မိုးရာသီနှင့် သင့်ကျန်းမာရေး

ဒီ post လေးမှာ မိုးရာသီရောက်လာပြီမို့ သတိထားသင့်တဲ့အချက်လေးတွေကို Awareness ရအောင် ပြောပြချင်ပါတယ်။

• 

၁။ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ များလာပါတယ်။

ခြင်ကိုက်လို့ ကူးစက်တဲ့ သွေးလွန်တုပ်ကွေး (Dengue fever) ရောဂါက မိုးရာသီမှာ အလွန်အဖြစ်များပါတယ်။

မိုးရေတင်ကျန်ခဲ့တဲ့ နေရာတွေမှာ ရေဝပ်ပြီး ခြင်တွေအများကြီးပေါက်လာလို့ သင်ခြင်ကိုက်ခံရဖို့ သေချာသလောက်ရှိနေပါတယ်။

ခြင်ထဲမှာမှ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါသယ်ဆောင်လာတဲ့ခြင်က Aedes ခြင်ကျားဖြစ်ပါတယ်။

• 

ထူးခြားချက်က မနက်ပိုင်းနဲ့ နေ့လယ်နေ့ခင်းမှာပဲ ကိုက်တတ်တဲ့ ခြင်မျိုးဖြစ်လို့ နေ့လယ်မှာ တရေးအိပ်တဲ့အခါ ခြင်ထောင်ချအိပ်ဖို့လိုပါမယ်။

ခြင်ကိုက်မခံရအောင် အိမ်ကိုအလင်းကောင်းကောင်းဝင်အောင်ထားပြီး ခြင်အောင်းနိုင်မယ့် နေရာတွေကိုရှင်းလင်းထားဖို့လိုပါမယ်။

သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါက ကလေးတွေနဲ့ လူငယ်လူရွယ်တွေမှာ ပိုအဖြစ်များပြီး သွေးလွန်တုပ်ကွေးအရင်နှစ်တွေက ဖြစ်ဖူးထားရင် ပိုသတိထားသင့်ပါတယ်။

နောက်တခေါက် သွေးလွန်တုပ်ကွေးထပ်ဖြစ်တဲ့အခါ ပြင်းထန်သွေးလွန်တုပ်ကွေးအဆင့် ရောက်သွားနိုင်လို့ တခါဖြစ်ဖူးထားလို့ ခုခံအားရှိမှာပဲလို့ တွေးပြီး ပေါ့ပေါ့ဆဆမနေသင့်ပါ။

ရုတ်တရက်ချက်ချင်းလိုလို အကောင်းကြီးကနေ ဖျားတက်လာမယ်… အပူကြီးမယ်… မျက်လုံးတွေကိုက်… ကိုယ်လက်တွေကိုက်လာမယ်… စတဲ့ လက္ခဏာတွေရှိရင် သတိထားသင့်ပါတယ်။

နီးစပ်ရာဆေးရုံဆေးခန်းကို သွားပြီး ရောဂါကိုပြသဖို့လိုပါမယ်။

သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါကို ကုသဖို့ဆေးရယ်လို့ မရှိသေးပါဘူး… အဓိကအရေးကြီးတာကတော့ ဆုံးရှုံးသွားမယ့် အရည်ဓာတ်ကို ဖြည့်တင်းဖို့ ဓာတ်ဆားရည်ကိုသာ သောက်သုံးရပါတယ်။

ခြင်ကိုက်မခံရအောင် အထူးသတိထားနေကြဖို့ပြောပါရစေ။

၂။ ကိုမြင့်နိုင်ကြီး မပြန်သေးပါဘူး။

Covid-19 ကို လူတွေ မေ့တေ့တေ့ဖြစ်ပြီး ပေါ့ဆနေကြတာကို တွေ့နေရပါတယ်။

• 

ကိုမြင့်နိုင်ကြီးက ဆက်ရှိ ဆက်ကူးနေတုန်းပါပဲ။

လူတွေကိုမစစ်ဆေးကြလို့သာ case တွေ စာရင်းတွေမများသေးတာပါ။

ဒါပေမယ့် စစ်ရင်စစ်သလောက်ကို ပိုးတွေ့နေရလို့

လူစုလူဝေးတွေရှောင်ပါ။ (အထူးသဖြင့် ဒီကာလမှာ ATM တန်းစီရတာတွေအလွန်သတိထားကြပါ။)

မလိုအပ်ပဲ အပြင်မထွက်ပါနဲ့။

ထွက်တိုင်းလဲ mask တပ်ပါ။

• 

Mask ပါတာနဲ့ mask တပ်တာမတူပါဘူး။

တချို့က မေးစေ့မှာတော့ သိုင်းထားတယ်….နှာခေါင်း ပါးစပ်တွေမအုပ်ထားပါ။

တချို့ကလဲ mask တပ်ပေမယ့် ပါးစပ်ကိုပဲအုပ်ထားတာ…စကားပြောတော့မယ်ဆို mask ချွတ်ပြောတာတွေက mask မတပ်ထားတာနဲ့ တူတူပါပဲ။

Mask ကို လက်နဲ့လဲ ခဏခဏမကိုင်ပါနဲ့… mask ကိုင်ပြီး မျက်လုံးတို့ နှာခေါင်းတို့ထပ်မကိုင်ပါနဲ့…..
လက်ဆေးပြီးမှသာကိုင်ကြပါ။

လက်ဆေးရင်လဲ ခဏလေးပဲ ပြီးစလွယ်မဆေးဖို့လိုပါမယ်… အနည်းဆုံး စက္ကန့် ၂၀ ဆပ်ပြာနဲ့ အမြုပ်ပါထွက်အောင် တိုက်ပြီးဆေးရပါမယ်။

• 

စက္ကန့် ၂၀ မရေထားမိရင် စိတ်ထဲကနေ Happy birthday သီချင်းဆိုနေရင်း လက်ဆေးကြည့်ပါ။ သီချင်းပြီးလောက်တဲ့အခါ စက္ကန့် ၂၀လောက် ရှိသွားပါလိမ့်မယ်။

ကိုမြင့်နိုင်ကြီးက လက္ခဏာမျိုးစုံ ပုံစံမျိုးစုံနဲ့လာနိုင်လို့ တခြားရောဂါတွေနဲ့လဲ ရောတတ်ပါတယ်။

လက်ဆေးဖို့နဲ့ mask တပ်ဖို့ကို ပျင်းနေရင် အသက်ရှူကြပ်ပြီး ဆေးရုံရောက်တဲ့အခါမှ နောင်တရပါလိမ့်မယ်ဗျ။

၃။ မိုးအေးရင် ရေမချိုးပါနဲ့။

ဒီလိုကြားရတော့ စာဖတ်သူဝမ်းသာသွားလောက်မှာပါ။

ဟုတ်ပါတယ်…..မိုးအေးတဲ့ရက်တွေ ရေချိုးဖို့ပျင်းရင် မချိုးတာက ကျန်းမာရေးနဲ့ ပိုညီပါလိမ့်မယ်။

မိုးအေးတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က adaptation ရအောင် နွေးထွေးအောင် သူ့ဘာသာသူပြောင်းယူရပါတယ်။

ပတ်ဝန်းကျင်ကအေးလာတဲ့အတွက် အအေးခံနိုင်အောင် body က ကြက်သီးထတာတွေ ၊ အစာအာဟာရတွေကို ပိုချေဖျက်ပြီး.အပူစွမ်းအင်ရအောင်လုပ်တာတွေနဲ့ နွေးထွေးအောင်လုပ်ပါတယ်။

အဲ့လိုအချိန်မှာ ရေချိုးတဲ့အခါ thermal injury ရပြီး အအေးဒဏ်ပိုခံရနိုင်ပါတယ်။ အေးလွန်းရင် body ရဲ့ ခုခံအားစနစ်ကလဲ အပြောင်းအလဲဖြစ်ပြီးအားနည်းသွားနိုင်ပါတယ်လို့ဆိုပါတယ်။
(ပြောင်းပြန်အနေနဲ့ ပူနွေးလာရင် body immune system ပိုအလုပ်လုပ်တတ်လို့ ဖျားလို့ ကိုယ်ပူလာတာက ခုခံအားအတွက်လှုံဆော်မှုတခုပဲလို့လဲ ယူဆကြပါတယ်။)

ဒါကြောင့် မိုးအေးရင် ရေမချိုးဘဲ နွေးနွေးနေလိုက်တာက body အတွက်ပိုကောင်းစေမှာပါ။

ရေချိုးချင်တယ်ဆိုရင်လဲ thermal injury မရအောင် ရေနွေးနဲ့ချိုးတာ၊ မြန်မြန်ချိုးပြီး ရေခြောက်အောင်သုတ်ကာ နွေးအောင်ပြန်နေတာ ရေချိူးပြီး ကော်ဖီပူပူလေးပြန်သောက်ပေးတာ
စတာတွေလဲလုပ်လို့ရပါတယ်။

မိုးအေးရင် ရေမချိုးဘဲ နွေးအောင်သာ ဂရုစိုက်ကြဖို့မှာပါရစေ။

၄။ မိုးရွာထဲသွားရင် ပိုဖျားနိုင်တယ်။

ငယ်ငယ်က မိုးရေထဲထွက်ဆော့တဲ့အခါ အိမ်ကဆူတတ်ပါတယ်။
မိုးမိပြီးဖျားမယ်တို့ မိုးရေထဲထွက်ရင် အအေးပက်မယ်တို့ ကြားဖူးမှာပါ။

ဒါတွေက ဆေးပညာရှုထောင့်ကကြည့်ရင် မှန်ရဲ့လား။

မိုးရေထဲသွားရင် ဖျားနိုင်တယ်လို့ ဆေးပညာမှာ အတပ်မဆိုထားပါဘူး။

ဒါပေမယ့် ဖျားနိုင်ချေပိုများနိုင်ပါတယ်။

အကြောင်းကတော့ မိုးရေထဲသွားရင် အပေါ်ကပြောခဲ့သလို ပတ်ဝန်းကျင်အအေးဒဏ်ကြောင့် thermal injury သဘောရနိုင်ပါတယ်။

နောက်တချက်က မိုးမရွာခင် လေတွေတိုက်တဲ့အခါ မြေပြင်ပေါ်က ရောဂါပိုးအမှုန်တွေ (droplets) တွေက လေတွေမိုးတွေနဲ့အတူ လေထုထဲကိုပြန်တက်လာနိုင်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ပြန့်သွားလို့ တုပ်ကွေးဖြစ်နိုင်ချေ ဖျားနိုင်ချေပိုများလာပါတယ်တဲ့။

• 

တချို့ယူဆတာကတော့ မိုးရေထဲမှာ မိုးခိုရင်း လူတွေစုမိပြီး အချင်းချင်းရောဂါကူးနိုင်တယ်လို့လဲပြောကြတာရှိပါတယ်။

ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် မလိုအပ်ပဲ အပြင်မထွက်ပါနဲ့။
မိုးတွင်း ထီးဆောင်ဖို့နဲ့ နွေးထွေးအောင်နေဖို့ တိုက်တွန်းပါရစေ။

၅။ မိုးအေးရင် ဆီးပိုသွားတာ ပုံမှန်ပဲလား။

မိုးအေးရင် အိမ်သာထဲကိုမထွက်ရလောက်အောင် ဆီးခဏခဏသွားတတ်ပါတယ်။

ရေလဲသိပ်မသောက်ပဲနဲ့ကို ဆီးကများနေတာပါ။

ဒါကဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သင့်ခန္ဓာကိုယ်က အေးတဲ့ဒဏ်ကို အန်တုဖို့ မလိုတဲ့နေရာတွေကို သွေးစီးတာပိတ်လိုက်ပါတယ်။

အရေပြားကိုသွေးများများစီးနေရင် အပူဆုံးရှုံးတာများလို့ သွေးတွေကို ပေးမစီးတော့ပါ။

အဲ့တော့ အရေပြားကိုစီးနေကျသွေးတွေက body ရဲ့တခြားနေရာကိုပိုရောက်ပါတယ်။

ဥပမာ ကျောက်ကပ်ကိုသွေးပိုရောက်လာလို့ ဆီးပိုထွက်ရတာဖြစ်ပါတယ်။

နောက်တချက်က အပူစွမ်းအင်ရဖို့ body ရဲ့ ဇီဝဖြစ်စဥ် (metabolism) ကိုမြှင့်တင်လိုက်ပါတယ်။

အစာအာဟာရ glucose တွေပိုမိုလောင်ကျွမ်းကုန်ပြီး heat energy ရတဲ့အပြင် ဘေးထွက်ပစ္စည်းအနေနဲ့ water နဲ့ carbon dioxide ထွက်ပါတယ်။

အဲ့ကရတဲ့ ပိုလျှံတဲ့ရေတွေကြောင့် ရေသိပ်မသောက်ရင်တောင် ဆီးများများထွက်လာတတ်ပါတယ်။

မိုးရာသီနဲ့ ကော်ဖီဆိုတာလဲ အလွန်လိုက်ဖက်တာမို့ ကော်ဖီသောက်တာများရင်လဲ ဆီးရွှင်တတ်ပါသေးတယ်။

• 

မိုးအေးလို့ ဆီးခဏခဏသွားတာက ပုံမှန်ပဲဖြစ်ပြီး စိုးရိမ်စရာမရှိပါဘူး။

ပေါက်သလောက်တော့ ပြန်သောက်ပေးရင်ရပါပြီ။

မိုးရာသီကို ကျန်းမာစွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်ကြပါစေဗျာ။

Thanks for your time!

လင်းမူ