သင်ဟာ အားနာတတ်သူတစ်ယောက်လား?

လူတွေဟာ ကိုယ့်အပေါ်မှာ ကျေးဇူးရှိတယ်လို့ ခံစားရရင် တုံ့ပြန်ဖို့ဝန်မလေးကြဘူး။
ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက် ပြန်ပေးချင်၊ ကျွေးချင်ကြတယ်။

တခြားလူအပေါ်မှာ အားနာတတ်တယ်၊ ကျေးဇူးကြွေးတင်နေတယ်လို့ ခံစားရတာက လူတွေရဲ့ လူမှုရေးဘဝကို တိုးတက်စေတယ်လို့ ပညာရှင်တွေကဆိုတယ်။
ပြောချင်တာက ကိုယ်က တစ်ခုပေးလိုက်လို့ ဆုံးရှုံးသွားတယ်ဆိုပြီး ယူဆလို့မရတော့ဘူး။
ကျေးဇူးတုံ့ပြန်ခြင်းဆိုတဲ့ စိတ်အခံရှိကြတဲ့အတွက် ကိုယ်က သူ့အပေါ်မှာ ကျေးဇူးရှိသွားတဲ့ သဘောမျိုး သက်ရောက်သွားတယ်။
ကိုယ်က နှောင်ကြိုးတွေမပါဘဲ ကူညီခဲ့ရင်တောင် ငါ့အပေါ်မှာ သူ့ ကျေးဇူးရှိတယ်ဆိုတဲ့အသိမျိုး တဖက်လူဆီမှာ ဝင်သွားစေတယ်။

ဒီသဘောကို မြင်သာအောင်ပြရရင် ခုချိန်မှာ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံကို သူတို့နိုင်သလောက်ကူညီပေးနေတာကို ပြရမှာပါ။
တချိန်က သူတို့တွေ ဆန်ပြတ်လတ်နေတဲ့ကာလတစ်ခုမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုက ဆန်အိတ်တွေ ပို့ပေးခဲ့ဖူးတယ်လို့ ဆိုတယ်။
ဒါဟာ ကျေးဇူးတုံ့ပြန်နည်းတစ်မျိုးလို့ တွက်လို့ရတယ်။ (ဒါက အကောင်းမြင်တဲ့အမြင်ပါ၊ အဆိုးမြင်ပြီးပြောရရင်တော့ အကျိုးလိုလို့ ညောင်ရေလောင်းနေတာပေါ့)

ဒီလောက်နဲ့ မယုံနိုင်သေးရင် နောက်ဥပမာတစ်ခုပြပါမယ်။
၁၉၈၀ ကျော်လောက်က မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမှာ ငလျင်အကြီးအကျယ်လှုပ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး ဒုက္ခရောက်ကြတယ်။ အဲ့ဒီအချိန်မှာ အငတ်ဘေးကြုံနေတဲ့ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံက ကူညီဖို့ ဒေါ်လာ ၅၀၀၀ မ တည်တယ်။
အကြောင်းရင်းကတော့ ၁၉၃၅ တုန်းက အီတလီတွေ အီသီယိုးပီးယားကို လာပြီး ကျူးကျော်ခဲ့တုန်းက မက္ကဆီကိုက စစ်ကူပို့ပြီး ကူတိုက်ပေးခဲ့လို့ လို့ဆိုတယ်။

ဒါကြောင့် ကျေးဇူးတုံ့ပြန်ခြင်းက နိုင်ငံကြီးတွေကြားထဲမှာတောင် အချိန်ကာလတွေ ကြာနေပေမယ့် ရှိနေတတ်တယ်။

နိုင်ငံကြီးတွေကတော့ ဟုတ်ပါပြီ။ လူတစ်ယောက်ချင်းဆီမှာရော…
တန်ရာတန်ကြေးပေးလိုက်တယ်တို့၊ သူ့အပေါ်မှာ အကြွေးတင်မခံနိုင်ဘူးတို့ ဆိုတာ ဒီသဘောပါပဲ။
လူမှန်ရင်တော့ ကျေးဇူးတုံ့ပြန်ရမယ်ဆိုတဲ့ အသိမျိုးရှိတတ်ပါတယ်။

ဒါကို စမ်းသပ်ထားတာတွေ ရှိပါတယ်။ Regan Study လို့ခေါ်တယ်။
Volunteer တစ်ယောက်ကို စမ်းသပ်ခံဖို့ ခေါ်လိုက်ပါတယ်။ ရောက်လာတဲ့အခါမှာ သူ့ကို အစမ်းသပ်ခံနောက်တစ်ယောက်နဲ့ ပေးတွေ့လိုက်ပါတယ်။ (ဒါက သရုပ်ဆောင်ပါ)
သရုပ်ဆောင်တဲ့သူက မိတ်ဆက်စကား နည်းနည်းပြောပြီး အပြင်ခဏသွားဦးမယ်ဆိုပြီး ထွက်လာတယ်။ သူပြန်လာတဲ့အခါ Coke ၁ဗူးကိုသောက်လာတယ်၊ လက်ထဲမှာလည်း နောက်တစ်ဗူးကို အစမ်းသပ်ခံအတွက် ယူလာပါတယ်။

သူတို့ကို စမ်းသပ်တဲ့ကိစ္စလည်းပြီးသွားရော သရုပ်ဆောင်က သူသည် ကားကံစမ်းမဲတွေ ရောင်းနေတာပါ၊ တစ်စောင်မှ ၂၅ ဆင့် ပဲရှိတယ်၊ များများရောင်းပေးနိုင်ရင် ဆုတစ်ခုရမှာမို့ ဝယ်သွားပါဦးလို့ ဆိုတယ်။ အဲ့ဒီတော့ ဝယ်သွားကြတာပေါ့။

ပိုပြီး သေချာသွားအောင်လို့ Volunteer တွေ သရုပ်ဆောင်ကို ဘယ်လောက်သဘောကျလဲဆိုတာ ကြိုပြီး Rate လုပ်ခိုင်းထားတယ်။ သူတို့သဘောကျတဲ့နှုန်းများလေလေ၊ ကံစမ်းမဲတွေကို ပိုဝယ်လေလေပဲ။
ဒါပေမယ့် Coke တိုက်လိုက်တဲ့အခါမှာ သဘောမကျဘူးလို့ Rate လုပ်ထားတာလူကတောင် ကံစမ်းမဲတော်တော်များများကို ဝယ်သွားကြတယ်။
သူ Coke တိုက်ထားတဲ့သူတွေက မတိုက်ထားတဲ့သူတွေထက် ၂ဆ ပိုဝယ်ကြတယ်။
Coke တစ်ဗူးက ဘယ်လောက်မှ မတန်ပေမယ့် တဖက်လူမှာ ကျေးဇူးတရားကို ခံစားသွားမိစေတယ်။

အစမ်းသပ်ခံရဲ့နေရာကနေ သေချာစဉ်းစားကြည့်ရင် Coke ကို သူလက်မခံလည်း ရတာပဲ၊ ကံစမ်းမဲတွေကိုလည်း ဘယ်သူကမှ အတင်းဝယ်ခိုင်းနေတာ မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အားနာတဲ့စိတ်နဲ့ပဲ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်သွားတာပါ။

ဒါကိုသိပြီး လုပ်စားနေကြတဲ့သူတွေ အများကြီးပါပဲ။
လမ်းသွားရင်း တွေ့ဖူးကြမှာပါ။ တန်ကြေးမရှိတဲ့ပစ္စည်းတစ်ခုကို လက်ဆောင်ပေးပြီး သူတို့ရောင်းချင်တဲ့ပစ္စည်းကို ထိုးရောင်းကြတာပေါ့။
မုန့်ဆိုင်တွေလည်း ဒီလိုပါပဲ။ သူတို့မုန့်ကို အမြည်းကျွေးပြီး ဝယ်သွားကြပါဦးလို့ ဆွယ်ကြတယ်။ ဒါက သူတို့မုန့်ရဲ့ Quality ကို ပြရာရောက်သလို၊ တဖက်လူအပေါ်မှာလည်း သူတို့ကျွေးတာစားလိုက်ပြီဆိုတော့ သူတို့ရောင်းတာ ဝယ်သွားလိုက်ရမလားဆိုတဲ့ အတွေးကို ဖြစ်စေတယ်။ အားနာသွားစေတယ်။

နောက်တစ်နည်းကတော့ ပစ္စည်းကို အချိန်ကာလတစ်ခုအထိ အလကားပေးသုံးတာမျိုးပါ။ (မြန်မာပြည်မှာ ဒီလို Service မျိုးရှိ၊ မရှိ ကျွန်တော်သေချာမသိပါဘူး)
သူတို့ဆီမှာတော့ Shampoo, Conditioner စတဲ့ Product တွေကို အိမ်တိုင်ရာရောက် အစမ်းပေးသုံးတဲ့ service တွေရှိတယ်။
အရောင်းကိုယ်စားလှယ်က ကိုယ့်အိမ်ထိလာပြီး ဒီ Product ကို စမ်းသုံးကြည့်ပေးပါ၊ နောက် ၂ရက်လောက်ကြာရင် ပစ္စည်းတွေကို ပြန်လာယူမယ်၊ အဲ့ဒီအချိန်ကျ Product ကို မကြိုက်ဘူးဆိုရင် လုံးဝ ဝယ်စရာမလိုဘူးဆိုပြီး ပြောတယ်။ ဘယ်သူက ဒီလိုပြောတာကို ငြင်းမှာလဲ။
၂ရက်ပြည့်လို့ ပစ္စည်းကို ပြန်လာယူတဲ့အခါမှာ တော်တော်များများက Product တစ်ခုကို ဝယ်လိုက်ကြတယ်။ အားနာတဲ့စိတ်က လူတိုင်းမှာ ရှိတတ်ကြတာကို။

လူတွေ ဒီလို အားနာတတ်တာကို နောက်တစ်နည်းနဲ့ အမြတ်ထုတ်ကြပါသေးတယ်။
ဥပမာနဲ့ပြောချင်ပါတယ်။
တက္ကသိုလ်တွေမှာ အသင်းအဖွဲ့တွေနဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ ရှိတာ မဆန်းပါဘူး။ အဲ့ဒီအခါမှာ အဖွဲ့ဝင်တွေက ပွဲတစ်ခုကို ဘယ်လိုစီစဉ်ကြမလဲဆိုတဲ့ idea တွေ ကိုယ်စီရှိတတ်ကြတယ်။
ကိုယ့် idea ကိုသုံးစေချင်တဲ့အခါမှာ မဖြစ်နိုင်တဲ့ idea အကြီးကြီးတစ်ခုကို အရင်ချပြလိုက်တယ်။ ဒါကို ငြင်းမယ်ဆိုတာ သိပြီးသားပေါ့။
ငြင်းပြီးတဲ့အခါမှာ ကိုယ်တကယ်သုံးချင်တဲ့ idea တစ်ခုကို ချပြလိုက်တယ်။
အထူးသဖြင့် ကိုယ် လက်ခံအောင်ပြောရမယ့်သူက တစ်ယောက်တည်းဆိုရင် ပိုအဆင်ပြေတယ်။
ကိုယ့်ရဲ့ ပထမ idea ကို ငြင်းထားတော့ ဒုတိယ idea ကို ငြင်းရမှာ အားနာနေတတ်တယ်။

ဒါဟာ တော်တော်ကို ထိရောက်တဲ့ နည်းပါ။
ဒီလိုလုပ်တာက မရိုးသားဘူးဆိုတာမှန်ပေမယ့် ဒါကိုမသိတဲ့လူအတွက်တော့ အားတုံ့အားနာဖြစ်ပြီး ကျေးဇူးတရားကို တုံ့ပြန်ရမယ်ဆိုတဲ့ အသိမျိုးဖြစ်နေမှာပါ။

အမြဲတမ်း အားနာနေတာက မကောင်းပါဘူး။ ပြောသင့်တဲ့ကိစ္စပြောသင့်တဲ့ အချိန်မှာ ပြောရဲဖို့လိုပါတယ်။
အားနာတတ်တာကို အားနည်းချက် တစ်ခုအနေနဲ့ မြင်တဲ့သူတွေကတော့ ဒီအချက်ကို Exploit လုပ်မှာပါပဲ။
လေ့လာမှုတွေအရ လူတွေက ငိုတတ်တဲ့သူဆို ပိုပြီးအနိုင်ကျင့်ချင်ကြသလို၊ အားနာတတ်တဲ့သူဆိုလည်း ပိုပြီး ချနင်းချင်ကြပါတယ်။

ဒီလိုပြောလိုက်လို့ လုံးဝအားမနာတတ်တာကို ကောင်းတယ်လို့ ပြောချင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ လူတွေကြားထဲနေရင် လူလိုကျင့်ကြံရမှာမို့ အားနာစိတ်ကတော့ အနည်းအကျဥ်း ရှိသင့်ပါတယ်။ တစ်ဖက်လူကို လုံးဝ အားမနာတတ်တာလည်း ဂုဏ်ယူရမယ့်ကိစ္စမဟုတ်ပါဘူး။

အပေါ်မှာ ပြောခဲ့တဲ့ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ပြန်သုံးသပ်ပြချင်ပါတယ်။
Coke ၁ဗူးကိုယ့်ကို လာပေးတဲ့အချိန်မှာ နောက်ဆက်တွဲတွေကိုကြောက်ပြီး မယူဘဲထားမလား? (အရာရာကို သံသယမျက်စိနဲ့ကြည့်တဲ့သဘောပေါ့)
ဒါဆို သူ့ဆီက မယူထားတော့ အားနာစရာမလိုတော့ဘူး။ ဒါပေမယ့် စေတနာသန့်သန့်နဲ့ ပေးတာဆို ကိုယ်က သူ့စေတနာကို စော်ကားလိုက်တာပဲ။
ကျွန်တော်တို့ရဲ့ Society ကလည်း စေတနာစော်ကားတဲ့သူ၊ ကျေးဇူးမသိတတ်တဲ့ဆို လူရာမသွင်းတတ်ကြဘူး။

ဒီတော့… သူ့ရဲ့ Motive ကိုမသိတဲ့အတွက် ပေးရင်ယူလိုက်သင့်တယ်။ ဒါပေမယ့် အဲ့ဒီပစ္စည်းရဲ့ တန်ရာတန်ကြေးကိုသာ ကိုယ်ကပြန်ပေးဖို့ရှိကြောင်း စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားသင့်တယ်။ (ဥပမာ Coke ပေးပြီး ကံစမ်းမဲရောင်းရင် Coke ဖိုးလောက်ပဲပြန်ဝယ်တာမျိုးပေ့ါ)
ဒါကတော့ သူ့ဆီက Coke ၁ဗူး မသောက်ချင်ဘဲ ဝယ်သောက်လိုက်ရတဲ့သဘောဖြစ်သွားတယ်။
Society မှာ အများစုက ဒီလိုလူမျိုးတွေကို
သဘောကျကြတယ်။

နောက်တစ်မျိုးကတော့ Coke ပေးတာ စေတနာသန့်သန့်နဲ့လို့ အတင်းယူဆလိုက်တယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် ဘာမှပြန်ပေးစရာမလိုဘူးဆိုတဲ့ သူတွေပေါ့။ ဒါလည်း လက်ခံသင့်တဲ့ အမြင်ပါပဲ။ ဒါပေမယ့် Society မှာတော့ ဒီလိုလူတွေက အပေါ်ယုံကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်ရင် အမုန်းခံရနိုင်တယ်။

ကိုယ့်ကို လှည့်စားဖို့အကြံနဲ့ လာတဲ့လူတွေပြောတာကို လိုက်ပြီး မခံစားမိဖို့ အရေးကြီးတယ်။

လူတိုင်းက မကောင်းမှာသေချာတယ် ဆိုပြီး ကြိုတင်ယူဆထားတဲ့ အတွေးမျိုးတော့ မဝင်သွားစေချင်ပါဘူး။
ဒီစာကိုဖတ်ပြီး တခြားလူတွေရဲ့ အပြုအမူတွေနောက်က နှောင်ကြိုးတွေအကြောင်းကို တွေးမိသွားရင် ကျေနပ်ပါပြီ။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။