Science Nuts

နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်း (counselling) ဘာကြောင့် လိုအပ်တာလဲ။

မြန်မာ့လူအဖွဲ့အစည်း အသိုင်းအဝိုင်းမှာ အရင်နှစ်တွေကအထိ စိတ်ရောဂါအထူးကုဆရာဝန် ဒါမှမဟုတ် စိတ်ကျန်းမာရေးကျွမ်းကျင်ပညာရှင်ဆီမှာ နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးတာတွေကို ခံယူရမယ်ဆိုရင် တော်တော်များများက မသွားလိုကြပါဘူး။ “ငါက ရူးနေတာမဟုတ်ဘူး။ စိတ်ကျန်းမာရေးကို ရူးနေတဲ့သူပဲ သွားရတာ။ အရူးထောင်ထဲထည့်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ” ဆိုတဲ့ အတွေးအခေါ်တွေကနေ ဒီဘက်ခေတ်ကာလတွေမှာ တိုးတက်လာတဲ့ နည်းပညာတွေကြောင့်ရော စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး အလေးထားတဲ့အယူအဆတွေကြောင့်ပါ လူငယ်လူကြီးမရွေး နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးတာတွေ တွင်ကျယ်လာကြတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ သို့ပေမယ့် နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးရမှာကို ဝန်လေးနေတဲ့သူတွေလည်း ရှိနေပါသေးတယ်။ ဒီစာစုကိုဖတ်ကြည့်ပြီးရင်တော့ နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးတာနဲ့ပတ်သက်လို့ အမြင်ရှင်းလင်းသွားမယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။

၁. ဘာလို့ မခံယူလိုကြသလဲ။
လူတိုင်းဟာ ကိုယ့်မှာ ခံစားနေရတာတွေကို အတူနေ ရင်းနှီးတဲ့ မိသားစု သူငယ်ချင်းကိုတောင် ပြောပြဖို့ ခက်ကြပါတယ်။ ဒီလိုအနေအထားမှာ သူစိမ်းလိုဖြစ်နေတဲ့ နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးသူ(counsellor) ကို ပြောဖို့က ဖြစ်ပါ့မလားဆိုတဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ သူတို့ဆီမှာရှိကြမှာပါ။ “ဒါကို ပြောပြလိုက်ရင် ငါ့လျှို့ဝှက်ချက်တွေ သိသွားမယ်၊ အဆင်မပြေတာတွေသိသွားမယ်ဆိုရင် ငါ့ကိုအထင်သေးကဲ့ရဲ့မလား” ဆိုတဲ့ စိတ်တွေရှိကြပါတယ်။ နောက်တစ်ချက်ကတော့ အပေါ်က ပြောတဲ့ အယူအဆအမှားတွေ ဖြစ်တဲ့ စိတ်ရူးသွပ်တဲ့သူတွေလို ဆေးရုံတက် ဆေးကုသမှု ခံယူရမယ်လို့ ယူဆတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးတစ်ချက်ကတော့ ကုသမှုဟာ များသာအားဖြင့် စရိတ်ကြီးမြင့်တာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

၂. ဘာကြောင့် ခံယူသင့်သလဲ။
Counsellor များဟာ စိတ်ရောဂါကုထုံးတွေနဲ့ နည်းစနစ်တွေနဲ့ ကျင့်ဝတ်တွေကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်ဖြစ်အောင် သင်ယူလေ့လာထားရတဲ့သူတွေမို့ သူတို့ဆီမှာ နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးတဲ့သူရဲ့ အချက်အလက်တွေကို လုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်စည်းကြရပါတယ်။ နောက်ပြီး နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်းဖြစ်တဲ့အတွက် သင့်ရဲ့ ခံစားချက်တွေကိုနားထောင်ပေးပြီး သင့်အပေါ်မှာ နွေးထွေးမှုနဲ့ ကောင်းတဲ့အကြံဉာဏ်တွေ ပေးနိုင်ဖို့ သူတို့က ကြိုးစားကြမှာဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့တာကြောင့် မိသားစုနဲ့မိတ်ဆွေတွေကို မပြောလို ရင်မဖွင့်လိုတဲ့ အကြောင်းအရာတွေရှိကြတဲ့အခါ
counsellor တွေဆီရောက်လာကြပါတယ်။ ပြီးတော့ ဆေးဝါးကုသမှုတွေဟာလည်း လိုအပ်မှသာ စိတ်ရောဂါအထူးကုဆရာဝန်တွေက ပေးကြတာမျိုးဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် အကောင်းဆုံးနဲ့အလွယ်ဆုံး နည်းလမ်းက နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ စကားပြောဆိုခြင်းအားဖြင့် ကိုယ့်ကဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု ပြဿနာတွေကို ကုသပေးနိုင်သလို ကိုယ်ခန္ဓာကျန်းမာရေးမကောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေကိုလည်း သမားတော်တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပူးပေါင်းပြီး အဖြေရှာ ကုသပေးကြပါတယ်။

နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်းဟာ လူကြီးရောလူငယ်ပါ ခံယူနိုင်တဲ့ ကုသမှုဖြစ်ပါတယ်။ ယခုဆိုရင် online ကနေလည်း ကုသမှုခံယူနိုင်လာတာကိုတွေ့ရပါတယ်။ ဆယ်ကျော်သက်လူငယ်အရွယ်တွေမှာ ပတ်ဝန်းကျင် မိသားစု ပညာရေးကြောင့် ဖြစ်တတ်တဲ့ စိတ်ဝေဒနာ စိတ်ဓာတ်ကျမှုတွေရှိသလို လူကြီးပိုင်းတွေမှာလည်း အလုပ်ခွင် မိသားစုနဲ့ ကျန်းမာရေးကြောင့်ဖြစ်ရတဲ့ စိတ်ဝေဒနာတွေလည်း ရှိကြတာမို့ နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် စိတ်ကို ကျန်းမာနေအောင် နေထိုင်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

Dr. Jason

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

ယောကျာ်း၊ မိန်းမနှင့် စိတ်ဝိရောဓိများ (Part 1)

ယောကျာ်းနှင့်မိန်းမ ယေဘုယျအားဖြင့် တူတူပဲဆိုတဲ့ အတွေးမျိုး တော်တော်များများမှာရှိကြတယ်။
အဲ့ဒါကြောင့်လည်း ငါကြိုက်တာကိုမကြိုက်ရကောင်းလား၊ ငါခံစားရသလို မခံစားရကောင်းလားဆိုတာမျိုး တွေးမိပြီး အချင်းချင်းကြားမှာ ပြဿနာတွေ ရှိနေကြတာဖြစ်တယ်။
သူသာ ကိုယ့်ကိုတကယ်ချစ်ရင် ကိုယ်ချစ်ရင်ပြုမူသလို တစ်ဖက်လူကပြုမူမယ်လို့ အတွေးရှိကြတယ်။
ဒီလိုအတွေးမျိုးရှိခြင်းဟာ ကိုယ်စိတ်ချမ်းသာဖို့ သူတစ်ပါးအပေါ်မှီတည်နေလို့ စိတ်ပျက်ခြင်းကိုသာ ဖြစ်စေလိမ့်မယ်။
ယောကျာ်းနှင့်မိန်းမ ပြောပုံဆိုပုံ၊ တွေးတောပုံ၊ စိတ်အလုပ်လုပ်ပုံခြင်း အခြေခံကစပြီး မတူကြပါ။
ဒီအချက်ကို သေချာနားလည်လျင် ချစ်သူရည်းစားများသာမက အိမ်ထောင်ဖက်များကြားတွင်ပါ မလိုအပ်သော ပြဿနာများကို ရှောင်ရှားနိုင်မှာဖြစ်တယ်။

(ဆက်လက်ရေးမည့် အကြောင်းအရာများထဲတွင် ယောကျာ်းနှင့်မိန်းမအသုံးသည် Husband & Wife သဘောမျိုးမဟုတ်ဘဲ Male & Female သဘောကိုသာဆောင်ပါသည်။
ယေဘုယျသဘောများကိုသာ ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သဖြင့် အဖြူအမည်းသဲကွဲသလိုဖြစ်နေသော်လည်း Grey area များများစွာရှိကြောင်း သတိပြုစေချင်ပါသည်။ အတိအကျမယူစေလိုပါ။ ဗဟုသုတအတွက်သာ ဖတ်ပါ။)

ဘာပြောပြောနားမထောင်သော ယောကျာ်း

ဘာပြောပြော နားထောင်ချင်ယောင်ဆောင်သည်။ ပြီးရင် မမှတ်မိတော့။
ဒါမှမဟုတ် ရန်များကို ကိုယ်ရှင်းမည်ဆိုတဲ့ထုံး နှလုံးမူပြီး ပြောသမျှကိစ္စတိုင်းကို အဖြေရှာပေးသည်။
ဥပမာ အလုပ်သွားရတာ ဒီနေ့လိုင်းကားမရတော့ တက္ကစီစီးသွားရတယ်။ ပိုက်ဆံကလည်းကုန်တဲ့အပြင် ကားကလည်းစုတ်သေးတယ်။ ကားမောင်းတဲ့လူကလည်း ရေတောင်ချိုးထားရဲ့လားမသိပါဘူး။ နံစော်နေတာပဲ။…….. လို့ မိန်းမကပြောသည်။
ယောကျာ်းကနားထောင်ပြီး လိုင်းကားမရရင် စောစောသွားပြီးစောင့်ပေါ့။ အဲ့ဒါမှ ကားမရရင်တောင် တက္ကစီကိုကောင်းတာရွေးပြီးငှားပါလား။……. ဆိုပြီး အဖြေရှာပေးလိမ့်မယ်။
မိန်းမက မိမိ၏ခံစားချက်ကို နားမလည်ရကောင်းလားဆိုပြီး စိတ်ဆိုးမည်။
ယောကျာ်းကလည်း အဖြေတွေရှာပေးတာကို လက်မခံဘဲ စိတ်ဆိုးရကောင်းလားဆိုပြီး ကသိကအောက်ဖြစ်မည်။
ပြဿနာမှာ ယောကျာ်းနှင့်မိန်းမစိတ် ၂မျိုးဖြစ်ကြောင်းမတွေးမိဘဲ မိမိစိတ်နှင့်သာယှဉ်ပြီး တွေးနေ ပြောနေကြခြင်းဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ တစ်ခုကိုဖွင့်ဟတိုင်ပင်လျှင် မိန်းမတို့လိုချင်သည်မှာ အဖြေဟုတ်ချင်မှဟုတ်မည်။ နားလည်မှု၊ စာနာမှု (Sympathy, Empathy) လည်းဖြစ်နေနိုင်သည်။
မိန်းမတို့သည် ကိစ္စတစ်ခုရှိလျှင် မည်မျှပင်အရေးမပါစေကာမူ အချင်းချင်းဝေမျှကြသည်။
အရေးပါသော ကိစ္စများကိုသာ အချင်းချင်း ဝေမျှကြသော ယောကျာ်းတို့နှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။
ယောကျာ်းတို့၏ မိမိသည်အသုံးဝင်သည်ဆိုတော စံနှုန်းသည် အဖြေရှာနိုင်ခြင်း၊ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းမှ လာသည်။
အများအားဖြင့် ပြဿနာများကို တစ်ကိုယ်တည်းဖြေရှင်းကြသည်။
ကြီးမားသောကိစ္စရပ်များကိုသာ အချင်းချင်းတိုင်ပင်ကြသည်။ မလိုအပ်ဘဲမတိုင်ပင်ကြပါ။
ယောကျာ်းတို့တိုင်ပင်လျှင် အမှန်တကယ်လိုအပ်နေသဖြင့် ဖြစ်သည်ဟု အကြမ်းဖျင်းယူဆနိုင်သည်။
ထို့ပြင် ယောကျာ်းတို့ကိုယ်တိုင်က မတိုင်ပင်ဘဲ အကြံလာပေးလျှင် မကြိုက်ကြပါ။ မိမိဘာသာမဖြေရှင်းနိုင်ဟု တဖက်လူကမှတ်ယူသဖြင့် အကြံလာပေးသည်ဟု ယူဆကြသည်။
မိန်းမက ပြဿနာများကို မိမိအားရင်ဖွင့်နေခြင်းသည် အဖြေကို အမှန်တကယ် လိုနေသဖြင့်ဟု မိမိစိတ်နှင့်နှိုင်းကာ တွက်လိုက်သည်။
ထို့ကြောင့် အဖြေများကို တရစက်ပြောတော့သည်။

မိန်းမတို့၏ မိမိသည်အရေးပါသည်ဆိုသော စံနှုန်းသည် ခံစားချက်မှလာသည်။ အချင်းချင်းဆက်သွယ်မှုမှလာသည်။
အကူအညီရယူခြင်း၊ အကြံပေးခြင်းသည် ဂရုစိုက်ခြင်း၏လက္ခဏာဖြစ်သည်။
မတောင်းဘဲနှင့် အချင်းချင်းပေးကြသော အရာများဖြစ်သည်။
အကြံပေးရခြင်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်အောင်ပြုပြင်ပေးနေခြင်းဖြစ်သည်လို့ မှတ်ယူကြသည်။
ထို့ပြင် အကူအညီရယူခြင်းကို အားနည်းချက်အဖြစ် မမှတ်ယူကြ။
မိန်းမတို့ ယောကျာ်းကိုအကြံပေးခြင်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်အောင်ပြုပြင်ပေးနေသည်ဟု ထင်မှတ်ကြသော်လည်း ယောကျာ်းတို့မှာ မိမိညံ့ဖျင်းသောကြောင့်၊ ပြဿနာကိုမဖြေရှင်းနိုင်ဟု တဖက်လူက တွက်ဆသောကြောင့် ထိုသို့ပြုမူနေခြင်းဖြစ်သည်ဟု အထင်မှားတတ်ကြသည်။

(စာရှည်ပြီမို့ Part 2 မှာဆက်ဖတ်ပေးပါ)

SAGAN

ဆေးဘူးများ အညိုရောင်ဖြစ်နေရခြင်း နှင့် ဆေးဘူးထဲတွင် ဝါဂွမ်းများထည့်သွင်းရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းနောက်ခံများ

သင့်အိမ်နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဆေးထည့်တဲ့ဘူးတချို့က အညိုရောင်ဘူးတွေဖြစ်နေတာကို သင်သတိထားမိပါသလား?

တချို့ဆေးဘူးတွေကို ဖွင့်လိုက်တဲ့အခါ ဝါဂွမ်းတွေထည့်ခံထားတာကိုတွေ့ရပြီး တချို့မှာတော့ မထည့်ထားတာကိုရော သတိထားမိကြပါသလား?

ဆေးဝါးများထည့်သွင်း သိမ်းဆည်းဖို့အတွက် ဆေးဘူးများ ထုတ်လုပ်တဲ့အခါ ဆေးဝါးရဲ့ အာနိသင်နဲ့ ဂုဏ်သတ္တိမပျက်စီးဘဲ ကြာရှည်ခံအောင် ထုတ်လုပ်ရပါတယ်။

ဆေးတချို့ဟာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (Ultraviolet light) နဲ့ထိတွေ့တဲ့အခါ ပြိုကွဲပျက်စီးတတ်ပါတယ်။
ဥပမာ နေရောင်ခြည်ထဲမှာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ပါတဲ့အတွက် နေရောင်နဲ့တိုက်ရိုက်မထိတွေ့တဲ့နေရာမျိုးမှာ ဆေးများကိုသိမ်းရပါမယ်။

ဆေးပုလင်းတွေ ဘူးတွေကိုထုတ်လုပ်တဲ့အခါ အညိုရောင် (သို့) ပယင်းရောင် (amber colour) ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ultraviolet rays တွေကိုကာကွယ်နိုင်ပြီး visible light ကိုလဲပေးဖြတ်တဲ့အတွက် ဘူးထဲကဆေးတွေကို ကောင်းမွန်စွာ ထိုးဖောက်မြင်ရပါတယ်။

ဒီရည်ရွယ်ချက်နဲ့ အချို့သော ဆေးဘူးတွေ ပုလင်းတွေကို အညိုရောင်အဖြစ်မြင်တွေ့ရတာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆို တချို့ဆေးဘူးအသစ်တွေကိုဖောက်လိုက်တဲ့အခါ ဆေးဘူးထဲမှာ ဝါဂွမ်းတွေထည့်ခံထားတာကရော ဘာကြောင့်လို့ထင်ပါသလဲ?

လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်များစွာက ဆေးထုတ်လုပ်တဲ့ကုမ္ပဏီများက သူတို့ဆေးဝါးများကို ဆေးဘူးနဲ့ထိခိုက်မိပြီး
မကျိုးပဲ့ မပျက်စီးစေဖို့ရယ် မူလဆေးပုံစံ အတိုင်းရှိနေဖို့အတွက် ဝါဂွမ်းများကို cushion အနေနဲ့ အကာကွယ်သဘောထည့်သွင်းခဲ့ကြပါတယ်။

ဒီလိုထည့်သွင်းတာက တဖြည်းဖြည်းခေတ်စားလာပြီး နောက်ပိုင်းမှာ ဆေးဘူးတွေမှာ ဝါဂွမ်းတွေထည့်လာကြပါတယ်။

ဒါပေမယ့် နောက်ပိုင်းနည်းပညာတိုးတက်လာတဲ့အခါ ဆေးဝါးများကို coating များဖြင့်ထုတ်လုပ်လာတဲ့အတွက် အလွယ်တကူမကျိုးပဲ့နိုင်တော့ပါ။

ဒါ့အပြင် တချို့သော customer များက ဝါဂွမ်းထည့်ထားတာက စိတ်ရှုပ်စရာကောင်းပြီး အလွယ်တကူ ဆေးကိုယူလို့မရဘဲ ငြိထွေးနေတာမျိုး ၊ ဆေးဘူးမှာနေရာစားတာမျိုး ကို complaint လုပ်တဲ့အတွက် ဆေးကုမ္ပဏီများက ဝါဂွမ်းမပါသောဆေးဘူးများကိုပဲဆက်လက်ထုတ်လုပ်လာကြပါတယ်။

တချို့ customer များနဲ့ company အနည်းစုကမူ ဝါဂွမ်းပါခြင်းက ဆေးဘူးကိုအသစ်လို့ပိုခံစားရစေတယ် ၊ ဆေးကိုလဲပိုကာကွယ်ပေးတယ်လို့ယူဆကြပြန်ပါတယ်။

အရေးကြီးတဲ့အချက်က ဒီလိုဝါဂွမ်းတွေကို အလုံပိတ်ဆေးဘူးအသစ်တွေမှာ ထည့်ခြင်းကပြသာနာမရှိပေမယ့် ဆေးဘူးကိုဖွင့်ဖောက်သုံးစွဲလိုက်ပြီဆိုရင်တော့ အထဲမှာရှိတဲ့ ဝါဂွမ်းကို ထုတ်ပစ်ဖို့ U.S National Institute of Health ကသတိပေးပါတယ်။

ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဆေးဘူးကိုဖွင့်ထားတဲ့အခါ လေဝင်လာပြီး ဝါဂွမ်းက လေထဲကရေငွေ့ကို ပိုမိုစုပ်ယူထားပါတယ်။ ဆေးတွေကိုလဲ စိုထိုင်းစေပြီး ပျက်စီးစေနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဆေးဘူးတွေမှာပါတဲ့ Silica gel အထုပ်လေးများကတော့ ရေငွေ့နဲ့ စိုထိုင်းဆကို စုပ်ယူဖို့အတွက်အသုံးဝင်လို့ သူ့ကိုတော့ လွှင့်မပစ်ဘဲ ဆေးဘူးထဲ ဆေးနဲ့အတူထားလို့ရပါတယ်ဗျ။

နောက်ပြီး customer တချို့ပြောကြတာရှိပါတယ်။တချို့ဆေးဘူးတွေကိုကြည့်လိုက်ရင် ဆေးဘူးကအကြီးကြီး အကိတ်ကြီးပါပဲ။ ဖွင့်ဖောက်လိုက်ရင်တော့ ဆေးတဘူးလုံးမှာ ဂွမ်းတွေပဲများနေပြီး ပါတဲ့ဆေးက ၁၀၀တန် ရှောက်သီးဆေးပြားဘူးသာသာပဲပါတာပါ။ အထူးသဖြင့် အားဆေးဘူးတွေမှာ တွေ့ရတတ်ပါတယ်။

အဲ့တာဘာလို့ ဘူးကကြီးသလောက် ဆေးနည်းနည်းလေးပဲပါတာလဲ။ ဆေးနည်းရင် ဘူးကိုလဲ ခပ်သေးသေးပဲထုတ်ကြလေ လို့ တချို့ကတွေးတတ်ပါတယ်။
ကျနော်လဲ အရင်က ဆေးကုမ္ပဏီတွေအကျင့်မကောင်းတာလို့ထင်မိပါတယ်။

ဆေးဘူးတွေကို အကြီးကြီးထုတ်ရတာ ရည်ရွယ်ချက်အများကြီးရှိပါတယ်။ ဆေးဘူးကြီးကြီးဆိုရင် လူတွေက attention ပိုရပြီး ပိုဝယ်ချင်စိတ်ပေါက်ပါတယ်။
ဆေးဘူးကြီးတော့ ဆိုင်မှာတင်ရောင်းရင် ကိုယ့်ဆေးဘူးကို လူပိုမြင်ပြီး ရောင်းပန်းပိုလှပါတယ်။

နောက်တချက်က ဆေးဘူးကြီးကြီးဆိုရင် လိုအပ်တဲ့သတိပေးစာတွေ၊ ဆေးအညွှန်းတွေ၊ ထုတ်လုပ်ပုံတွေ၊ အာဟာရအညွှန်းတွေ စတဲ့စာတွေကိုများများရေးထည့်လို့ရသလို
Font size ကြီးကြီးနဲ့ရေးလို့လဲရတာမို့
အသက်ကြီးတဲ့သူတွေ မျက်စိမကောင်းတဲ့သူတွေအတွက် ဒီလို ဘူးကြီးကြီး စာလုံးကြီးကြီး ထုတ်ပေးထားတာပါတဲ့။

တချို့ကျတော့လဲ ဘူးကြီးတော့ ဘူးသေးနဲ့ယှဥ်ရင် ခိုးရဝှက်ရတာ ပိုခက်လို့ ဘူးကြီးထုတ်တာလို့ဆိုပါသေးတယ်။

ငတချို့ကလဲ ကုမ္ပဏီက ဘူးခွံအကြီး size တွေပဲဝယ်ထားပြီး ဘာဆေးလာလာ ဘူးအကြီးနဲ့ပဲထုတ်တဲ့အခါ ရေရှည်မှာ အလုပ်ရှုပ်သက်သာပြီး ဘူးအလွတ်တွေကျန်နေမယ့် ပြဿနာနည်းသွားတယ်လို့လဲပြောကြပါတယ်။

ဒီလောက်ဆိုရင် ဆေးဘူးတွေရဲ့ထုပ်ပိုးမှု နည်းဗျူဟာတွေကို သိသွားလောက်ပြီထင်ပါတယ်။

Thanks for your time!

လင်းမူ

Next Post, Previous Post မနှိပ်ဘဲ OUO Link ကနေ ၁ပုဒ်ချင်းဝင်ဖတ်ပြီး ကူညီပါ။
အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

မျက်ရည်ယိုဗုံး အကြောင်း သိကောင်းစရာ

မျက်ရည်ယိုဗုံ း(Tear gas bomb) အမျိူးစား ၁၀မျိူးကျော်ရှိပြီး အများစုသုံးကြတာကတော့
CS gas, OC gas (pepper spray), CN gas, CR gas စသည်တို့ဖြစ်ပါတယ်။

Gas တခုချင်းစီရဲ့ အသေးစိတ်အကြောင်းထက်
ဘယ်လိုသဘာဝရှိပြီး ဘယ်လိုကာကွယ်ရမလဲ ဘယ်လို manage လုပ်ရမလဲကိုအဓိကတင်ပေးပါမယ်။

အများစုက Gas လို့ထင်ရပေမယ့် တကယ်က fine solid particles တွေ aerosol အမှုန်သေးသေးလေးတွေပါ။
တချို့က dissolving solvent တွေထဲထည့်ထားတာလဲရှိပါတယ်။

အမှုန်တွေက အပေါ်ကနေ အောက်ကိုလေးပြီးကျလာနိုင်တဲ့အတွက် အထပ်မြင့်နေရာကို မြန်မြန်တက်ခြင်း အဆောက်အုံအမြင့်ကို ပြေးခြင်း လေကွယ်တဲ့နေရာကိုရှောင်ပြေးခြင်း စသည်ဖြင့်ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။

ဗုံးအနေနဲ့လဲ သုံးကြသလို Gun ထဲမှာ powder အနေနဲ့ ထည့်ပစ်တာ ၊ Spray နဲ့လိုက်ဖြန်းတာမျိူးလဲ သုံးကြပါတယ်။

Aerosol အမှုန်တွေဖြစ်တဲ့အတွက်
အမှုန်တွေက ခန္ဓကိုယ်အနံှံ့ ကပ်ကျန်ခဲ့နိုင်တယ်။ အဝတ်စားတွေပေါ်တင်နေနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဗုံးနဲ့ဝေးရာ ကိုပြေးပါ။ လေသန့်တဲ့နေရာရောက်တာနဲ့ ပေကျံထားတဲ့အဝတ်စားတွေ အသုံးဆောင်တွေကို ချွတ်ပစ်ပါ။ or ရေနဲ့ ဆပ်ပြာသုံးပြီး ဆေးကြော လောင်းချပစ်ပါ။

ဒီနေရာမှာ ရေနဲ့ ဆေးရင် ပိုဆိုးမလား ပိုကောင်းမလား အမျိုးမျိုးငြင်းခုံတာတွေ့ရပါတယ်။
ကျနော်ဖတ်ကြည့်ရသလောက် သုံးတဲ့ Gas အမျိူးစားပေါ်မူတည်ပါလိမ့်မယ်။

အသုံးများတဲ့ CS gas ဆိုရင် ရေနဲ့များများလောင်းချပြီး ဆေးကြောလို့ရပါတယ်။
Duration of action ကလဲ နာရီဝက်လောက်ပဲခံပါတယ်။

တခြား CN gas နဲ့ OC gas တွေကတော့ ရေမှာပျော်ဝင်နိုင်ပြီး ရေနဲ့ထိရင် အရေပြားမှာ Burning ပိုဖြစ်နိုင်ပါတယ်လို့ ဖတ်ရပါတယ်။ မီးထလောင်တာလို့ပြောတာတော့ မဖတ်မိပါ။
Duration of action ကတော့ ထိတွေ့မိတဲ့ amount များရင်များသလို နာရီဝက်ကနေ နာရီအတော်ကြာ အထိရှိနိုင်ပါတယ်။

ဘယ်Gas ကို ဘယ်နိုင်ငံကသုံးတယ်ဆိုတာ ရေးထားတာတွေရှိပေမယ့် မြန်မာနိုင်ငံမှာသုံးတတ်တာကိုတော့ ရှာမတွေ့မိပါ။
တော်တော်များများသော Tear gasတွေက အမှုန်တွေဖြစ်တဲ့အတွက် မျက်လုံးတွေ နား နှာခေါင်း ပါးစပ်တွေထဲ ဝင်နိုင်ပြီး အရေပြားကိုလောင်စားစေတတ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် အကာကွယ်အနေနဲ့ Goggles ရေကူးမျက်မှန်၊ Face shield ၊ Chemical mask ၊ ရေစွတ်ထားသော အဝတ်စများသုံးကာ မျက်နှာကိုအုပ်ထားခြင်း ၊ အမှုန်များလွင့်သွားအောင် Electric fan များ Hair dryer များနဲ့မှုတ်ပစ်ခြင်း
( မျက်လုံးထဲပြန်မဝင်အောင်တော့ သတိထားမှုတ်ရပါမယ်) စသည်တို့လုပ်နိုင်ပါတယ်။ Skin ကိုကာကွယ်ဖို့ အဝတ်စားလက်ရှည် ဘောင်းဘီရှည်ဝတ်လို့ရပါတယ်။

ရှောင်ဖို့က မျက်ကပ်မှန် contact lens မတပ်ဖို့နဲ့ မိတ်ကပ် အထူကြီးမလိမ်းထားဖို့ ဖတ်မိပါတယ်။
Contact lens သမားတွေ exposure ရသွားတာနဲ့ ချက်ချင်းချွတ်ပြီး ရေဆေးဖို့ နဲ့ မျက်လုံးကို ခဏခဏ မပွတ်မိဖို့လိုပါလိမ့်မယ်။
အမှုန်တွေကပ်နေခဲ့ရင် prolonged exposure ဖြစ်သွားနိုင်လို့ပါ။

CS gasမှာ hydrogen ပါလို့ ချွေးထွက်တဲ့နေရာကိုထိမိရင် sweat ထဲက chloride ion တွေနဲ့ ပေါင်းပြီး Hydrochloric acid ထွက်လို့ ပိုပိုဆိုးစေပါတယ်။ ဒါကြောင့်
Keep your body dry လို့ သတိပေးထားကြပါတယ်။

မျက်ရည်ယိုဗုံးထိမိပါက
မျက်လုံးစပ်တာ မျက်ရည်ယိုတာ ချောင်းဆိုးတာ
နှာချေတာ မူးဝေတာ အော့အန်တာတွေ ဖြစ်နိူင်ပါတယ်။ နှလုံးရောဂါ အဆုတ်ရောဂါအခံရှိသူတွေမှာ ပိုဆိုးတတ်ပြီး
အများအားဖြင့်တော့ non lethal ဖြစ်ပါတယ်။
အရေပြားမှာ burn နဲ့ contact dermatitis တွေ allergic reaction တွေလဲဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

တချို့ကလဲ secretion တွေထွက်တာနဲ့ allergy ဖြစ်တာသက်သာအောင် Antihistamine
Anticholinergic တွေကို treatment ပေးလို့ရကြောင်း ဖတ်ရပါတယ်။

Thanks for your time!

လင်းမူ

“Probiotics”, “Prebiotics” သောက်သုံးခြင်းတို့နဲ့ ကျန်းမာရေး

ယနေ့ခေတ် အစာအာဟာရနဲ့ ကျန်းမာရေးနယ်ပယ်မှာ ဖြည့်စွက်စာလို့ဆိုတဲ့ supplements တွေဟာ အလွန်ခေတ်စားလျက်ရှိပါတယ်။

အဆိုပါဖြည့်စွက်စာများနဲ့ပတ်သက်ပြီး
သိပ္ပံနည်းကျစမ်းသပ်ချက်များရှိသလို စျေးကွက်ထဲလူကြိုက်များအောင်ချဲ့ကားပြောဆိုချက်များလဲရှိပါတယ်။

ခေတ်စားကြတဲ့ ဖြည့်စွက်စာများထဲမှာ Probiotics တွေ Prebiotics တွေလဲပါဝင်ပါတယ်။

Probiotics ဆိုတာက ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာရှိတဲ့ အကျိုးပြုအဏုဇီဝပိုးမွှားများ (gut microbiota)ကို ဖြည့်စွက်စာအနေနဲ့စားသောက်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
( ဥပမာ ဝမ်းရောဂါဖြစ်ပြီးနောက် အကျိုးပြု ပိုးမွှားများ ပြန်လည်ပွားများစေဖို့ ဒိန်ချဥ်သောက်ခြင်း။ )

Prebiotics ဆိုတာကတော့ အဆိုပါ အကျိုးပြုပိုးမွှားများစားသောက်ရန် အစားအစာကို ဖြည့်စွက်စာအနေနဲ့သုံးဆောင်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ (food for gut microbiota)
(ဥပမာ dietary fibers များ ၊ oligofructose ကဲ့သို့ ဖြည့်စွက်စာများ။)

အဆိုပါ အကျိုးပြုအဏုဇီဝပိုးမွှားများသည် သက်ရှိများရဲ့ အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်းတလျှောက်တွင်နေထိုင်ပြီး ကျန်းမာရေးအတွက် များစွာလွှမ်းမိုးမှု အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိကြောင်းတွေ့ရသည်။

အထူးသဖြင့် အဝလွန်ခြင်း(obesity)နှင့် ဆီးချိုသွေးချိုရောဂါ(Diabetes mellius) တို့သည် ထိုပိုးမွှားများနဲ့ဆက်စပ်နေကြောင်းတွေ့ရသည်။

ကြွက်များတွင်စမ်းသပ်ချက်အရ
အူထဲတွင်ပိုးမွှားမရှိသောကြွက်(germ free mice)များသည် ပုံမှန်ကြွက် (normal control mice) များနဲ့ယှဥ်လျှင် အဝလွန်နိုင်ခြေပိုနည်းပြီး အဆီပမာဏ ၄၀% ပိုနည်းကြောင်းတွေ့ရသည်။

Germ free mice တွေရဲ့ အူထဲကို ပိုးမွှားတွေပြန်ထည့်ပေးလိုက်တဲ့အခါ
ကိုယ်အလေးချိန်ပြန်တက်လာတာကိုတွေ့ရပါတယ် ပြီးတော့ ဆီးချိုဖြစ်စေတဲ့ insulin resistance လဲတက်လာတာကိုတွေ့ရပါတယ်။

ဒီလိုဖြစ်ရခြင်းက gut microbiota ရှိခြင်း ၊မရှိခြင်းထက် ပိုးမွှားရဲ့အမျိုးအစားပေါ်ပိုမူတည်ပါတယ်။

Gut microbiota များနဲ့ ရောဂါများအကြောင်းကို နောက်ထပ် post တွေမှာရေးပေးပါဦးမယ်။

Thanks for your time!

လင်းမူ