ငယ်ငယ်က ဝတ္ထုစာအုပ်တွေထဲမှာ
” ရှေ့နားကမြစ်ကျဉ်းရှိတယ် ရေစီးသန်တယ်ကွ” ဆိုတဲ့စာသားမျိုး ခဏခဏဖတ်ဖူးပေမယ့် အမှုမဲ့အမှတ်မဲ့ပဲ သတိမထားမိခဲ့ပါ ။
ဒါဟာ ဗန်ကျူရီ effect (Venturi effect) ကြောင့်ဆိုတာ မသိခဲ့မိ…
လေကြမ်းတိုက်တဲ့ဒေသတွေမှာ အမိုးတွေလန်ကုန်တာ
ပြုတ်ထွက်ကုန်တာတွေလဲ တွေ့ဖူး ကြားဖူးမှာပါ။
ဒီလိုဖြစ်ရတာ လေကြမ်းလို့ ဖြစ်တာလို့ပဲ ပေါ့ပေါ့တွေးမိပေမယ့် ဒါဟာ တကယ်တမ်းကျ
ဗာနူးလီ နိယာမ (Bernoulli Principle) ကြောင့်
ဖြစ်လာတာပါ။
ဒါဆို What is Bernoulli Principle?
- ရှင်းရှင်းပြောရရင် Velocity နဲ့ pressure ပြောင်းပြန်အချိူးကျတယ်ဆိုတဲ့သဘောပါပဲ။
အရှိန်မြင့်ရင် ဖိအားကျပါတယ်။
လေပြင်းတိုက်ရင် ခေါင်မိုးပေါ်မှာ ဖိအား ကျသွားပါတယ်။ အိမ်ထဲက ဖိအားက နဂိုအတိုင်းပဲ ဆိုပေမယ့် ခေါင်မိုးပေါ်နဲ့ အိမ်ထဲမှာ လေဖိအားကွာခြားသွားပါတယ် ဒီလိုနဲ့ အိမ်ခေါင်မိုးတွေ မခိုင်ရင် ပွင့်ထွက်ကုန်တာပါ…
ဒီ ဗာနူးလီ principle ပေါ်အခြေခံပြီး
Venturi effect ဆိုတာ ဖြစ်လာပြန်တယ်
ဒီ effect ရဲ့ ဆိုလိုရင်းက ကျဉ်းတဲ့နေရာတခုရှိနေရင် အဲ့ကျဉ်းတဲ့နေရာမှာ velocity မြန်လာတယ်တဲ့။
ဒါဆို ဗာနူးလီအရ အရှိန်မြန်ရင် pressure ကျတာဆိုတော့
ကျဉ်းတဲ့နေရာမှာ စီးဆင်းမှု မြန်တယ် ဖိအားကျတယ်လို့ အလွယ်ပြောနိုင်ပါတယ်…
မြစ်ကျဉ်းရင် ရေစီးသန်လို့ရပြီပေါ့။
တခါတခါ တည်းခိုခန်းမှာ ရေချိူးရင် ရေချိူးခန်းကာတဲ့ လိုက်ကာ က ရေချိူးနေတာကို လာလာရှုပ်နေတာ ကြုံဖူးပါသလား?
ဗာနူးလီကိုသတိရလိုက်ပါ …. လိုက်ကာအတွင်းက ရေပန်းကစီးနေတဲ့ရေအရှိန်ကြောင့် ဖိအားကျပြီး
လိုက်ကာ က လာလာထိနေတာပါ….
Weight လေးတဲ့ လိုက်ကာမျိူးဆိုရင်တော့ ဒီလိုမဖြစ်တတ်ပါဘူး။
ငှက်တွေ အတောင်ပံ အပေါ် အောက်မှာ လေဖြတ်သန်းမှု ကွာပါတယ်။
အတောင်အပေါ်မှာ လေအရှိန်မြန်ပြီး ဖိအားကျသွားတော့
အတောင်ပံအောက်က ဖိအားများလာလို့ အပေါ်ကိုပင့်တင်ပေးသလိုဖြစ်နေတာပါ။
ပရိတ်သတ်ကြီးတို့ရဲ့ ဗာနူးလီ ကြောင့်ပါပဲ😂
လေယာဉ်အတောင်ပံကလဲ အရင်းမှာ တုတ်ပြီး အဖျားမှာရှူးပေးထားတယ် အပေါ်ကပိုခုံးပေးထားတယ်။
အပေါ်မှာ လေစီး ပိုကြမ်းတော့ ဖိအားကျ အောက်က ဖိအားတက်တော့ ပင့်တင်သလိုဖြစ်ပြန်ပါတယ်။
Baseball ဘောလုံးမှာ stitches ချုပ်ရိုး တွေပါတာ အကြောင်းမဲ့မဟုတ်ပါ။
Friction ရှိတဲ့ မျက်နှာပြင်နဲ့ smooth surface ၂ခုကြား မှာ လေအရှိန် မတူအောင် လုပ်ပြီး ဖိအားနဲ့ လည်အောင် မွတ်နေအောင် (spinning) လုပ်ထားတာပါတဲ့။
ဒါကြောင့် baseball ကစားတဲ့အခါ မွတ်လည်နေတဲ့ဘောလုံးကို တွေ့ရမှာပါ
ရေမွှေးဘူးပုံစံတချို့မှာလဲ ဒီ ဗာနူးလီ နိယာမကိုသုံးပြီး pressure gradient နဲ့ ရေမွှေးဖြန်းလို့ရပါတယ်။
Medical disease တခုဖြစ်တဲ့ Atherosclerosis မှာ သွေးကြောကျဉ်းတဲ့ အခါ lumen ကို 100% မပိတ်ပဲနဲ့ infarct ရနိုင်ပါတယ်။
Lumen က 70 to 80% လောက်အထိ ကျဉ်းတာနဲ့
ကျဉ်းတဲ့နေရာမှာ သွေးစီးမြန် (increased velocity)
အတွင်းနံရံဖိအားကျပြီး သွေးကြောပိတ်သွားနိုင်ပါတယ်။
100% ကျဉ်းမှ infarctရနိုင်တာမဟုတ်တော့ပါ။
Aneurysm လိုကိစ္စကကျ ပြောင်းပြန်ပါ။
ကျယ်ရင် velocity နှေးသွားပါတယ် ဒါဆို pressure တက်လာပြီး ပိုပေါက်ထွက်ဖို့ လွယ်မှာပါ။
Venturi effect ကို အခြေခံပြီး Oxygen ပေးတဲ့အခါ
Venturi mask ဆိုတာရှိပါတယ်။
ပုံကိုကြည့်ရင် ပိုက်ကနေ 100% oxygen ဝင်လာပေမယ့် mask ရဲ့အဝင်မှာ ကျဉ်းထားတဲ့ နေရာ (valve) ရှိပါတယ်။
ကျဉ်းထားတဲ့အပေါက်မှာ လေဖိအားကျလို့ အပြင်က လေ (21% oxygen) ဝင်လာပြီး 100% oxygen ကို လိုသလို dilute လုပ်ပြီး ပေးလို့ရသွားပါတယ်။
ဒါက valve size အမျိူးမျိုးရှိကြောင်းပြထားတာပါ။
ပိုကျဉ်းတဲ့ valve ကိုသုံးလေ ပြင်ပလေပိုဝင်လေ ပို dilute ဖြစ်လေပါပဲ။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ Cardiomyopathy တခုဖြစ်တဲ့ HCM (Hypertrophic Cardiomyopathy) မှာ
Mitral regurgitation ရတတ်တာ ဖတ်ဖူးမှာပါ။
HCM ရဲ့ obstructive type မှာ interventricular septum ကြီးထူပြီး aortic outlet မှာ ကျဉ်းသွားပါလေရော။
ထုံးစံအတိုင်း ကျဉ်းရင် velocity တက်ပြီး pressureကျပြန်တော့ ဘေးနားက mitral valve leaflet တွေ ဘေးကို စုပ်ယူခံရ (ဘေးကိုကပ်သွား) ပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ကြာလာလေ mitral valve မလုံလေ ဖြစ်လာပါတော့တယ် Venturi effect ရဲ့ clinical application တခုဖြစ်ပါတယ်။
ဒီpostကတော့ ဒီမျှပါပဲ
အဆုံးထိရောက်လာအောင်
ဖတ်ပေးသူတိုင်းကို
ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ဗျ။
Vector
အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။
Science Nuts 