သမိုင်းတလျှောက်က ဆေးပညာအလွဲများနှင့် Placebo Effect (စျေးကြီးတဲ့ဆေးတွေက ပိုကောင်းသလား?)

(ပြောချင်တာများပြီး ခေါင်းစဉ်က တော်တော်ရှည်သွားပါတယ်)
အရင်ခေတ်က ဆေးပညာမတိုးတက်သေးတော့ ဆရာဝန်တွေအနေနဲ့ ထင်သလိုကုခဲ့ကြတယ်။ သူတို့ခေတ် ဆေးပညာကို ခုခေတ် Standard နဲ့ယှဉ်ကြည့်တဲ့အခါ “ဆေးကုတာထက် လူသတ်နေသလိုပဲ” လို့ တွေးလို့ရလောက်တဲ့ Management တွေအများကြီးပါ။

၁၉၅၀ ခုနှစ်လောက်က ရင်ဘတ်အောင့်တဲ့လူနာတွေကို နှလုံးအထူးကုတွေက ရင်ခွဲပြီးကုခဲ့ပါတယ်။ လူနာကို ခွဲခန်းထဲထည့်ပြီး မေ့ဆေးပေးလိုက်ပါတယ်။ Major Operation တစ်ခုလိုခွဲရတာပါ။
ရင်ညွန့်ရိုး (Sternum) ကိုချိုးပစ်ရပါတယ်။ ဒါမှအောက်က နှလုံးရယ် သွေးကြောတွေရယ်ကို မြင်ရမှာပါ။

ဆရာဝန်တွေရည်ရွယ်တာက သွေးကြောတစ်ခု (Internal Mammary Artery) ကို ချည်ပစ်ဖို့ပါ။ အဲ့လိုလုပ်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် နှလုံးရဲ့သွေးကြောတွေဆီ သွေးပိုရောက်လာပြီး နှလုံးကြွက်သား Oxygen များများရတဲ့အတွက် နှလုံးမအောင့်တော့ဘူးလို့ တွေးခဲ့ကြပါတယ်။

အဲ့လိုမျိုး အနှစ် ၂ဝလောက် လုပ်ခဲ့ကြတာပါ။ ဒါပေမယ့် နောက်ပိုင်းမှာ Skeptical ဖြစ်တဲ့ဆရာဝန်တွေက ဒီလိုလုပ်တာကို သံသယဝင်လာပါတယ်။ သူတို့က ဒီလိုလုပ်တာဟာ မမှန်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။ လူနာတွေကို ၂ဖွဲ့ခွဲလိုက်ပြီး ၁ဖွဲ့ကို အမှန်တကယ်ခွဲစိတ်ပါတယ်။ ကျန်တစ်ဖွဲ့ကို တကယ်မခွဲစိတ်ဘဲ ခွဲခန်းထဲထည့်၊ မေ့ဆေးပေး၊ ဓားဒဏ်ရာတစ်ခုရအောင်လုပ်ပြီး ပြန်လွှတ်ပါတယ်။ (Ethical Point of View က ကြည့်ရင်တော့ မေးခွန်းထုတ်စရာပါ…)

ဒါပေမယ့် ထူးဆန်းတာက ၂ဖွဲ့လုံးမှာပါတဲ့လူတွေဟာ ခွဲစိတ်ပြီးချက်ချင်းပဲ ရောဂါပျောက်သွားတယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ၂ဖွဲ့လုံးရဲ့ ရောဂါလက္ခဏာတွေက ၃လလောက်ထိ ပျောက်သွားပါတယ်။ ၃လကျော်သွားတဲ့အခါ နှလုံးအောင့်တာက ပြန်စလာပါတယ်။ ဒီတော့ ခွဲခွဲ၊ မခွဲခွဲတူတူပါပဲ။

Osteoarthritis (အဆစ်အမြစ်နာရောဂါ) လူနာတွေကိုလည်း အရင်က ဒူးဆစ်ထဲမှာရှိတဲ့ အရိုးနုကိုထုတ်ပြီး ခွဲစိတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါဟာလည်း မလိုဘဲလုပ်ခဲ့ကြတဲ့ Operation တွေပါ။

ဒီလိုမျိုးလုပ်တာတွေဟာ လွဲမှားကြောင်း ဆေးပညာဂျာနယ်တွေမှာ ဖော်ပြတဲ့အခါ ဒါတွေကို တကယ်လုပ်နေတဲ့ ဆရာဝန်တွေက လုံးဝလက်မခံကြပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ကျွမ်းကျင်မှုကြောင့် လူတွေကောင်းနေတာ… Placebo Effect မဟုတ်ဘူးလို့ ယူဆကြပါတယ်။ အဲ့ဒီအတွက်ကြောင့် Study တွေကို အမျိုးမျိုးတိုက်ခိုက်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ Confirmation Bias သဘောပါပဲ။ (အရင်ကရေးပြီးပြီမို့ မရှင်းပြတော့ပါဘူး)

ဒါဟာ ၂ဝရာစုပါ။ သိပ္ပံပညာတိုးတက်သင့်သလောက် တိုးတက်နေတဲ့ကာလပါ။ သူ့အရင် ဆေးပညာအကြောင်း ဘာမှသေချာမသိသေးတဲ့ခေတ်တွေမှာ ဘယ်လောက်တောင် ဆိုးဆိုးဝါးဝါး Management တွေလုပ်ခဲ့ကြမလဲ စဉ်းစားတာနဲ့တင် ကြောက်ဖို့ကောင်းပါတယ်။

တီကောင်ကို ပွတ်ချေလိုက်ပြီး ထွက်လာတဲ့ အရည်ကို သွားနာတဲ့လူနာတွေမှာ လိမ်းခဲ့တဲ့အဖြစ်တွေလည်း ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။ လင်းနို့တောင်ပံစားပါတို့၊ Mineral Water တို့ကိုလည်း ရောဂါပျောက်တယ်ဆိုပြီး သောက်ခဲ့ စားခဲ့ကြပါတယ်။

မံမီတွေရဲ့ခန္ဓာကိုယ်ကထွက်တဲ့ အရာတွေကိုလည်း ဆေးအဖြစ်သုံးခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဆေးနည်းက ထူးခြားလို့ ပြောပြချင်ပါတယ်။ “လောလောလတ်လတ်သေထားတဲ့ (၁ရက်အတွင်းဆိုပိုကောင်း) ဆံနီီယောက်ျားတစ်ယောက်ကို ရှာပါ။ သူက ဒဏ်ရာနဲ့သေတာမဖြစ်ရဘူး။ (ကြိုးဆွဲချအသတ်ခံရတဲ့သူဆို ပိုအဆင်ပြေတယ်) သူ့အလောင်းကို တစ်ရက်နဲ့တစ်ညတိတိ နေရောင်၊ လရောင်ပြရမယ်။ ပြီးရင် အပိုင်းပိုင်းလှီးပစ်လိုက်ပါ။ အမှုန့်ဖြစ်အောင် ကြိတ်ပါ။ အမှုန့်ကို မခါးအောင် ရှားစောင့်လပတ်လေးထည့်ပြီး စားပေးပါ”

ဘာနဲ့တူတယ်လို့ ထင်သလဲ? အရင်ခေတ်က လူတွေလုပ်လေ့လုပ်ထရှိကြတဲ့ Rituals တွေလိုပါပဲ။ ရလဒ်တစ်ခုကို ရဖို့ အလွန်တိကျပြီး အဓိပ္ပါယ်မရှိတဲ့ Instruction တွေပေးထားတာမျိုးပေါ့။
ဒီလိုအရာတွေဟာ အဓိပ္ပါယ်ရှိ၊ မရှိသိချင်ရင် “ဘာလို့လဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေကို မေးကြည့်သင့်ပါတယ်။ ဒါတွေအတွက် Logic ကျကျဖြေနိုင်တဲ့ အဖြေတွေရှိရင် ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုပြီး လက်ခံပေးလို့ရပါတယ်။

အပေါ်က ဥပမာကို ပြန်ပြီး မေးခွန်းထုတ်ချင်ပါတယ်။ တကယ်ဆိုရင် ဘာလို့ ဆံနီကိုရှာရတာလဲ? ဆံနီမ ကိုရော ရှာလို့မရဘူးလား? ယောက်ျားကို ရှာရတယ်ဆိုတော့ Penis ကိုစားချင်လို့လား? အဲ့ဒါဆို ဘာလို့ Penis ကိုဖြတ်မလှန်းဘဲ တစ်ကိုယ်လုံးကို နေလှန်းတာလဲ? ခွေးဆွဲသွားမှာကြောက်လို့လား? နေရောင်နဲ့ လရောင်အောက်မှာ ဘာလို့ပြရတာလဲ? ခြောက်စေချင်ရုံပဲဆို နေရောင်နဲ့တင် မလုံလောက်ဘူးလား? စတဲ့ မေးခွန်းတွေကို Logic ကျကျဖြေနိုင်ရင် မံမီတွေကို အမှုန့်လုပ်စားတာ လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိပါတယ်။

ဒါဟာ သိပ္ပံနည်းကျရှုပ်ထွေးတဲ့ Instruction တွေနဲ့ စိတ်ထင်ရာလျှောက်ပြောတဲ့ Instruction တွေရဲ့ ခြားနားချက်ပါပဲ။ သိပ္ပံနည်းကျတာက ရှုပ်ထွေးပေမယ့် “Why, How” စတဲ့မေးခွန်းတွေကို စိတ်ကျေနပ်အောင် ဖြေပေးနိုင်ပါတယ်။

ဒီလိုတွေပြောနေလို့ ၂၁ရာစု ဆေးပညာကြီးက တိုးတက်နေပြီလို့ တစ်ထစ်ချမယူဆ စေချင်ပါဘူး။ တိုးတက်တာမှန်ပေမယ့် Placebo Effect က နေရာတိုင်းမှာ ရှိနေပါသေးတယ်။ အရင် ဘူမသိ ကိုးမသိခေတ်တွေကလောက် မသိသာတော့တာပဲ ရှိတာပါ။

ခွဲစိတ်ပြီးတဲ့အခါ အမာရွတ်ကျန်တာ သဘာဝပါ။ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်တွေက အမာရွတ်ကျန်ရင် နာတာရှည်ဗိုက်အောင့် ဗိုက်နာ (Chronic Abdominal Pain) ဖြစ်မယ်လို့ ယူဆပြီး အမာရွတ်တွေကို ဖယ်ထုတ်တတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူနာတွေကို မခွဲဘဲ ခွဲတယ်လို့ ပြောလိုက်တဲ့အခါမှာလည်း သက်သာသွားကြပါတယ်။

သွက်ချာပါဒရောဂါ (Parkinson’s Disease) ခံစားနေရတဲ့လူနာတွေကိုလည်း ဦးနှောက်ခွဲစိတ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဦးခေါင်းခွံကို Drill နဲ့ဖောက်ပြီး တကယ်မခွဲစိတ်ဘဲ ပြန်ပိတ်ပေးလိုက်တဲ့အခါ သက်သာတယ်ဆိုတာ ဖြစ်လာပါတယ်။

အဲ့ဒီတော့ မသိလို့ ဒီလိုတွေလုပ်ခဲ့တာက ကိစ္စမရှိပေမယ့် သိသိကြီးနဲ့ရော ဆက်ပြီးလုပ်သင့်လားဆိုတာ မေးစရာဖြစ်လာပါတယ်။ ခုခေတ်မှာ Placebo Effect အကြောင်း ဆေးပညာမှာ တော်တော်များများ သိနေကြပါပြီ။
ဒါပေမယ့် ဒါကို ဆက်ပြီး သုံးနေကြဆဲပါ။ အရင်ခေတ်ကလို ဦးခေါင်းခွံကို Drill နဲ့ဖောက်တာ၊ ရင်ဘတ်ကို ဓားနဲ့လှီးတာမျိုးတွေတော့ မဟုတ်တော့ပါဘူး။

ဥပမာ ပြရရင် ကားမူးတဲ့အခါ Vitamin B6 သောက်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် B6 မှာ အမူးပြေစေတဲ့အာနိသင်မရှိပါဘူး။ ဒီတော့ Placebo Effect ကြောင့် သက်သာသွားတယ်လို့ ထင်ကြတာပါ။

ဆေးတွေရဲ့ စျေးနှုန်းနဲ့ Effective ဖြစ်တာနဲ့ဆိုင်သလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုရှိပါတယ်။ ပြောချင်တာက ဆေးတစ်ခုဟာ စျေးကြီးရင် ပိုကောင်းတယ်ဆိုတာ ဟုတ်သလား?
Paracetamol ဆိုတာ Generic Name ပါ။ ဒါပေမယ့် Paracetamol ကိုပဲ ကုမ္ပဏီပေါင်းစုံက လိုက်ထုတ်ကြရင် သူတို့နာမည်တပ်ပြီး Brand Name တွေဖြစ်ကုန်ပါတယ်။ ဥပမာ လန်းဆန်းတို့၊ Paracap တို့ပေါ့။

Brand Name တွေဖြစ်လာတဲ့အခါ Paracetamol ချင်းတူတူပဲဆိုတာတောင် စျေးက မတူတော့ပါဘူး။ တချို့ဆေးတွေက သိသိသာသာကြီးကိုပဲ စျေးကြီးပါတယ်။ ဘာပါလဲကြည့်လိုက်တော့ Paracetamol 500mg ပါပဲ။

ဒါဟာ Brand ကြိုက်တာနဲ့ သွားတူပါတယ်။ Brand ကြိုက်တာက ထိန်းချုပ်လို့ရပါသေးတယ်။ ဆေးကကျတော့ ကျန်းမာရေးနဲ့ သက်ဆိုင်လာပါပြီ။
ကိုယ့်မိဘဖျားနေရင် ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက် စျေးကြီးကြီးဆေးတစ်ခုကို တိုက်ချင်ကြမှာပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ စျေးကြီးရင် ပိုကောင်းတယ်လို့ ယုံကြည်တာကြောင့်ပါ။

ဒါကို စိတ်ပညာအရစမ်းသပ်ထားတာတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ စာရှည်မှာကြောက်လို့ ထည့်မရေးတော့ပါဘူး။ စမ်းသပ်မှုကို အနှစ်ချုပ်ပြောရရင် စျေးကြီးတဲ့ဆေးက စျေးချိုတဲ့ဆေးထက် ပိုသက်သာတယ်လို့ လူနာတွေက ပြောကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆေးက တူတူပါပဲ။ စျေးကြီးတယ်… စျေးပေါတယ်… ဆိုတာ လူနာတွေကို လိမ်ပြောထားတာပါ။

ဒါဆိုရင် ဒီစာကိုဖတ်ပြီးတဲ့ လူတွေအနေနဲ့ စျေးကြီးတဲ့ဆေးကို သောက်တဲ့အခါ Effective ဖြစ်ပါဦးမလား? ခေါင်းမူးလို့ B6 သောက်ရင်ရော ထိရောက်ပါဦးမလား? စိတ်က အဲ့ဒါကို တွေးမိနေရင်တော့ မထိရောက်တော့ဘူးလို့ လေ့လာမှုတွေက ဆိုပါတယ်။ (ကားမူးတတ်တဲ့သူတွေပါရင် အမှန်တကယ်ပျောက်စေတဲ့ တခြားဆေးတစ်ခုကို ပြောင်းသောက်ကြပါတော့…)

ဒါ့အပြင် စျေးပေါတဲ့၊ Discount ချနေတဲ့ပစ္စည်းတစ်ခုကို မြင်လိုက်ရင်လည်း အပေါစားကြီးလို့ တွေးမိနေတော့မှာပါ။ အဲ့လိုမဖြစ်ချင်ရင် စျေးကြီးတိုင်း ကောင်းတယ်လို့ မတွေးမိအောင် ကြိုးစားရပါလိမ့်မယ်။

ဆရာဝန်တွေအနေနဲ့ ရောဂါနဲ့မဆိုင်တဲ့ ဆေးတွေကိုပေးပြီး သိသိကြီးနဲ့ ကုနေတာ စိတ်ထဲဘယ်လိုမှမနေကြဘူးလား?
တကယ်တော့ မံမီအလောင်းတွေကို အမှုန့်ကြိတ်ပြီး ဆေးလုပ်သောက်နေတာနဲ့ ကားမူးတာကို B6 တိုက်တာနဲ့ သဘောတရားချင်းက တူတူပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဒီဘက်ခေတ် Placebo Effect တွေကတော့ လူတွေထိခိုက်ဖို့ အခွင့်အလမ်းတော်တော်နည်းပါတယ်။

အခုနောက်ပိုင်းမှာ Research လုပ်ကြတဲ့အခါ Placebo ပေးတဲ့ Group က အမြဲပါတတ်ပါတယ်။ အဲ့ဒါဆို ကင်ဆာဖြစ်နေတဲ့လူနာတစ်ယောက်ကို မြင်ကြည့်ပါ။ သူ့ရောဂါက ပျံ့သွားပြီဆိုတော့ သေဖို့ Chance တော်တော်များသွားပြီ။ အဲ့ဒီအခါမှာ တိတိကျကျ Establish မဖြစ်သေးတဲ့ Trials တွေမှာပါဖို့ သူ့ကိုမေးကြည့်တယ်ဆိုပါတော့။

သူ့အတွက် မျှော်လင့်ချက်တစ်ခုဖြစ်လို့ သူကတော့ ပါမှာပါပဲ။ ဒါပေမယ့် တကယ်စမ်းချင်တဲ့ဆေးကို ပေးတဲ့ Group နဲ့ Placebo Group ဆိုပြီး စမ်းကြတော့ သူဘယ် Group မှာပါမလဲမသိပါဘူး။ ကံပါပဲ။

ဒါဆိုရင် ဆေးကတကယ် Effective ဖြစ်နေတယ်… ဆေးအစစ်နဲ့စမ်းတဲ့ Group က လူတွေမှာ ကင်ဆာပျောက်သွားတယ်ဆိုရင် Placebo Group ကလူတွေအတွက် တရားမျှတမှုရှိသလား?
ဒီမေးခွန်းတွေကို ကျွန်တော့အနေနဲ့ မဖြေတတ်ပါဘူး။

နောင်လာနောက်သားတွေကောင်းဖို့အတွက် အခုလူတွေကို Placebo ပေးပြီး စမ်းတာဟာ ဘာမှမဖြစ်ဘူးလို့ Survival သဘောတရားအရယူဆလို့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Ethic အရရော ဒီလိုလုပ်တာကောင်းသလား ကိုယ့်ဘာသာစဉ်းစားကြည့်ကြပါခင်ဗျာ။

SAGAN

Next Post, Previous Post မနှိပ်ဘဲ OUO Link ကနေ ၁ပုဒ်ချင်းဝင်ဖတ်ပြီး ကူညီပါ။
အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။