အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းက ကိုဗစ်သမားမှာ ဘာလို့ အောက်ဆီဂျင်ပြန်တက်စေတာလဲ?

အခုရက်ပိုင်းမှာ အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ဖို့တို့ မှောက်နေဖို့ (proning position) တို့ကို လူတိုင်းလိုလိုပြောလာကြပါတယ်။ မှောက်ရက်အနေအထား (proning position) ထားခြင်းက အဆုတ်ကို နေရာပိုချောင်စေလို့ အဆုတ်ကိုပိုလွတ်လပ်စေလို့ဆိုတာ အတော်များများရှင်းပြထားပြီးပါပြီ။

သိပ်မပြောကြတာက အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းကိစ္စပါ။ အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းက ကောင်းတယ်လို့သိထားပေမယ့် ဘာလို့ကောင်းတာလဲ ဘာလို့အလုပ်ဖြစ်တာလဲဆိုတဲ့ နောက်ကွယ်ကအကြောင်းတွေကိုသိထားရင် သူများမေးလာတဲ့အခါ ချက်ကျလက်ကျပြန်ရှင်းပြလို့ရပါလိမ့်မယ်။

ဒါကြောင့် အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းက ဘာလို့အောက်ဆီဂျင်ပြန်တက်စေတာလဲဆိုတဲ့ Why ကိစ္စကို ကျနော်သိထားသလောက်ပြောပြပေးပါမယ်။ အများပြောနေကြတဲ့ အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းဆိုတာ Deep breathing လုပ်တာပါ။ ဖြေးဖြေးမှန်မှန်နဲ့ အသက်ကိုတဝကြီးရှူ တဝကြီးပြန်ထုတ် အဲ့လိုလုပ်တာပါ။

လူတွေအသက်ရှူတဲ့အခါ ပုံစံ ၂ မျိုးရှိပါတယ်။
Thoracic dominant type (Chest breathing) နဲ့
Abdominal dominant type (Belly breathing) တို့ဖြစ်ပါတယ်။

လွယ်အောင်ပြောရရင် ရင်ဘတ်မောက်ပြီးရှူတာလား၊ ဗိုက်ဖောင်းပြီးရှူတာလားပေါ့။ ကလေးငယ်ငယ်ဘဝမှာတော့ ဗိုက်ဖောင်းပြီးရှူကြပေမယ့် အသက်တဖြေးဖြေးကြီးလာတဲ့အခါ လူတွေက ဗိုက်နဲ့မရှူကြတော့ဘဲ ရင်ခေါင်းနဲ့ရှူလာကြပါတယ်။

ဗိုက်နဲ့ရှူတာက အားပိုစိုက်ရသလို လေလဲပိုဝင်ပါတယ်။ ရင်ခေါင်းနဲ့ရှူတာကကျ ပိုလွယ်ကူပြီး အချိန်ကုန်သက်သာပေမယ့် လေသိပ်မဝင်ပါဘူး။

အသက်ကြီးလာတဲ့လူတွေက ပိုလွယ်ကူမြန်ဆန်တဲ့ ရင်ခေါင်းနဲ့ပဲ ရှူရတာကို ပိုအသားကျလာပါတယ်။
ဘယ်သူမှ ဗိုက်နဲ့တကူးတကမရှူကြတော့ဘဲ လေကိုခပ်ပေါ့ပေါ့ပဲရှူကြတာများပါတယ်။ ရင်ခေါင်းနဲ့ရှူရင် ပိုလွယ်ပေမယ့် လေသိပ်မဝင်တော့ အဆုတ်ထဲက အောက်ခြေနေရာတွေကို လေသိပ်မရောက်ပါဘူး။
အဲ့အောက်ခြေနားက လေပြွန်လေးတွေက လေနည်းပြီး ပိတ်ချင်သလိုလိုဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ (Partially closed alveoli)

အဲ့လိုလေသိပ်မရှိတဲ့နေရာမှာ လေငြိမ်ပြီး stasis ဖြစ်ကာ ရောဂါပိုးပေါက်ဖို့အလားအလာရှိပါတယ်။

အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းလုပ်တဲ့အခါ belly breathing လုပ်ရပါတယ်။
ဗိုက်ဖောင်းလာအောင် အားရပါးရ တချက်စီရှူသွင်းရလို့ အဆုတ်ကနေရာလပ်မကျန် လေဝင်ပါတယ်။ အဲ့ဒီအခါ လေများများဝင်လေ အဆုတ်ပိုပွင့်လေ။ အောက်ဆီဂျင်ပိုရလေ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တွေပိုထုတ်နိုင်လေဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် အသက်ရှုလေ့ကျင့်ခန်းက အဆုတ်တခုလုံးကိုလေရောက်အောင်လုပ်ပေးနိုင်လို့ အောက်ဆီဂျင်ပိုတက်စေတာဖြစ်ပါတယ်။

အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းလုပ်တဲ့အခါ လေကိုတချက်ချင်းစီ နှာခေါင်းနဲ့ရှူသွင်းရပါတယ်။ ပါးစပ်နဲ့ အသက်မရှူသွင်းသင့်ပါ။ အကြောင်းကတော့ နှာခေါင်းကရှူမှသာ လေက ရေငွေ့ရပြီး ပူနွေးစိုစွတ်လာပါမယ်။

အောက်ဆီဂျင်အိုးတွေမှာ ရေသန့်ထည့်ပြီး အသက်ရှူခိုင်းတာကလဲ လေကိုခြောက်ခြောက်ကြီးမဖြစ်အောင် ပူနွေးစိုစွတ်အောင်လုပ်တဲ့သဘောပါ။ ပါးစပ်နဲ့ရှူသွင်းတဲ့အခါ လေကအခြောက်တိုက်ကြီးပဲ ဝင်လာလို့ လည်ချောင်းယားတာ ချောင်းပိုဆိုးတာဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် နှာခေါင်းက အမွှေးလေးတွေရှိလို့ လေထဲမှာပါလာတဲ့ ဖုန်မှုန့်တွေ ကို filter သဘောလုပ်ပေးပါသေးတယ်။ ဒါကြောင့် နှာခေါင်းကိုသုံးပြီးရှုသွင်းသင့်ပါတယ်။

လေကိုရှူသွင်းပြီးတဲ့အခါ လက်ကိုဗိုက်မှာတင်းထားပြီး ဗိုက်ဖောင်းလာသလားဆိုတာ စမ်းလို့ရပါတယ်။ စက္ကန့်အနည်းငယ်လောက် လေကိုထိန်းထားပြီးမှပြန်ထုတ်ရပါတယ်။

အသက်ရှုထုတ်ရင်တော့ နှာခေါင်းနဲ့ဖြစ်စေ၊ ပါးစပ်နဲ့ဖြစ်စေထုတ်လို့ရပါတယ်။
တချို့ကလဲ နှုတ်ခမ်းကိုဆူထားပြီး ပါးစပ်က လေထုတ်တာမျိုးလုပ်ပါတယ်။ Pursed lip breathing လို့ခေါ်ပါတယ်။ နှုတ်ခမ်းဆူထားရင် အသက်ရှူထုတ်ရတာပိုလွယ်လို့ပါ။

နောက်တချက်က အသက်ကိုအားစိုက်ပြီးရှူသွင်းရှူထုတ်တဲ့အခါ vagus ဆိုတဲ့အာရုံကြောကို လှုံဆော်လို့ နှလုံးခုန်နှုန်းပိုငြိမ်လာပြီး calm ဖြစ်လာတဲ့ခံစားချက်ရပါတယ်။ Panic ဖြစ်ပြီး anxiety များနေတဲ့သူတွေဆိုရင် deep breathing လုပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် စိတ်ငြိမ်ပြီးအသက်ရှူရလွယ်သွားပါတယ်။

နောက်ပြီး ပုံမှန်လူတွေမှာ အသက်ရှူတဲ့ကြွက်သားဆိုလို့ diaphragm တခုပဲကောင်းကောင်းသုံးကြပါတယ်။ ကျန်တဲ့ အသက်ရှုထောက်ကူကြွက်သားများ accessory respiratory muscles တွေက အားသိပ်မရှိကြပါဘူး။ အထူးသဖြင့် muscle bulk နည်းတဲ့အမျိုးသမီးတွေမှာဖြစ်ပါတယ်။

အသက်ရှုလေ့ကျင့်ခန်းကိုပုံမှန်လုပ်ခြင်းဖြင့် သိပ်မသုံးဖြစ်တဲ့ကြွက်သားတွေကိုပါ လေ့ကျင့်ပေးသလိုဖြစ်လို့ တကယ်လိုလာတဲ့အခါ ကြွက်သားတွေသန်မာမှုရှိလာပါလိမ့်မယ်။ ဒါတင်မကသေးပါဘူး။ Deep breathing လုပ်တဲ့အခါ အဆုတ်ထဲက Surfactant ဆိုတဲ့ပစ္စည်းကိုပိုညှစ်ထုတ်ပေးပါတယ်။

Surfactant ဆိုတာကတော့ surface tension ကိုလျှော့ချေပေးတဲ့ပစ္စည်းဖြစ်ပြီး အသက်ရှူရတာပိုပြီးလွယ်အောင် လုပ်ပေးတာပါ။

အသက်ရှုလေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရင် Surfactant ပိုထွက်တယ်လို့ စာပေတွေမှာမရေးကြပေမယ့် သမ်းတဲ့အခါ (yawning) နဲ့ သက်ပြင်းချတဲ့အခါ (sighing) Surfactant ပိုထွက်စေတယ်လို့ အတိအကျလေ့လာထားပြီးသားပါ။

သမ်းတယ်ဆိုတာ Deep inhalation လုပ်တာပါ။ သက်ပြင်းချတယ်ဆိုတာ Deep exhalation လုပ်လိုက်တဲ့သဘောပါ။ ဒီလိုလုပ်ခြင်းဟာ အထူးသဖြင့် ကလေးဘဝမှာ survival အတွက် အရေးကြီးတဲ့ reflex တွေပဲဖြစ်ပါတယ်။ သမ်းတာတို့ သက်ပြင်းချတာတို့နဲ့ ဆင်တူတာက အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းပါ။

Deep inhalation ရော deep exhalation ရောပါတဲ့ အသက်ရှုလေ့ကျင့်ခန်းက Surfactant ကိုညှစ်ထုတ်သလိုဖြစ်ပြီး အသက်ရှူရတာ ပိုချောင်စေပါလိမ့်မယ်။

တခုသတိထားရမှာက အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းက သိပ်မမောဘဲ oxygen အရမ်းမကျတဲ့လူနာတွေအတွက်ပိုသင့်လျော်ပါတယ်။ ချောင်းတွေတဟွတ်ဟွတ်ဆိုးပြီး oxygen အရမ်းကျနေတဲ့ တအားအမောဖောက်နေတဲ့လူနာတွေကိုတော့ deep breathing exercise အတင်းလုပ်ခိုင်းဖို့ကအဆင်ပြေချင်မှပြေမှာပါ။

ဒီလောက်ဆိုရင် အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းက ဘယ်လိုကြောင့် အလုပ်ဖြစ်ရတာလဲဆိုတာ နားလည်လောက်ပြီထင်ပါတယ်။

အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နည်းသိချင်ရင်တော့ အောက်က link မှာဝင်ကြည့်လို့ရပါတယ်။

https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/coronavirus-recovery-breathing-exercises

Thanks for your time!

လင်းမူ

Next Post, Previous Post မနှိပ်ဘဲ OUO Link ကနေ ၁ပုဒ်ချင်းဝင်ဖတ်ပြီး ကူညီပါ။
အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။