ခေါင်းထဲကထုတ်မရတဲ့ သီချင်းများရဲ့နောက်ကွယ်

ကိုယ်ကြိုက်ပြီး ခဏခဏနားထောင်မိတဲ့သီချင်း ဒါမှမဟုတ် bus ကားစီးရင်း ခဏခဏကြားမိတဲ့ သီချင်းတွေဟာ ကိုယ်နားမထောင်တော့တဲ့အချိန်မှာတောင် ပြန်ကြားနေတာ၊ မသိစိတ်ထဲက လိုက်ဆိုနေတာ မျိုးကြုံဖူးကြမှာပါ။
တစ်ခါတစ်လေ ကိုယ့်ဟာကိုယ်တောင် သတိမထားမိဘဲ သီချင်းက ခေါင်းထဲပေါ်လာပြီး background music ဖွင့်ထားသလို ဘာလုပ်လုပ် ရှိနေတတ်မျိုးပေါ့။

အဲ့လိုဖြစ်ရပ်ကို earworms လို့ခေါ်ပါတယ်။
တစ်ချို့ကျတော့လဲ brainworm, sticky music , stuck song music syndrome လို့လဲ ခေါ်ကြပါတယ်။
Earworm ကို German စကားလုံး Ohrwurm ကနေဘာသာ ပြန်ယူထားတာလို့ ပြောပါတယ်။
Ohr ဆိုတာက နားလို့ အဓိပ္ပါယ်ရပြီး wurm ဆိုတာကတော့ ပိုးကောင်ပေါ့ ဆိုလိုတာကတော့ နားထဲဝင်တဲ့ပိုးကောင်ပေါ့။

အနောက်နိုင်ငံတွေမှာ 98% လောက် earworm ကို ကြုံရတယ်လို့ harvard health blog မှာရေးပါတယ်။
အဲ့လို ခံစားရတဲ့ ၃ပုံ ၂ပုံ လောက်က ဘယ်လိုမှ မနေပေမယ့် နောက် ၁ ပုံကတော့ စိတ်ထဲမှာ သီချင်းထပ်ခါထပ်ခါ ပေါ်နေလို့ စိတ်အနှောင့်ယှက်ဖြစ်ကြပါတယ်။

နားထောင်ကောင်းပြီးမှတ်မိလွယ်တဲ့ သီချင်းတွေက earworm ပိုဖြစ်စေပါတယ်။
အဲ့လိုသီချင်းတွေက tempo မြန်တယ် သံစဥ်ကလဲ ရိုးရှင်းတယ်။ ရင်းနှီးနေတဲ့သံစဥ်ပဲ။ ဒါပေမယ့် တခြားသီချင်းတွေနဲ့ လဲ သိပ်မတူဘူး။ စာသားခဏခဏ ပြန်ကျော့တယ်။ စာသားအစမှာ pitch မြင့်ပြီးနောက်ပိုင်းပြန်ကျတယ်။ လိုက်ဆိုလို့ လွယ်တဲ့သီချင်းတွေပေါ့။ (စာရေးသူ red velvet ရဲ့ psycho ကို producer တစ်ယောက် react လုပ်ထားတာ ကြည့်ဖူးပါတယ်။ အဲ့ထဲမှာသူက chorus မှာ ဒီစာသားက ခေါင်းထဲစွဲနေတော့မှာပဲ ဆိုပြီး ပြောခဲ့တာ ပြန်မှတ်မိတယ်။ အဲ့တုန်းက ဒီတိုင်းပဲသိပ်သတိမထားမိလိုက်ပါဘူး)
Lady gaga ရဲ့ bad romance, poker face, Maroon 5 ရဲ့ move like gagger စတဲ့သီချင်းတွေနဲ့ စမ်းထားတဲ့ research တွေရှိပါတယ် (တခြားသီချင်းတွေလဲ ပါပါသေးတယ်)

Earworm ဖြစ်ဖို့ perception (အာရုံခံစားခြင်း), emotion (စိတ်ခံစားမှု), memory (မှတ်ဥာဏ်), spontaneous thought (ဆက်တိုက်အတွေး) စတာတွေအပေါ် အခြေခံတယ်လို့ဆိုပါတယ်။
ဘယ်လိုကနေဘယ်လိုဖြစ်လဲ ဆိုတဲ့ mechanism တွေကတော့ အများကြီးလို့ဆိုပါတယ်။

Earworm က စိတ်ပျော်တဲ့ အချိန် တွေ ကိုယ်ပျော်ခဲ့တဲ့ အတိတ်က အကြောင်းတွေ ပြန်တွေးရင်လဲ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
အတွေးတွေများပြီး stress တွေများနေရင်လဲ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
သီချင်းလုပ်တဲ့ သူတွေ သီချင်း ခဏခဏ နားထောင်လေ့ရှိတဲ့ သူတွေ ဆိုရင် ပိုဖြစ်တတ်ပါတယ်။

Personality အရဆိုရင်တော့ OCD သမားတွေ စိတ်ပူတတ်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်စိုးရိမ်တတ်တဲ့သူတွေ နဲ့ အသစ်အဆန်းတွေကို စမ်းလုပ်ကြည့်ချင်သူတွေက earworms ပိုဖြစ်နိုင်ချေများတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

Earworms က အန္တရာယ်ရှိလား… သီချင်းတွေ ကြားနေရလို့ စိတ်ရောဂါများရနေပြီလား… လို့ တွေးမိရင်တော့
အဖြေ က မဟုတ်ပါဘူး။

အပေါ်မှာ ပြောခဲ့သလို တော်တော်များများကြုံရလေ့ရှိပြီး ဒီလိုဖြစ်တာဟာ ပုံမှန်ပါပဲ။ တစ်ချို့က ပျော်တောင်ပျော်ကြပါတယ်တဲ့။ (ကိုယ်တိုင်ကတော့ ခဏခဏကြားနေရရင် စိတ်အနှောင့်အယှက် နည်းနည်းတော့ဖြစ်ပါတယ်)

သီချင်းတွေခဏခဏကြားရတဲ့အတွက်ကြောင့် ဖန်တီးနိုင်စွမ်းတွေ ကောင်းလာတယ်လို့ရေးထားတာတွေ့ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် psychotic syndrome, OCD, Migraine စတဲ့ ဦးနှောက် အာရုံကြောရောဂါတွေမှာလဲ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
၂၄ နာရီပတ်လုံး တောက်လျှောက်ကြားနေပြီဆိုရင်တော့ ရောဂါ တစ်ခုခုကြောင့် ဖြစ်နေတာပါ ဆရာဝန်နဲ့ပြဖို့လိုအပ်ပါတယ်။

Earworms ကို ဘယ်လိုပျောက်အောင် လုပ်မလဲ?

စိတ်ထဲကဖျောက်ဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့ ပိုပြီးကြားရပါလိမ့်မယ်။ Psychologist တွေက cognitive itch လို့သုံးပါတယ်။
ကုတ်လေ ယားလေ ယားလေ ကုတ်လေလိုပဲ စိတ်က သီချင်းကို ဖောက်ဖို့လုပ်လေ ပို ပြီးကြားနေရလေပါပဲ။
မေ့ဖို့မကြိုးစားပဲ သီချင်းကို ကြားနေရတာပဲ ဆိုပြီး လက်ခံလိုက်ပါ။

သီချင်းတစ်ပုဒ်လုံးကို မှတ်မိအောင်နားထောင်ပါ။ အများအားဖြင့် နားထဲကြားနေရတာက chorus အပိုင်းတွေပါ
သီချင်းနားထောင်ရင်လဲ အာရုံစိုက်မိတာ chorus ပိုင်းပါပဲ။
ကားမောင်းနေရင်းဖြစ်ဖြစ် bus ကားစီးရင်း စာလုပ်ရင်း တခြား အလုပ်လုပ်ရင်း သီချင်းနားထောင်ကြတဲ့အခါ သီချင်း အစဆုံး အာရုံစိုက်မိတယ်ဆိုတာ ရှားပါတယ်။

Chorus ကျမှ သီချင်းကို အာရုံစိုက်မိပြီး မှတ်မိနေတာလဲ အဲ့အပိုင်းပါပဲ။
ဦးနှောက်ကတော့ အဲ့လို တစ်ပိုင်းတစ်စလေး မှတ်မိနေတာကို မပြီးသေးတဲ့ အလုပ် အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး အလုပ်ပြီးအောင် နှိုးဆော်တဲ့အနေနဲ့ မှတ်မိအောင် ခဏခဏတွေးစေပါတယ်။
အဲ့ဒါကို Zeigarnik Effect လို့ခေါ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သီချင်း တစ်ပုဒ် လုံးကို မှတ်မိအောင် နားထောင်ခြင်းက earworms ကိုပျောက်စေပါတယ်။

အော်ဆိုလိုက်ပါ။
စိတ်ထဲမှာ အရမ်းခဏခဏကြားနေပြီ သည်းမခံနိုင်တော့ဘူးဆိုရင် အော်သာဆိုလိုက်ပါ (ကိုယ်တိုင်လဲ ဆိုပါတယ် အကျယ်ကြီး အော်မဆိုရင်တော့ ပါးစပ်က တိုးတိုးလေးထုတ် ညည်း လိုက်ရုံနဲ့ အဆင်ပြေသွားပါတယ်)

နောက်တစ်ခုကတော့ ထူးဆန်းပါတယ် ပီကေစားခြင်းက earworms ကို ပျောက်စေပါတယ်လို့ဆိုပါတယ်။
ပီကေ စားရင် မေးရိုးလှုပ်ရှားရတဲ့ အခါ သီချင်း မှတ်မိခြင်းကို နည်းစေပါတယ်။

နောက်ဆုံးတစ်ခုကတော့ တခြားအလုပ်တစ်ခုခုကို အာရုံစိုက်ခြင်းပါ။
ကိုယ်လက်ရှိ လုပ်နေတဲ့ အလုပ် ဟင်းချက်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ် အဝတ်လျှော်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ် လုပ်နေတဲ့အပေါ် အာရုံစိုက်လိုက်ရင် earworms က ပျောက်သွားပါလိမ့်မယ်။

Stay Safe. Stay strong
Thank for reading

Wally

Next Post, Previous Post မနှိပ်ဘဲ OUO Link ကနေ ၁ပုဒ်ချင်းဝင်ဖတ်ပြီး ကူညီပါ။
အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။