်နေတာလားဆို မငြိမ်ပါဘူး။
ကမ္ဘာအပါအဝင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ Solar System တစ်ခုလုံးက နဂါးငွေ့တန်းဂလက်ဆီ (Milky Way Galaxy) ပတ်နေတာပါပဲ။
Galaxy တွေလည်း မငြိမ်နေပါဘူး။
ဒီလောက်ဆိုရင် လောကကြီးမှာ ဘယ်အရာကမှ လုံးလုံးလျားလျားငြိမ်နေတယ် (Absolute Rest) ၊ လုံးလုံးလျားလျား ရွှေ့လျားနေတယ် (Absolute Motion) ဆိုတာမရှိမှန်း နားလည်နိုင်မယ်ထင်ပါတယ်။
အရာရာဟာ နှိုင်းရတန်ဖိုးတွေချည်းပါပဲ။ (Everything is relative)
ဒါက General Theory of Relativity ပါပဲ။

• 

ဒါဆိုရင် Special Theory of Relativity ကို ရှင်းလို့ရပါပြီ။
မရှင်းခင် လောကကြီးမှာ အလင်းရဲ့အမြန်နှုန်းသည် အမြဲတမ်း မပြောင်းလဲဘဲ Constant ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို လက်ခံရပါမယ်။

ဥပမာပြရရင် ကားတစ်စီးက တစ်နာရီ မိုင် ၄ဝနှုန်းနဲ့သွားနေတဲ့အချိန်မှာ ရှေ့မီးထိုးလိုက်တဲ့အခါ ကားရဲ့အရှိန်နဲ့ အလင်းရဲ့အရှိန်ပေါင်းပြီး အလင်းကပုံမှန်ထက် မြန်သွားမည်မဟုတ်ပါ။

ငယ်ငယ်က ရူပဗေဒမှာသင်ခဲ့ရတဲ့ Formula ကိုမှတ်မိကြဦးမယ်ထင်ပါတယ်။

Velocity = Distance / Time

ဒီ Formula ကိုသုံးပြီး ရွေ့လျားနေတဲ့အရာမှန်သမျှရဲ့ Velocity ကိုတွက်လို့ရပါတယ်။
အလင်းကလည်း ရွေ့နေတာပဲဆိုတော့ Velocity နေရာမှာ အလင်းကိုထည့်လိုက်လို့ရပါတယ်။

Speed of Light = Distance / Time

ကားမီးထိုးတဲ့ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။
ကားမောင်းနေတဲ့သူအတွက် ကားရွေ့နေပေမယ့် သူက ငြိမ်နေတဲ့အတွက် အလင်းရဲ့အမြန်နှုန်းက ပုံမှန်ပဲဖြစ်နေမှာပါ။
အဲ့ဒီလိုဖြစ်ဖို့အတွက် ကားမောင်းနေတဲ့သူရဲ့အချိန်ဟာ နှေးကွေးသွားပါတယ်။ (မဟုတ်တာတွေ စလာပါပြီလို့ မတွေးခင်ဆက်ဖတ်ပေးပါဦး)

အချိန်နှေးတယ်ဆိုလို့ ဇာတ်လမ်းတွေထဲကလို နှေးကွေးလေးလံသွားတယ်လို့မထင်ပါနဲ့။
ကားမောင်းနေတဲ့သူက ပုံမှန်အတိုင်းပါပဲ။ သူ့ရဲ့ Perception of Time ကလည်း ပုံမှန်ပါပဲ။ ငါ့အချိန်ကြီးကတော့ နှေးသွားပြီဟေ့ဆိုပြီး ခံစားရမှာမဟုတ်ပါဘူး။

• 

နားလည်အောင် Formula ထဲထည့်ပြရရင် အလင်းက အမြဲ Constant ဖြစ်တဲ့အတွက် ပိုလာတာ Distance ကို cover ဖြစ်ဖို့ Time ကပါ လိုက်တိုးလာရတဲ့သဘောပါပဲ။
ဒါကို Time Dilation (အသက်ပိုရှည်ခြင်း) လို့ခေါ်ပါတယ်။
Everything is relative ဆိုတဲ့အတိုင်းပဲ အချိန်သည်လည်း တသမတ်တည်း ရှိမနေပါဘူး။

Speed of Light (constant) = Distance (increase) / Time (increase)

ဒီအချက်ကို စမ်းသပ်ပြီး အတည်ပြုပြီးပါပြီး။ အချိန်က တကယ်နှေးသွားတာပါ။
ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းကို အရှိန်အမျိုးမျိုးနဲ့ ပျံတဲ့လေယာဉ်ပျံတွေပေါ်မှာ Atomic Clock (အချိန်အလွန်တိကျပြီး Nano second အထိပြပေးနိုင်တဲ့နာရီ) တစ်လုံးစီကိုတင်ပြီး သွားလိုရာကို သွားကြတယ်။ နေရာတစ်ခုရောက်တဲ့အချိန်မှာ နာရီတွေကို စစ်ကြည့်တော့ အစက အချိန်တူခဲ့တဲ့နာရီတွေဟာ မတူတော့ဘူး။
Nano second လောက်လွဲနေကြတယ်။
ကျွန်တော်တို့တွေ ကားစီး၊ လေယာဉ်စီးရင်လည်း အချိန်တွေနှေးသွားတာပါပဲ။ နှေးသွားတာက Nano second လောက်ပဲဆိုတော့ မသိသာဘူးပေါ့။

Time Dilation ကို Interstellar Movie မှာမြင်ဖူးကြမှာပါ။
ဇာတ်လိုက်ရဲ့အသက်က သိပ်မကြီးသွားပေမယ့် ကမ္ဘာမှာကျန်ခဲ့တဲ့သူ့သမီးကတော့ အဖွားကြီးဖြစ်သွားခဲ့ပါပြီ။

• 

ကမ္ဘာမှာနေရင်တော့ ဒီအချက်ကိုမသိလည်း ဘာမှမဖြစ်ပေမယ့် အာကာသထဲခရီးသွားမယ်ဆိုရင်တော့ Time Dilation ကိုမဖြစ်မနေထည့်စဉ်းစားရမှာပါ။

Time Dilation က အလင်းအလျှင်ရဲ့ 70% ကိုကျော်လာမှ သိသိသာသာအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိမှာဖြစ်တဲ့အတွက် နေ့စဉ်ဘဝမှာတော့ မသိသာပါဘူး။

• 

Length Contraction ဆိုတာလည်းရှိပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ Topic နဲ့မဆိုင်လို့ထားခဲ့ပါပြီ။

Thanks for reading.

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။