အမျိုးအချင်းချင်း မိဘမောင်နှမအချင်းချင်း သွေးမလှူသင့်ဘူးဆိုတာ တကယ်လား?

ဒီစာကိုရေးရတာ စာဖတ်သူတွေသေချာမသိကြဘူးထင်လို့ ရေးလိုက်တာပါ။

အထင်အမြင်မလွဲဘဲ အဆုံးထိသေချာဖတ်ကြည့်ကြဖို့ ကြိုပြောပါရစေ။

စာဖတ်သူတို့ ကြားဖူးကောင်းကြားဖူးပါလိမ့်မယ်။

အရေးပေါ်သွေးလိုတဲ့အခါ မိဘမောင်နှမအမျိုးအချင်းချင်းဆီက သွေးကို မသွင်းသင့်ပါဘူးလို့ တချို့ဆရာဝန်တွေဖြစ်ဖြစ် အရပ်ထဲမှာဖြစ်ဖြစ် ပြောတတ်ကြပါတယ်။

အဲ့တာတကယ် ဟုတ်လား မဟုတ်ဘူးလားကို ဆေးပညာရှုထောင့်ကနေ တင်ပြသွားပါမယ်။

• 

ပထမဆုံးအနေနဲ့ မိမိနဲ့ သွေးချင်းနီးတဲ့ ဆွေမျိုးတွေကို First degree relatives လို့ခေါ်ကြောင်း သိရပါမယ်။

မိမိရဲ့ အဖေအမေအရင်းရယ်၊ မောင်နှမ ညီအကို အရင်းအချာ တွေကို first degree relative လို့ခေါ်ပါတယ်။

အဒေါ်တွေ ဦးလေးတွေ မောင်နှမဝမ်းကွဲတွေကတော့ second degree relatives တွေပါ။

သွေးမလှူသင့်တာက first degree relative သွေးသားအရင်းအချာအချင်းချင်းပါ။

ဥပမာ သားသမီးက မိဘကို မလှူသင့်သလို မောင်နှမညီကိုအချင်းချင်းလဲ (ဖြစ်နိုင်ရင်) (အထူးသဖြင့် အရေးပေါ် ) မလှူသင့်ပါဘူး။

“ဟာ…ဘာလို့လဲပေါ့… ကိုယ့်အချင်းချင်းသွေးက ပိုသန့်တာပေါ့….ရောဂါပိုးလဲ စိတ်ချရသလို
ကုသိုလ်လည်းရမယ့် ကိစ္စကို” လို့ ဝိုင်းမပြောကြသေးခင် ဆေးပညာအရ လေ့လာကြည့်ရအောင်။

သွေးလှူတယ်ဆိုရင်
သွေးထဲမှာပစ္စည်း ၄မျိုးပါနေပါတယ်။

သွေးနီဥ (Red blood cell)
သွေးဖြူဥ (White blood cell)
သွေးဥမွှား (Platelets)
သွေးရည်ကြည် (Plasma) ဆိုပြီး ၄မျိုးလုံး လှူလိုက်တဲ့သဘောပါ။

• 

အဲ့ထဲမှာ သွေးလိုတဲ့သူက သွေးနီဥကို အဓိကလိုတာပါ။ ကျန်တာသိပ်မလိုပါဘူး။

သွေးနီဥရရင် အသက်ဆက်ရှင်နိုင်ပါပြီ။

ဒါပေမယ့် သိပ်မလိုတဲ့ အရာတွေပါ ပါနေပါတယ်။

အဲ့ထဲမှာ သွေးဖြူဥတွေက စစ်သားတွေပါ။
ဒုက္ခပေးတာလဲ အဲ့ဒီ သွေးဖြူဥတွေပါပဲ။

• 

ဘယ်လိုဖြစ်တာလဲရှင်းပြပါ့မယ်။

သွေးသွင်းတယ်ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို တခြားသူရဲ့ပစ္စည်းတခုဝင်လာတာပါ။ foreign body လို့သုံးပါတယ်။ သူစိမ်းရဲ့ သွေးရောက်လာတာမို့ body က စစ်သားနဲ့ ပြန်ချပါတယ်။

မိမိရဲ့ စစ်သားဆိုတာ မိမိကိုယ်ပိုင်သွေးဖြူဥကို ဆိုလိုပါတယ်။

ပြန်ချတဲ့အခါ သွေးအမျိုးအစားတူရင်တော့ ဝင်လာတဲ့ သွေးနီဥကိုမချဘဲ သွေးဖြူဥကိုသာချပါတယ်။

အဲ့တော့ သွေးအလှူရှင်ရဲ့ သွေးဖြူဥတွေကသေသွားပါတယ်။

Donar ရဲ့ သွေးဖြူဥကို သွေးသွင်းခံရတဲ့သူ (Recipient) ရဲ့ သွေးဖြူဥက ပြန်ချတာပါ။

ဆိုတော့ ဒီလိုဆို ဘာပြဿနာမှမရှိပါဘူး။ ဘာအန္တရာယ်မှလဲမပေးပါဘူး။

သွေးနီဥကိုလဲ မထိခိုက်လို့ လူနာလဲ လိုအပ်တဲ့သွေးကိုရသွားပါတယ်။

ဒါပေမယ့် တခါတခါကျရင် (Donar) သွေးအလှူရှင်ရဲ့ သွေးဖြူဥတွေက ပြန်ချမခံရဘဲ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်သွားပြီး ဆက်တိုက်ပွားများပါတော့တယ်။

ပွားရင်းနဲ့ စစ်တပ်တခုစာလောက်ရလာပြီဆို သွေးသွင်းခံရတဲ့သူကို ပြန်တိုက်ခိုက်ပါတော့တယ်။

အဲ့လိုဖြစ်တာကို Transfusion associated Graft Vs Host disease (TAGVHD) လို့ခေါ်ပြီး သေဖို့ရာခိုင်နှုန်း ၉၀ နဲ့အထက်ရှိပါတယ်။

• 

ဘာလို့ donar ရဲ့ သွေးဖြူဥတွေကို သွေးသွင်းခံရတဲ့လူရဲ့ သွေးဖြူဥကပြန်မချတာလဲဆိုတော့ ၂ ခုဖြစ်နိုင်နိုင်ပါတယ်။

ပထမအခြေအနေတခုက
သွေးသွင်းခံရတဲ့လူနာက ခုခံအားကျဆင်းနေလို့ စစ်သားတွေမရှိလို့ ပြန်မချနိုင်တာ။

နောက်အခြေအနေတခုက သွေးသွင်းခံရတဲ့သူရဲ့ သွေးဖြူဥတွေနဲ့ သွေးအလှူရှင်ရဲ့သွေးဖြူဥတွေက ဆွေမျိုးတွေဖြစ်လို့ ပုံစံတူနေတာပါ။

ပုံစံသွားတူနေတော့ “လူဆိုးကောင်၊ ပြန်ချရမယ့်ကောင်” လို့ မမြင်တော့ဘဲ အသာတကြည်လွှတ်ပေးမိလိုက်ရာမှ ဝင်လာတဲ့သွေးဖြူဥတွေက လူစုပြီး ပြန်ပုန်ကန်တာပါ။

ဒါက ရှားပါးတဲ့ဖြစ်စဥ်တခုဆိုပေမယ့်
ပုံမှန်လူတွေမှာ မိဘမောင်နှမအရင်းအချာ အချင်းချင်း သွေးသွင်းမိတဲ့အခါ မျိုးရိုးဗီဇကို share ထားကြတော့
သွေးဖြူဥတွေက ဆင်တူနေပါတယ်။

၁၀၀% အပြည့်အဝပုံစံတူနေရင် ကိစ္စမရှိပေမယ့် တဝက်တပျက် သွားတူနေရင် ပြဿနာရှိပါတယ်။

အသေးစိတ်နဲနဲပြောရရင် ပုံစံဆင်တူတယ်ဆိုတာ HLA လို့ခေါ်တဲ့ Human Leucocyte Antigen ဆိုတဲ့ဟာ ဆင်တူတာပါ။
(HLA အကြောင်းကိုတော့ ဆေးစာသင်နေတာမဟုတ်လို့ ချန်ထားခဲ့ပါမယ်။)

• 

အောက်ကပုံကိုတချက်ကြည့်ကြည့်ပါ။

• 

ဘယ်လိုဖြစ်နေလဲဆိုတော့ Donar ရဲ့ သွေးဖြူဥကို Recipient ဖက်က ကြည့်တဲ့အခါ ပုံစံတူနေလို့ ပြန်မချပါဘူး

ဒါပေမယ့် Recipient ရဲ့ သွေးဖြူဥကို Donar ဖက်က ပြန်ကြည့်ရင် တစ်ဝက်ပဲသူနဲ့တူပြီး နောက်တစ်ဝက်က မတူနေပါဘူး။

• 

အဲ့တော့ ငါနဲ့မတူ ငါ့ရန်သူ ဆိုပြီး ပြန်ချလို့ TAGVHD ဖြစ်လာတာပါ။

သွေးသွင်းပြီး ချက်ချင်းတော့ လက္ခဏာမပြပါ။
သွေးဖြူဥတွေက လူအင်အားစုနေတဲ့အတွက် သွေးသွင်းအပြီး ၈ရက်ကနေ ၁၀ရက်လောက်မှာ အနီကွက်တွေထွက်လာမယ်။
ဖျားလာမယ်။
ဝမ်းလျှောလာမယ်။
နောက်ဆုံး အသည်းနဲ့ ရိုးတွင်းခြင်ဆီကို ထိခိုက်ပြီးသေဆုံးတတ်ပါတယ်။

ဒီလို TAGVHD ဖြစ်တာ တော်တော်ရှားပါတယ်။
ဖြစ်ခဲ့ရင်လဲ ကုသလို့မလွယ်ဘဲ ချက်ချင်းအသက်ဆုံးရှုံးတတ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် First degree relative အချင်းချင်း အရေးပေါ် သွေးမလှူသင့်တာပါ။

ဒီနေရာမှာ ကြိုပြီး စကားခံထားပါရစေ။
အရေးပေါ်ဆိုတဲ့သဘောက ချက်ချင်းသွေးလိုလို့
သွေးကိုချက်ချင်းထုတ် လူနာကို ချက်ချင်းသွင်းရတာကိုပြောတာပါ။

အဲ့လိုမဟုတ်ဘဲ သွေးကိုထုတ်ပြီး ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြတဲ့စက်နဲ့ Gamma radiation or X ray နဲ့ဖြတ်ပြီး သွေးဖြူဥတွေကို သတ်ပစ်လို့ရပါတယ်။

• 

• 

အဲ့လိုသတ်ပစ်ပြီး သန့်စင်သွားတဲ့ သွေးကိုသွင်းရင်တော့ ဘာအန္တရာယ်မှမရှိတော့ပါဘူး။

ဒါကြောင့် ချက်ချင်း အရေးပေါ် တိုက်ရိုက်ဆို တန်းမသွင်းသင့်ဘဲ သူများဆီကသာ အရင်အလှူခံသင့်ပါတယ်။

အေးအေးဆေးဆေး ကြိုတင်ပြင်ဆင်ပြီးမှ
ခွဲစိတ်တဲ့ဟာမျိုးဆို လိုအပ်တဲ့သွေးကိုကြိုထုတ်ထားပြီး ဓာတ်ရောင်ခြည်ကြိုပြထားလိုက်ရင် မိဘမောင်နှမအချင်းချင်းလဲ စိတ်ချစွာ သွေးလှူလို့ရပါတယ်။

ဒါဆို မေးစရာရှိတာက Gamma radiation တွေ X ray တွေက သွေးနီဥတွေကိုရော မသေစေဘူးလားပေါ့။

သွေးနီဥတွေကို ပုံမှန်ဆို မထိခိုက်ပါဘူး… Oxygen လဲကောင်းကောင်းသယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် သွေးနီဥရဲ့ နံရံက cell membrane ကိုတော့ အနည်းနဲ့အများထိခိုက်သွားလို့ သွေးနီဥထဲကနေ potassium တွေ စိမ့်ထွက်လာပါတယ်။

ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြပြီးရင် ၂၈ရက်အတွင်း အဲ့သွေးကို သွင်းသင့်ပါတယ်။
သိမ်းထားတာကြာလေ potassium တွေများလာလေဖြစ်လို့ လူနာမှာ potassium ဆိပ်သင့်တတ်ပါတယ်။

အချုပ်အနေနဲ့ ပြန်ပြောပြရရင်

– သွေးကိုမလိုအပ်ဘဲ လုံးဝမသွင်းပါနဲ့။
– လိုအပ်လို့ သွင်းရမယ်ဆို သွေးအုပ်စု တူမတူအရင်စစ်ရပါမယ်။

• သွေးအမျိုးအစားတူရင်တောင် စိတ်ချရတဲ့
  သူစိမ်းဆီက သွေးကို အရင်ဦးစားပေးသွင်းသင့်ပါတယ်။
• မိဘမောင်နှမအချင်းချင်း သွေးသွင်းတိုင်း ဖြစ်တယ်လို့ မဆိုလိုပါ။ ရှားတော့ရှားပါတယ်။
  ဖြစ်ချင်မှလဲဖြစ်မှာပါ။
  ဒါပေမယ့်ဖြစ်လာခဲ့ရင် သေဖို့များပါတယ်။
  ဒါကို သတိပြုမိစေချင်တာပါ။

ဒါကြောင့် သွေးရင်းချာဆီကသွေးဆို
ဘယ်တော့မှ တိုက်ရိုက်မသွင်းသင့်ပါဘူး။
ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြဖို့ လိုပါမယ်။

စိတ်ချရတဲ့ (ရောဂါပိုးမရှိတဲ့) သူစိမ်း ရဲ့သွေး (သို့) Blood bank ကလာတဲ့ သွေးကိုပဲဦးစားပေးသွင်းသင့်ပါတယ်။ လုံးဝမရှိဘူး… ဘယ်သူမှလှူမယ့်သူမရှိရင်တော့ သွင်းရတော့မှာပါ။

Thanks for your time!

လင်းမူ

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။