Science Nuts

သင့်ကိုယ်သင်ကလိပြန်ထိုးရင် ဘာလို့မယားတာလဲ?

ကျနော်ငယ်ငယ်လေးထဲက အဲ့မေးခွန်းရဲ့အဖြေကိုသိချင်တာပါ။
သူများတွေကလိလာထိုးရင် ယားပြီး ကိုယ့်ဘာသာထိုးရင် မယားတာ ဘာလို့လဲပေါ့။ တကယ်က အဲ့လိုဖြစ်ရခြင်းဟာ Self နဲ့ other ကိုခွဲသိလို့ပါတဲ့။

သူများက ကလိလာထိုးရင် သူများရဲ့လှုပ်ရှားမှုကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းလို့မရပါဘူး။ ကိုယ့်ဦးနှောက်က ကြိုပြီးမသိနေတော့ Surprise ဖြစ်ပြီး ယားသွားပါတယ်။

ကိုယ့်ဘာသာ ကလိထိုးရင်ကျ ကိုယ်လှုပ်ရှားသမျှကို brain ကသိနေပါတယ်။ တိတိကျကျပြောရရင် cerebellum လို့ခေါ်တဲ့ ဦးနှောက်ငယ်က ကိုယ်ခန္ဓာလှုပ်ရှားသမျှကို သိနေတာပါ။

အဲ့လိုကြိုသိတဲ့အတွက် cerebellum က ယားတယ်လို့ခံစားရမယ့် ဦးနှောက်အပိုင်း (somatosensory cortex of the brain) ကို ကြိုပြီးသတင်းပို့ထားပါတယ်။

“ဒီကောင့်လက်က ယားတဲ့နေရာကိုရောက်တော့မယ် အသင့်ပြင်ထား”ဆိုပြီး သတင်းလှမ်းပို့ထားတော့ surprise လို့မခံစားရတော့ဘဲ ကြိုသိနေလို့ မယားတော့တာပါ။ သင့်ကိုယ်သင် self မှန်းသိနေသမျှ ဘယ်တော့မှ brain ကို surprise တိုက်လို့မရပါ။ ကလိထိုးလို့ မယားပါ။

မိမိကိုယ်တိုင်လား သူများလားဆိုတာ မခွဲတတ်တဲ့ Schizophrenia (စိတ်ကစဥ့်ကလျားရောဂါ) သမားတွေမှာတော့ ကိုယ့်ဘာသာ ကလိထိုးလဲ ယားတယ်လို့ဆိုပါတယ်။ ကိုယ့်ဘာသာကလိထိုးကြည့်လို့ မယားသေးရင် ငါမရူးသေးဘူးလို့ အကြမ်းဖျင်းသိနိုင်ပါတယ်။

ဒါကိုပိုသေချာအောင် သုတေသနတွေလုပ်ထားပါတယ်။ စမ်းသပ်မယ့်လူတွေကို brainမှာစက်တပ်ထားပြီးလေ့လာတဲ့အခါ သူများကလိထိုးရင် cerebellum ကအလုပ်မလုပ်ဘဲ ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် ကလိထိုးမှသာ cerebellum ကအလုပ်လုပ်တာတွေ့ရပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဘယ်လိုစမ်းထားသေးလဲဆိုတော့ ကိုယ့်လက်ကလှုပ်တဲ့လှုပ်ရှားမှုနဲ့ ကလိထိုးမယ့်အချိန်ကို ဟပြီးစမ်းသပ်ကြည့်ပါတယ်။

တနည်းပြောရရင် ဦးနှောက်ကခန့်မှန်းရခက်အောင် လက်လှုပ်ပြီးလို့ နည်းနည်းကြာပြီးတော့မှ တကယ်ကလိထိုးလိုက်တဲ့အခါ ဦးနှောက်က surprise ဖြစ်ပြီး ယားပြန်ပါတယ်တဲ့။ Hand movement နဲ့ tickling ၂ခုကြား delay ဖြစ်တာကြာလေလေ ယားတာပိုသိသာလေလေပါပဲတဲ့။

နောက်တခုထူးဆန်းတာက လူတွေမှာ ယားတတ်တဲ့နေရာသီးသန့်ရှိနေတာပါ။ အယားဆုံးနေရာတွေကတော့ ချိုင်းအောက်၊ ခြေဖဝါး၊ ပေါင်အတွင်းပိုင်း၊ လည်ပင်းတဝိုက်၊ ဒူးကောက်ကွေးနေရာတွေဖြစ်ပါတယ်။

ဘာလို့ အဲ့နေရာတွေပဲကွက်ပြီး ယားရတာလဲဆိုတာမေးစရာရှိပါတယ်။ အချို့ကတော့ ဒီနေရာတွေက အထိအတွေ့သိပ်မလုပ်ကြတဲ့နေရာတွေမို့ ပိုယားတာပါတဲ့။ အမြဲထိတွေ့ကိုင်တွယ်နေကျနေရာတွေဆိုရင် သိပ်မယားပါဘူး။

သို့သော် ခြေဖဝါးကကျ နေ့တိုင်းလမ်းလျှောက်နေရပြီး ဘာလို့ယားနေသေးတာလဲပေါ့။ ခြေဖဝါးကို လက်ဝါးပြင်နဲ့ အပြားလိုက်ပွတ်ကြည့်ရင် မယားဘဲ လက်ချောင်းနဲ့ကလိထိုးမှသာ ယားတာပါ။ လမ်းလျှောက်တာက ဧရိယာများများကို အပြားလိုက်ဖိပြီးလျှောက်လို့ မယားတာပါတဲ့။

ဒါ့အပြင် ကိုယ်ထိတွေ့တဲ့ ဧရိယာအကြီးအသေးပေါ်မူတည်ပြီး လှုံ့ဆော်ခံရတဲ့ receptor ချင်းမတူလို့ဖြစ်နိုင်ပါတယ်တဲ့။ ဥပမာ ဧရိယာခပ်ကြီးကြီးကို ကိုင်တွယ်ရင် crude touch ကိုသိတဲ့ receptor တွေက stimulate ဖြစ်ပြီး ဧရိယာသေးသေးကိုပဲ ထိတွေ့ရင်တော့
tickling ကိုသယ်ပေးတဲ့ receptor တွေ stimulate ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင်ယားလာရင်လူတွေက ရုန်းတတ်ကြပါတယ်။ ဒါကို withdrawal response လို့ခေါ်ပါတယ်။
ကလိလာထိုးရင် ကလိအထိုးခံရတဲ့နေရာက တွန့်လိမ်ပြီးရုန်းထွက်သလိုဖြစ်ကြပါတယ်။ လည်ပင်းနေရာနဲ့ ချိုင်းကြားနေရာတွေမှာ သွေးကြောတွေ အာရုံကြောတွေအများကြီးရှိလို့ အရေးကြီးတဲ့နေရာတွေဖြစ်ပါတယ်။

အဲ့လိုအရေးကြီးတဲ့နေရာတွေကို ထိတွေ့လာရင် အလွယ်တကူ ရုန်းကန်လိုက်စေချင်လို့ အဲ့နေရာတွေကိုသီးသန့် ယားအောင်လုပ်ထားတာလို့လဲဆိုကြပါတယ်။

Evolution အရ ယားတာက အကြောင်းရင်း ၂ မျိုးဖြစ်နိုင်ပါတယ်တဲ့။ ပထမတမျိုးက ပိုးကောင်တွေကိုယ်ပေါ်တက်လာရင် အလွယ်တကူသိပြီး အမြန်ဖယ်လို့ရအောင်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်တဲ့။ နောက်တမျိုးက ကလိထိုးခြင်းဖြင့် သံယောဇဥ် bonding ပိုဖြစ်စေတယ်လို့ပြောပါတယ်။

ဒါကြောင့် ကလေးလေးတွေကို မိဘတွေက ကလိထိုးပြီး စနောက်တတ်တာဖြစ်ပါတယ်။ ကလေးက ယားလို့ရယ်တဲ့အခါ ကလိထိုးတဲ့သူကိုပိုပြီးသံယောဇဥ်တွယ်တတ်ပါတယ်တဲ့။

မျောက်တွေမှာလဲ ကလိထိုးပြီး စနောက်တတ်တဲ့အကျင့်ရှိသလို တခြားအကောင်တွေမှာလဲ ကလိထိုးတတ်တာတွေ့ရပါတယ်။

ဒီလောက်ဆိုရင် ကလိထိုးခြင်းအကြောင်းကို သဘောပေါက်လောက်ပြီထင်ပါတယ်။

Thanks for your time!

လင်းမူ

Next Post, Previous Post မနှိပ်ဘဲ OUO Link ကနေ ၁ပုဒ်ချင်းဝင်ဖတ်ပြီး ကူညီပါ။
အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

ဟာသဇာတ်လမ်းတွေမှာ နောက်ခံရယ်သံထည့်ရခြင်းအကြောင်းရင်း

နိုင်ငံခြားဟာသစီးရီးတွေကြည့်တဲ့အခါ တဝါးဝါးရယ်သံတွေပါလေ့ရှိတာ စာဖတ်သူတို့ သတိထားမိလောက်မှာပါ။ ဒီရယ်သံတွေက ဘယ်သူစထွင်လိုက်တာလဲနဲ့ ဘာလို့ထည့်ထားရတာလဲဆိုတာ စိတ်ဝင်စားစရာပါ။

လူတွေရဲ့စိတ်အခံက သူများလုပ်တာမြင်ရင် ကြည့်ပြီးလိုက်လုပ်တတ်တဲ့သဘောရှိပါတယ်။ လူတွေက ဘာမဆိုလိုက်ပြီးအတုခိုးတတ်တာပါ။
သူများရယ်ရင် လိုက်ရယ်ချင်တယ်။
သူများသမ်းတာမြင်ရင် လိုက်သမ်းချင်တယ်။ သူများ မုန့်စားနေရင် ကိုယ်လဲအဲ့မုန့်လိုက်စားချင်တယ်။ ဒါက လူတွေရဲ့ social learning behavior တမျိုးပါပဲ။

ကိုယ့်ဘေးကလူတွေလုပ်တာမြင်ရင် လိုက်လုပ်တတ်တဲ့သဘောလဲရှိပါတယ်။
ဥပမာ လူတွေအပြည့်ရှိနေတဲ့ ကွင်းပြင်တခုထဲကို သင်ရောက်နေပြီး နာမည်ကြီး rock stage show တခုကိုနားထောင်နေတယ်လို့တွေးကြည့်ပါ။

ဘေးကလူအုပ်ကြီးတွေက အမိုက်စားရော့ခ်သံစဥ်တွေနဲ့ ကခုန်ပြီး အားပေးနေကြတာသင်မြင်တဲ့အခါ သင့်စိတ်တွေလဲတက်ကြွလာကာ သူတို့လိုပဲ အားတက်သရော လိုက်ဆို လိုက်ကမိမှာပါ။ သင်လဲ အများနဲ့အတူတူ energy အပြည့်နဲ့ ခုန်ပေါက်နေမိမှာပါ။

အဲ့လိုတွေးနေရာကနေ ရုတ်တရက်လူတွေအကုန်ဖျောက်လိုက်ပါ။ အခု stage show မှာ သင်တယောက်ထဲပဲကျန်ပါတော့တယ်။
Rock တီးဝိုင်းက အားနဲ့အင်နဲ့ဖျော်ဖြေနေပေမယ့် သင့်ဘေးမှာဘယ်သူမှမရှိတဲ့အခါ သင်အတော် feel ကျဲသွားမှာပါ။ စိတ်လဲ တက်ကြွမှာမဟုတ်ပဲ ကြောင်တောင်တောင်ကြီးခံစားရမှာပါ။

ဒီသဘောက peer pressure (or) group pressure သဘောပါပဲ။
အများမိုးခါးရေသောက်တဲ့အခါ ကိုယ်လဲလိုက်သောက်မိသလိုပါ။ အခု ဟာသရုပ်ရှင်တွေမှာ ရယ်သံထည့်ထားတာကလဲ သင့်ကို psychology အရ လူအုပ်ထဲရောက်နေတယ်လို့ခံစားရအောင်လုပ်တာပါ။

ဟာသကားကို တယောက်ထဲကြည့်နေရပေမယ့် ရယ်သံတွေကြားရတော့ အထီးမကျန်တော့ဘဲ ကြည့်ရတာပိုအသက်ဝင်လာအောင်ပါ။ အဲ့လို အောက်ခံရယ်သံတွေထည့်တာကို canned laughter (or) laugh track (or) fake laughter/artificial laughter စသဖြင့် အစုံခေါ်ကြပါတယ်။

အဓိကရည်ရွယ်ချက်ကတော့ သူများတွေရယ်ရင် လိုက်ရယ်မိပြီး ဟာသကိုပိုအသက်ဝင်အောင်လုပ်တာပါ။ လေ့လာချက်တခုအရ လူတယောက်ရယ်ဖို့အတွက် ပြက်လုံးပေါ်မမူတည်ဘဲ ဘေးကလူလိုက်ရယ်သလားမရယ်သလားပေါ်ပိုမူတည်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

တခါတခါ ဟာသကသိပ်မရယ်ရပေမယ့် ဘေးကလူတွေတအားရယ်တဲ့အခါ ကိုယ်ပါမသိလိုက်ဘဲ ရယ်မောမိတာကြုံဖူးမှာပါ။ ရယ်သံအတုတွေကိုရုပ်ရှင်ထဲမှာစထည့်ခဲ့သူက “Charles Douglass” လို့ခေါ်တဲ့ အမေရိကန်အသံအင်ဂျင်နီယာတယောက်ပါ။

“ရယ်သံတုအစ အမေရိကန်က”လို့ ဆိုရအောင် American sitcom တွေမှာ စပြီးသုံးခဲ့တာဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းမှ ဗြိတိန်နဲ့တခြားနိုင်ငံတွေကို ပြန့်သွားတာပါ။ ရယ်သံတုတွေထည့်တဲ့အခါ ထင်သလောက်တော့မလွယ်ပါဘူး။
ရယ်သံတွေကဆင်တူနေရင် ဒါတွေပဲထပ်ခါထပ်ခါကြားရတဲ့အခါ လူတွေက မရယ်တော့တဲ့အပြင် ပိုတောင်မှနားကြားပြင်းကတ်လာပါတော့တယ်။

ဒါကြောင့် မတူညီတဲ့ရယ်သံတွေကို လိုသလိုပြောင်းထည့်ပေးရပါတယ်။
ဝါးလုံးကွဲရယ်သံ၊ ခပ်အုပ်အုပ်ရယ်သံ၊ ရှက်စနိုးရယ်သံ၊ လှောင်ရယ်သံ စသဖြင့်အစုံရောနှောပြီး လူအုပ်ကြီးနဲ့အတူ ထိုင်ကြည့်နေရတယ်ဆိုတဲ့ feeling ရအောင် ထည့်ပေးရပါတယ်။

တချို့ကလဲ ဒီလိုရယ်သံထည့်တာက ဘာမှမထူးတဲ့အပြင် ရုပ်ရှင်ထဲက စကားသံတွေကိုပါဖုံးသွားလို့ မကြိုက်ကြသူတွေရှိပါတယ်။

1974 ခုနှစ်တုန်းက လေ့လာချက်တခုအရဆိုရင် ရယ်သံနောက်ခံပါတဲ့ Seinfeld ဟာသကားနဲ့ ရယ်သံမပါတဲ့ the Simpsons ဟာသကားကို ယှဥ်ပြတဲ့အခါ ရယ်ကြတာချင်းတူတူပဲမို့ နောက်ခံအသံထည့်လဲမထူးဘူးလို့ ငြင်းကြပြန်ပါတယ်။
နောက်ဆုံးတော့ ဒါကလဲ ကြည့်ရှုသူတွေရဲ့ အကြိုက်ပေါ်မူတည်နေပါတယ်လို့ ကောက်ချက်ချကြပါတယ်။

ရယ်သံလေးစွက်မှ ကြည့်ရတာစိုပြေတယ်လို့ ခံစားရသူတွေရှိသလို ရယ်သံကြီးထည့်ထားတာ ငါကပဲပြက်လုံးကိုနားမလည်သလို ရယ်ရမယ့်အခန်းကိုမသိသလို စော်ကားတဲ့သဘောဖြစ်တယ်လို့ ခံစားရသူတွေလဲရှိပါတယ်။

ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် နောက်ခံရယ်သံတုတွေက အတိုင်းအတာတခုအထိတော့ အသုံးဝင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အစထဲက ရယ်သံထည့်ထားတဲ့ Favourite sitcom တွေ comedy တွေကို ရယ်သံဖျောက်ပြီးကြည့်ရတဲ့အခါ အလွန်ခြောက်ကပ်ကပ်နိုင်ပြီး ကြည့်ရတာမပျော်တော့ပါဘူး။

နဂိုထဲက ရယ်သံမပါတဲ့ ဟာသကားတွေကိုလဲ ရယ်သံထည့်ပြီးကြည့်ကြည့်တဲ့အခါ ကြောင်တောင်တောင်ဖြစ်စေပြီး ပိုလို့တောင်အရသာပျက်စေပါတယ်။ သင်ကရော နောက်ခံရယ်သံတွေကို သဘောကျတဲ့သူလား။ ရယ်သံတွေကို စိတ်ညစ်တဲ့သူလား။
သင့်အမြင်ကိုလဲ ဆွေးနွေးပေးပါဦး။

Thanks for your time!

လင်းမူ

ကိုယ်ခံစားနေရတာတွေကို တဖက်လူက လွယ်လွယ်နဲ့သိသလား?

ဟိုတစ်နေ့က လူတွေကိုယ့်ကို ဝိုင်းကြည့်နေတယ်လို့ ကိုယ့်ဘာသာတွေးမိတတ်တဲ့ အကြောင်း ရေးပြီးပါပြီ။ စိတ်ဝင်စားရင် ဒီမှာဖတ်ပေးပါ။

“ငါတော့… အရှက်ကွဲတော့မှာပဲ…” နှင့် ခေါင်းထဲက အတွေးများစွာ
https://ouo.io/KqsXbNI

ဒီနေ့ပြောချင်တာက အဲ့ဒီရဲ့အဆက်လို့ ပြောလို့ရပါတယ်။

ကျွန်တော့အတွေ့အကြုံနဲ့ပဲ ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဆေးကျောင်းပထမနှစ်ရောက်တဲ့အချိန်မှာ ငယ်ငယ်ကတက်ခဲ့တဲ့ မူလကျောင်းက ဆယ်တန်းမှာ ဂုဏ်ထူးပါတဲ့သူတွေကို ပြန်ခေါ်ပြီး ဆုပေးပါတယ်။ အဲ့ဒီတော့ ကျောင်းကိုပြန်ရောက်သွားတာပေါ့။ ငယ်ငယ်က ပေါင်းခဲ့တဲ့သူတွေနဲ့လည်း အဲ့ကျတော့မှ ပြန်တွေ့ရတယ်။ ကလေးတွေကို ဆုမပေးခင် ကြီးကောင်ကြီးမားတွေကို အရင်ဆုပေးတာပေါ့။ ဆုပေးပြီးရင် ပြီးပြီလို့ ထင်ခဲ့ပေမယ့် ကျွန်တော်နဲ့ခင်တဲ့ ကျောင်းစောင့်ကြီးက ကျွန်တော့အတွက် Surprise ကြီးတစ်ခုစီစဉ်ထားတာကိုတော့ ကြိုမသိခဲ့ပါဘူး။

Surprise ကတော့ ကျေးဇူးတင်စကား စင်ပေါ်တက်ပြောခိုင်းတာပါ။ အဲ့လိုပြောခိုင်းတာကို ဘယ်အချိန်မှသိလဲဆိုတော့ “ကို_____ ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားပေးဖို့အတွက် စင်မြင့်ပေါ်ကိုကြွပါ” ဆိုပြီး အော်လိုက်မှ သိလိုက်ရတယ်။ မတက်ဘူးလို့ ဇွတ်ငြင်းရင် အရှက်ပိုကွဲမှာဆိုတော့ စင်ပေါ်တက်ပြီးပဲ အရှက်ကွဲခံလိုက်တော့မယ်လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ အဲ့ဒီအချိန်ထိ ဘာပြောရမလဲ စကားရှာမရသေးဘူး။

စင်ပေါ်ရောက်သွားတဲ့အခါမှာ ရော့… အင့်… ဆိုပြီး မိုက်တစ်လုံးလက်ထဲလာထည့်ပြီး သူက ဆင်းသွားပါတယ်။ စင်ပေါ်မှာ ကျန်ခဲ့တာက ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းပါ။ ခန်းမထဲမှာ လူ ငါးရာကျော်လောက်ရှိမယ်ထင်တယ်။ ဆရာမတွေ၊ ကလေးတွေနဲ့ မိဘတွေပေါ့။ ဒါတင်မကသေးဘူး… ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း လော်စပီကာအကျယ်ကြီးနဲ့ ပြောသမျှကို လွှင့်ပေးနေသေးတယ်။

ဒီလိုနေရာမျိုးမှာ ပြင်ဆင်မှုလုံးဝမရှိဘဲ တက်ပြောရတော့ ဘူတာပေါ့ဗျာ။ အစပိုင်းမှာ မိုက်ကြီးကိုင်ပြီး ကြောင်နေတာပေါ့။ ကျောင်းစောင့်ကြီးကတော့ ဟိုလိုပြောလိုက်ပါလား… ဒီလိုပြောလိုက်ပါလား… နဲ့ သူဖော်တဲ့ဆေးက ဆေးခါးကြီးဖြစ်မှန်းသိသွားတော့ အောက်ကနေ လှမ်းထောက်ပေးရှာတယ်။

အဲ့ဒီအချိန်မှာ သူတို့တော့ “ငါစောင်တလွဲဖြစ်နေတာကို သိနေလောက်ပြီ” လို့ တွေးမိတယ်။ ပွဲကလည်း ခုမှ စခါစဆိုတော့ Attention ကလည်း မကျကြသေးဘူး။ အဲ့လိုနဲ့ စိတ်ထဲထင်တာတွေကို ဖတ်ထားတဲ့စာတွေနဲ့ လျောက်ရောပြီး ပြောလိုက်တယ်။ ကလေးတွေကတော့ ဒီဘဲ စင်ပေါ်မှာ ကြာလိုက်တာကွာ… လို့တွေးမိကြမှာပါ။ တော်တော်များများက နားမထောင်ကြပါဘူး။

အဓိက နားထောင်တာက ဆရာမတွေနဲ့ မိဘတွေပါ။ နောက်ဆုံးထင်တာတွေလျောက်ပြော၊ ဖတ်ဖူးတဲ့ Motivation စာတွေထဲကဟာတွေ ထည့်ဆိုတော့ ခွေးအ ကြီးလှည်းနင်းသလိုတော့ ဖြစ်မသွားဘူးဆိုပါတော့။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာတော့ “Perfect မဖြစ်ဘူး၊ စောင်တလွဲကွာ” ဆိုပြီး ဘူနေပေမယ့် အိမ်ပြန်ရောက်တော့ကြားရတဲ့ Feedback တွေက သိပ်မဆိုးလှဘူး။ အိမ်ကလူတွေကတော့ နင်ပြောတာ သိပ်ကောင်းဆိုပြီး ပြောနေကြတယ်တဲ့။ ဒါနဲ့ပဲ “ငါဒီလောက် သောက်တလွဲလုပ်လာတာ သူတို့မမြင်ကြဘူးလား” လို့တွေးမိလိုက်တယ်။ ခုတော့ ဒီသဘောကို နားလည်သွားပါပြီ။

ကိုယ့်ကို Attention အပြည့်ပေးနေကြပါရက်နဲ့ ကိုယ်တလွဲလုပ်တာကို ဘာလို့ မမြင်ကြတာလဲ?
လူတွေက ကိုယ်တွေးသလို ကိုယ့်မျက်နှာမှာ ပေါ်မယ်လို့ထင်တတ်ကြတယ်။ ကိုယ့်ခံစားချက်တွေဟာလည်း တခြားလူတွေမြင်နိုင်လိမ့်မယ်လို့ တရားသေတွက်ထားတတ်တယ်။ ဒါကို Illusion of transparency လို့ခေါ်တယ်။
ကိုယ်ရဲ့အတွေးတွေ၊ ခံစားချက်တွေကို ကိုယ်က သိနေတော့ တခြားသူတွေလည်း သိလိမ့်မယ်လို့ တွေးကြတာမျိုးပါ။

လူတစ်ယောက်ကို Attention ပေးပြီး ကြည့်ဖူးမှာပါ။ ဒီအရွယ်ရောက်နေပြီဆိုတော့ ဖွန်ကြောင်တာက Second Nature ဖြစ်နေလောက်ပါပြီ။ ဖွန်ကြောင်တဲ့အခါ ကောင်မလေး ဘာဖြစ်ချင်နေလဲ၊ ဘယ်လိုခံစားချက်ရှိလဲ ခန့်မှန်းလို့ရလား?
ကိုယ့်အနေနဲ့ အစိမ်းသက်သက်ဆိုရင် တစ်ဖက်လူရဲ့ ကိုယ်နေဟန်ထားကိုကြည့်တာနဲ့ ဘာဖြစ်နေလဲ၊ ဘာဖြစ်ချင်တာလဲ ဆိုတာ သိဖို့မလွယ်ပါဘူး။ (ဒီအကြောင်းရေးထားတဲ့ စာအုပ်တွေတော့ ရှိပါတယ်)

ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို ဆိုနေရင်း လက်နဲ့ခုံကိုတီးကြည့်ဖူးမှာပါ။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာတော့ သီချင်းသံကို ကိုယ့်လက်က ပံ့ပိုးနေသလိုပေါ့။ ဒါပေမယ့် အပြင်လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်နားလာတဲ့အခါ ဘယ်သီချင်းကို တီးနေမှန်းမသိနိုင်ပါဘူး။ စမ်းသပ်ချက်တွေအရ ကိုယ်တီးနေတဲ့သီချင်းကို ၃% လောက်ပဲ မှန်အောင်ခန့်မှန်းနိုင်ပါတယ်။
ဒီတော့ ကိုယ်ထင်တာနဲ့ လက်တွေ့နဲ့က နည်းနည်းတော့ ဝေးနေတာပေါ့။

ဒါကြောင့် Messenger တို့ Telegram တို့မှာ စကားပြောတဲ့အခါ အထင်အမြင်လွဲတာတွေ ကြုံလာရတတ်တယ်။ လူချင်းတွေ့ရတာမဟုတ်တဲ့အတွက် ကိုယ်ရေးလိုက်တဲ့စာက အတည်လား၊ အပြောင်လားဆိုတာ တဖက်လူသိဖို့ မလွယ်ဘူး။ ဒီတော့ Emoji တွေပေါ်လာတယ်။ ဒါပေမယ့် Emoji တွေကလည်း ကိုယ်ပြောချင်တဲ့အတိုင်း အတိအကျ ဖြစ်စေတာမျိုးတော့ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒီလိုပဲ… Bystander Effect မှာလည်း ဒီသဘောတွေရှိပါတယ်။ (ဘာလဲဆိုတာ အရင်က ရေးပြီးပြီမို့ ထပ်မရေးပြတော့ပါဘူး) ကိုယ်က လမ်းဘေးမှာလဲနေတာဟာ အရေးကြီးမှန်း ထုတ်မပြောဘဲနဲ့ တစ်ဖက်လူတွေသိနိုင်မယ်လို့ ထင်မိတတ်ပါတယ်။ ဒါလည်း Illusion of transparency ပါပဲ။

သူငယ်ချင်းတွေထဲမှာလည်း သူတို့ဘာဖြစ်နေမှန်းမသိပေမယ့် တခါတခါ ကိုယ်ပါရောပြီး ဘုမသိ ဘမသိနဲ့ ကွိုင်အရှာခံရတာတွေ ကြုံဖူးကြမှာပါ။ သူတို့ဟာလည်း Illusion of transparency ကို ခံစားနေကြရတာပါ။

ကောင်မလေးတွေ စိတ်ကောက်တဲ့အခါမှာလည်း တချို့ကောင်တွေက သူတို့ ဘာဖြစ်လို့ဖြစ်နေမှန်းမသိကြပါဘူး။ စိတ်ဆိုးရခြင်း အကြောင်းရင်းကို မသိသလို၊ စိတ်ဆိုးနေမှန်းတောင် တခါတခါမသိကြပါဘူး။ ကောင်မလေးအချို့ဟာလည်း Illusion of transparency ကိုခံစားနေကြရပါတယ်။

ကိုယ်က မပြောဘဲနဲ့ စိတ်ထဲကဟာကို တဖက်လူသိတယ်ဆိုတာ Telepathy Level ဖြစ်သွားပါပြီ။ ဒါကြောင့် မပြောမပြီး… မတီးမမြည်လို့ ပြောကြတာပါ။

ကိုယ်နားလည်တဲ့ကိစ္စတစ်ခုကို တစ်ဖက်လူနားမလည်တဲ့အခါမှာလည်း ဒေါသထွက်တတ်ကြပါတယ်။ “ငါဒီလောက်ရှင်းပြတာကို… ဘာလို့များနားမလည်ရတာလဲ… ဒီထက်ပိုပြီး ရှင်းအောင်မပြောတတ်တော့ဘူး” ဆိုတာမျိုးတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဆယ်တန်းက ရွှေတပည့်လေးတွေပါ။
ဒီအခါမှာ ကိုယ့်ကိုကိုယ် အပြစ်မမြင်ဘဲ တဖက်လူအပေါ် အပြစ်မြင်တတ်ပါတယ်။ ဆရာတွေဟာလည်း Illusion of transparency ကို တခါတခါ ခံစားရတတ်ပါတယ်။

ဒီတော့ ဒါကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းကြမလဲ?
စင်ပေါ်တက်ပြောမယ်လို့ စဉ်းစားတဲ့အခါ လူတွေကိုယ့်ကို ကြည့်နေတယ်လို့ မတွေးပါနဲ့။ တကယ်တော့ ကြည့်နေတဲ့သူက အနည်းစုပါ။ ကျန်တဲ့သူတွေက အိမ်ရောက်ရင် ဘာလုပ်ရမလဲ…၊ ဒီပွဲကဘယ်တော့ပြီးမှာလဲ… ဆိုတာမျိုးတွေ တွေးနေကြတာပါ။

လူတွေက တကယ်အာရုံစိုက်နေတဲ့ ပုံပေါက်နေလည်း ကိုယ်လုပ်လိုက်မိတဲ့ မသိသာတဲ့အမှားလေးတွေအတွက် စင်ပေါ်မှာ ပြန်မတောင်းပန်ပါနဲ့။ ကိုယ့်ခံစားချက်ကို သူတို့ အတိအကျမဖတ်နိုင်ပါဘူး။ Illusion of transparency အကြောင်းကို စင်ပေါ်မတက်ခင်ရှင်းပြလိုက်တဲ့အခါ လူတွေရဲ့ Stage Fright တော်တော်နည်းသွားတယ်လို့ လေ့လာမှုတွေမှာ ပြောကြပါတယ်။

လူတွေနဲ့ဆက်ဆံတဲ့အခါမှာလည်း “ငါစိတ်ဆိုးနေတယ်နော်… နင်တို့စကားလာမပြောနဲ့…” ဆိုတာကို ကိုယ့်မျက်နှာကြည့်ရုံနဲ့ သိချင်မှသိနိုင်မှာပါ။ ဒီတော့ တစ်ဖက်လူအနေနဲ့ မသိတာဟာ အပြစ်မဟုတ်ပါဘူး။
ကိုယ်စိတ်ဆိုး၊ ဒေါသထွက်၊ စိတ်ပူနေတဲ့အချိန်မှာ ကိုယ့်ရဲ့ Telepathy စွမ်းအားတွေ တိုးလာတာမဟုတ်ဘူးဆိုတာ နားလည်ရင် အဆင်ပြေပါပြီ။

SAGAN

အရှုံးပေးရင် နှလုံးအေးတယ်ဆိုတာ မှန်လား?

ပင်လယ်ဂဏန်းတွေက အချင်းချင်းချပြီး ရှုံးသွားရင် တစ်သက်လုံးအရှုံးသမားဘဝနဲ့ နေသွားကြတယ်ဆိုတာ အရင်ကရေးဖူးပါတယ်။
အခုပြောချင်တာက အဲ့ဒါနဲ့ ဆက်စပ်မှုရှိပါတယ်။

ကိုယ့်ကိုယ်ကို တန်ဖိုးထားစိတ် ပျောက်ကွယ်ခြင်း
https://ouo.io/DkMqWo

ခေါင်းလောင်းထိုးပြီး ခွေးကိုအစာကျွေးတဲ့စမ်းသပ်မှုကို သိကြမှာပါ။ ခုတစ်ခါတော့ ခွေးကို အစာမကျွေးပဲ ဓာတ်လိုက်အောင်လုပ်ပါတယ်။ ခေါင်းလောင်းထိုးတာနဲ့ ဓာတ်လိုက်တော့မယ်ဆိုတာ သိအောင် Train လုပ်လိုက်တာပေါ့။

ပြီးတော့ ခွေးကို ခြံသေးသေးလေး ၂ခုထဲထည့်လိုက်ပါတယ်။ ဒီတော့ ခေါင်းလောင်းထိုးတာနဲ့ သူပြေးချင်ရင် ခြံကျော်ပြီးပြေးလို့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခွေးတွေက မပြေးကြဘူးလို့ ဆိုတယ်။ ဒီလို Train မလုပ်ထားတဲ့ ခွေးကိုထည့်တဲ့အခါမှာ ဓာတ်လိုက်အောင်လုပ်တော့မယ်ဆိုတာနဲ့ ခြံကျော်ပြီးပြေးတော့တာပေါ့။

လူတွေကလည်း ခွေးတွေလိုပါပဲ။ ခဲမှန်ဖူးတဲ့ စာသူငယ်ဟာ ခဲမြင်ရုံနဲ့ လန့်တတ်ပါတယ်။ ကိုယ့်မှာ ထွက်ပေါက်မရှိတော့ဘူးဆိုတာ သေချာသွားရင် ဘာမှကို မယုံတော့တဲ့ Nihilist တွေဖြစ်လာတော့တာပါပဲ။

စိတ်ကျရောဂါရှိတယ်လို့ Diagnose လုပ်ခံရတဲ့သူတွေကို စမ်းသပ်တဲ့အခါ သူတို့ရဲ့ကျရှုံးခြင်းတွေအတွက် ကိုယ့်ကိုကိုယ်အပြစ်တင်တတ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သာမန်လူတွေဆိုရင် ပြင်ပ Factor တစ်ခုခုကို လွှဲချတတ်ပါတယ်။ ဥပမာ စာမေးပွဲကျတာ မေးခွန်းခက်လို့၊ အခန်းစောင့်ဆရာမတွေက ကိုယ့်ရှေ့မှာစကားလာများနေလို့ စသဖြင့်ပေါ့။ Depression သမားတွေကျတော့ စာမေးပွဲကျတာ ငါသောက်သုံးမကျလို့ ဆိုပြီး ကိုယ့်ဘာသာ အပြစ်တင်တတ်ပါတယ်။

ဒီအမြင်ဟာ လက်တွေ့ပိုကျတယ်လို့ မြင်စရာရှိပေမယ့် အဆိုးမြင်လိုက်တာလို့လည်း ပြောလို့ရပါတယ်။ စဉ်းစားကြည့်ရင် စာမေးပွဲအခါခါ ကျနေရခြင်းအကြောင်းရင်းတွေမှာ ကိုယ်အသုံးမကျတာက နံပါတ်တစ်ဖြစ်ဖို့များပါတယ်။ ဒါကို လက်တွေ့ကျကျမြင်တတ်ရင် ပြောင်းလဲအောင်လုပ်လို့ရပါတယ်။

Depression သမားတွေကျတော့ ဒီလိုမြင်ပေမယ့် “ငါတော်တော်အသုံးမကျတာပဲ” ဆိုတဲ့ စိတ်ခံစားချက်ကနေ နောက်တစ်ဆင့် မတက်လာတော့ပါဘူး။ ဒီတော့ ပြင်ဆင်ဖို့ဆိုတာဝေးရော…။ အဆိုးမြင်သမားတွေဟာ Depression ဖြစ်ဖို့ပိုပြီး Chance များပါတယ်။

၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတုန်းက No Vote တစ်ခေတ်ထလိုက်ပါသေးတယ်။ ဒါဟာ တစ်ဖက်အဖွဲ့က အနီတောင်ပြိုကမ်းပြို မနိုင်အောင်လို့ သုံးတဲ့လှည့်ကွက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ပညာတတ်တချို့ကတော့ No Vote ကို စိတ်ဝင်စားကြပါတယ်။ တချို့ဆို တကယ် မဲသွားမထည့်ကြပါဘူး။

ဒီတော့ No Vote ဟာ တစ်ဖက်အဖွဲ့ရဲ့ လှည့်ကွက်ထဲ ဝင်တာမဟုတ်ဘူးလို့ ယူဆပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ No Vote ရခြင်းဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၅နှစ်တုန်းက အနီရဲ့လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို အမှန်တကယ်ခံတွင်းမတွေ့တာ ဖြစ်နိုင်သလို နှမ်းတစ်စေ့နဲ့ဆီမဖြစ်ပါဘူးကွာ ဆိုပြီး တွေးမိတာလည်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် နိုင်ငံရေးသမားတွေ အကုန်လုံး “ဒီပုတ်ထဲက ဒီပဲ” ပဲလို့ တွေးမိလို့လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီတော့ သူတို့ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ ကိစ္စတစ်ခုအတွက် သူတို့ရဲ့တုံ့ပြန်မှုက No Vote ပါပဲ။

ရုန်းထွက်ဖို့ခက်တာမှာလည်း ဒီသဘောရှိနေပါတယ်။ ယောက်ျားကမကောင်းပေမယ့် သည်းခံပြီးပေါင်းနေတာ၊ ရည်းစားက မကောင်းပေမယ့် ဆက်တွဲနေတာတွေပေါ့။ မကောင်းတဲ့ခံစားချက်ကို အချိန်တစ်ခုအထိ ခံစားလာရတဲ့အခါ ရုန်းထွက်ဖို့ မစဉ်းစားတော့ဘဲ စမ်းသပ်ခန်းထဲက ခွေးလို လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ပေပြီး ခံလိုက်တော့တာပါပဲ။
ကိုယ့်ရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိတော့တဲ့အခါ ဒီအခြေအနေကို ရောက်လာတာပေ့ါ။

ဒါကို စမ်းထားတွေအများကြီးရှိပေမယ့် အတိုချုပ်ပဲပြောပါတော့မယ်။ ကြွက်တွေကို ကင်ဆာဖြစ်အောင်လုပ်ပြီးစမ်းတဲ့အခါ ရွေးချယ်ခွင့်မရှိတဲ့ကြွက်တွေဟာ ရှိတဲ့ကြွက်တွေထက် ပိုပြီး များများသေကြတယ်။
ဘိုးဘွားရိပ်သာက သက်ကြီးရွယ်အိုတွေကို Daily Activity တွေမှာ သူတို့ဘာလုပ်ချင်လဲ ရွေးချယ်ခွင့်ပေးတဲ့အခါ အသက်ပိုရှည်ကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။

ဒီသဘောအကြောင်း ကျောင်းသားတွေကို စကားလုံးတွေ ပြန်စီခိုင်းပြီး စမ်းသပ်ထားတာရှိပါတယ်။ ကိုယ့်ကို စကားလုံး တစ်လုံးပေးထားတယ်။ ဒါကို ရှေ့နောက်ပြောင်းစီပြီး နောက်အဓိပ္ပါယ်တစ်ခုရအောင် လုပ်ခိုင်းတာပါ။ ဥပမာ Lemon ဆိုရင် Melon ဆိုပြီး ပြောင်းစီလို့ရသလိုပေါ့။ ဒါပေမယ့် ကိုယ်ရတဲ့စကားလုံးတွေက အခက်တွေချည်းပဲ။

စမ်းသပ်သူက ကိုယ်စဉ်းစားလို့မရသေးတဲ့အချိန်မှာ “ကဲ… အားလုံးပြီးပြီလား…” လို့ မေးတယ်။ တစ်ဝက်လောက်က လက်ထောင်ကြတယ်။ ဒီလိုနဲ့ နောက်စကားလုံးတစ်လုံးကို ဆက်ပြီး ဖြေကြတယ်။ ကိုယ်က ပထမစာလုံးက မတက်ဘူး။ သူတို့မသိတာက တခြားလူတွေဟာ စကားလုံး အလွယ်လေးတွေရနေပြီး ကိုယ်က ခက်တာတွေရနေတာပါ။
ဒီလိုနဲ့ ၃ ခါမြောက်လောက်ရောက်တဲ့အခါမှာတော့ ကျောင်းသားဟာ ဆက်ပြီး မကြိုးစားတော့ပါဘူး။

ဒါက သိပ်တော့ မထူးခြားပါဘူး။ ကိုယ့်အနေနဲ့ ဘာမှမလုပ်နိုင်ဘူးလို့ တွေးမိတဲ့အခါ မကြိုးစားဘဲ စွမ်းအားကိုခြွေတာ အကောင်းဆုံးပဲဆိုပြီး ဦးနှောက်က တွက်လိုက်ပါတယ်။ ရုန်းထွက်ဖို့ကြိုးစားလေလေ Stress များလေလေ၊ Stress တွေများလာလေလေ Anxiety တွေတိုးလာလေလေ ဖြစ်မှာပါ။ ဒီတော့ မကြိုးစားတော့ပါဘူး။

ချောင်ပိတ်ရိုက်ခံရတဲ့ ခွေးက ပြန်ကိုက်တတ်တယ်ဆိုပေမယ့် ချောင်ပိတ် အရိုက်ခံရပါများလာတဲ့ ခွေးကတော့ ပြန်ကိုက်တော့မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

နေ့စဉ်ဘဝမှာ လူတွေထိန်းချုပ်လို့ရတာတွေ ရှိပေမယ့် မရတာတွေလည်း အများကြီးပါပဲ။ ခွေးတွေ သောက်ကျင့်ယုတ်နေပေမယ့် ဘာမှမလုပ်နိုင်ဘူး၊ Oxygen စက်ရုံတွေကို လိုက်ပိတ်နေပေမယ့် ထိုင်ကြည့်နေရုံပဲတတ်နိုင်တယ်၊ စစ်ဘေးရှောင်တွေ ဒုက္ခရောက်နေပေမယ့် ထိထိရောက်ရောက် မကူညီပေးနိုင်ဘူး၊ ကြက်ဥတွေ စျေးတက်နေတာ… ဆေးတွေပြတ်လပ်ကုန်တာ… မကြာခင် လူတွေငတ်ပြတ်ကုန်တော့မှာ… ဒါတွေကို ဘာမှမလုပ်နိုင်ပါဘူး။ ဒီလိုတွေးလိုက်ရင်တော့ လောကကြီးက နေပျော်တော့မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒီတော့ ကိုယ်လုပ်နိုင်တာလုပ်မယ်ဆိုတာမျိုးတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ “တစ်နေရာရာကနေ ရအောင်ကူညီကြတာပေါ့…” ဆိုတာ Respond လုပ်သေးတဲ့အခြေအနေပါ။ အဲ့လိုမဟုတ်ဘဲ “မထူးတော့ပါဘူး… ဖြစ်လာတဲ့အကြောင်း အကောင်းချည်းပဲ… နိုင်ချင်နိုင် ရှုံးချင်ရှုံးကွာ…” ဆိုတဲ့ အတွေးမျိုးဝင်သွားရင်တော့ လျှပ်စစ်နဲ့အတို့ခံရပေမယ့် မပြေးတော့တဲ့ခွေးလို ဖြစ်သွားမှာပါ။

ဒီတော့ ကိုယ်လုပ်နိုင်တာတစ်ခုဟာ ဘယ်လောက်ပဲ သေးနုပ်နေပါစေ လုပ်နေဖို့အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါဟာ အောင်မြင်ခြင်း၊ ကျရှုံးခြင်းကို အဆုံးအဖြတ် မပေးနိုင်ရင်တောင် ကိုယ့်စိတ်အခြေအနေအတွက် အထောက်အပံ့တစ်ခု ဖြစ်စေမှာပါ။ လွယ်လွယ်နဲ့ အရှုံးမပေးကြပါနဲ့ဦး… လို့ ပြောချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

SAGAN

Motivation မရှိခြင်းပြဿနာ

အောင်မြင်တိုးတက်ရေး သဘောမျိုးပါတဲ့ စာတွေရေးတဲ့အခါ လူတွေက ဘာမေးလဲဆိုတော့ Motivation ရှိအောင်ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲတဲ့။ Motivation ရှိပေမယ့် ကောက်ရိုးမီးလိုဖြစ်နေတယ် လို့ပြောကြတယ်။ ဒီတော့ အခု Motivation အကြောင်းပြောချင်ပါတယ်။ ဒီစာကို မနေ့ကရေးခဲ့တဲ့ အတွေးမလွန်ဘဲလုပ်မလား ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ မြင်ကြည့်လို့ရပါတယ်။

အတွေးမလွန်ဘဲ လုပ်မလား၊ အလွန်တွေးပြီး ထိုင်နေမလား?
https://ouo.io/vZ5H4D

လူတွေက တခါတခါမှာ ကိုယ်ဘာဖြစ်ချင်လဲဆိုတာကို သေချာမသိကြပါဘူး။ စိတ်ထဲမှာတော့ ငါက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်ကြီးဖြစ်ချင်တယ်ပေါ့။ ဒါပေမယ့် ဒါကိုလည်း တကယ်ဖြစ်ချင်တာ ဟုတ်ချင်မှ ဟုတ်တာပါ။ မိန်းကလေးသူငယ်ချင်းတွေကို ခုကာလမှာ ဘာဖြစ်ချင်လဲ မေးကြည့်တဲ့အခါ “ယောက်ျားယူချင်တယ်” လို့ တော်တော်များများက ပြောကြပါတယ်၊ ဘယ်အချိန်မေးလိုက်မေးလိုက် ဒီအဖြေပဲရတဲ့အတွက် ဒါဟာ သူတို့ရဲ့ True Passion ဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်…။

ဒီတော့ ကိုယ်က သိပ်စိတ်မဝင်စားဘဲ သူများယောင်လို့လိုက်ယောင်တဲ့အခါ ခဏလေးနဲ့ စိတ်လျှော့သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါက ပထမအဆင့်ပါ။ ကိုယ်ဖြစ်ချင်တယ်လို့ တွေးထားတဲ့အရာတစ်ခုဟာ တကယ်ဖြစ်ချင်တဲ့အရာ မဟုတ်မှန်း မသိသေးတဲ့သူတွေ ခုချိန်ထိ အများကြီးရှိပါတယ်။
ဒီတော့ “တကယ်ရော ဖြစ်ချင်တာဟုတ်ရဲ့လား” ဆိုတာပြန်ဆန်းစစ်ကြည့်သင့်ပါတယ်။ ဘယ်အချိန်မေးလိုက်မေးလိုက် ယောက်ျားယူမယ်လို့ ဖြေသလိုမျိုး မစဉ်းစားဘဲ ဖြေနိုင်ပြီလား…။

ဒီအဆင့်ကို ကျော်လာရင်တော့ ကိုယ်လုပ်ချင်တဲ့အရာတစ်ခုကို တကယ်စိတ်ဝင်တစား ရှိတယ်လို့ သတ်မှတ်လိုက်ပါမယ်။ ကိစ္စတစ်ခုကို တကယ် စိတ်ဝင်စားတိုင်းလည်း Motivation က ရှိတာမဟုတ်ပါဘူး။ လာမေးကြတဲ့သူတွေက ဒီအဆင့်ကို ရောက်နေတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

ဒီတော့ Motivation ကို ၂မျိုးအကြမ်းဖျင်းပြောလို့ရပါတယ်။ External နဲ့ Internal ဆိုပါတော့။
External ဆိုတာကတော့ ကိုယ့်မိသားစု၊ ကိုယ့်ရည်းစား၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် စတာတွေပါပဲ။ ရှင်းရှင်းပြောရရင် အငြိုငြင်ခံရမှာ၊ အဆဲခံရမှာကြောက်လို့ ကြိုးစားတာပါ။
အလုပ်ပြုတ်သွားရင် မိသားစုဒုက္ခရောက်မယ်… ဒီတော့ အလုပ်မှာတော်လာအောင် ကြိုးစားတယ်။ မိန်းမက ချမ်းသာချင်တော့ နားပူနားစာလုပ်တတ်တယ်… ဒီတော့ ငွေပိုရအောင် နောက်အလုပ်တစ်ခု ရှာချင်တယ်။

External Motivators တွေအကုန်နီးပါးက မကောင်းတာဖြစ်မှာကြောက်လို့ ကြိုးစားတာမျိုးပါ။ ဒါကိုမှ မလုပ်ရင် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးတွေဖြစ်လာတော့မယ်… ဆိုတာသိရင် ကြိုးစားတတ်ကြပါတယ်။

ဒီတော့ မေးချင်တာတွေရှိမှာပါ။ မိန်းမလည်းမရှိဘူး၊ လူကလည်း FA ပဲ… ဒါဆိုရင် External Motivators မရှိတော့ ဒုက္ခပါပဲ… လို့တွေးမိပြီး မိန်းမပြေးယူဖို့ မစဉ်းစားပါနဲ့ဦး။ မရှိရင်ဖန်တီးယူလို့ရပါတယ်။
ကိုယ်ဆက်လုပ်ခြင်း၊ မလုပ်ခြင်းကို သိမယ့်လူလိုနေတာပါ။ ဘယ်သူမှမရှိရင်တောင် အိမ်က အဖေ၊ အမေ (သို့) သူငယ်ချင်းကို ပြောထားလို့ရပါတယ်။ “ငါတော့ ဒီကိစ္စကို လုပ်တော့မယ်” ဆိုတာမျိုးအသိပေးထားရင် သူတို့ရဲ့ Negative Feedback ကိုမလိုချင်တဲ့အခါ ကြိုးစားချင်စိတ်ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အကောင်းဆုံးကတော့ ကိုယ့်အမေက ခင်မို့မို့အေးဆို ရှယ်ပါပဲ။

တစ်ယောက်တည်းကို အသိပေးတာထက် အဖွဲ့လိုက်ကို အသိပေးထားတာက ပိုထိရောက်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့သူငယ်ချင်းတွေကြားထဲမှာ ဘာမှဖြစ်ဖြစ်မြောက်မြောက် မလုပ်တဲ့ကောင်ဆိုပြီး နာမည်မတွင်စေချင်ရင် ဆက်လုပ်ဖို့ တွန်းအားဖြစ်စေမှာပါ။ သူငယ်ချင်းတွေအကုန်လုံးက အတူတူနဲ့အနူနူဆိုရင်တော့… ထိရောက်မှာမဟုတ်ပါဘူး။

နောက်တစ်နည်းက ပိုက်ဆံရင်းနှီးမြှုပ်နှံလိုက်တာပါ။ ဥပမာ ကိုယ်က ဝိတ်ကျချင်ပေမယ့် အပျင်းထူတဲ့သူဆိုရင် စျေးကြီးကြီး GYM Membership တစ်ခုကို ဝင်လိုက်တာမျိုးဆိုပါတော့။ ပိုက်ဆံတွေပါသွားပြီဆိုတော့ ဆက်လုပ်ဖို့ တွန်းအားတစ်ခုဖြစ်စေမှာပါ။

နောက်ဆုံးတစ်နည်းကတော့ ကိုယ့်ကိုကိုယ်လာဘ်ထိုးတာပါ။ ဥပမာ ကိုယ်ဒီအလုပ်ကို လုပ်ရင် ပိုက်ဆံတွေအများကြီးရလာပြီး ခရီးတွေထွက်နိုင်မယ် ဆိုတာမျိုးပေါ့။
ဒီနည်းတွေ အကုန်လုံးက မကောင်းတာမဖြစ်ချင်လို့၊ နောက်အကျိုးမျှော်လို့ လုပ်တာဖြစ်တဲ့အတွက် Motivation အကောင်းကြီးတွေတော့ မဟုတ်လှပါဘူး။

အကောင်းဆုံးကတော့ Internal Motivators တွေပါ။ ဒီအလုပ်ကို ဘာလို့လုပ်ရလဲဆိုရင် “လုပ်ချင်လို့… တကယ်ဝါသနာပါလို့…” လုပ်နေတာမျိုးပါ။ မကောင်းတာတွေ မဖြစ်ချင်လို့၊ သူများပြောမှာကြောက်လို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ Motivation က သူများအပေါ်မှာ မီတည်နေတဲ့အခါ “သူတို့စိတ်ပျက်သွားလည်း ဘာဖြစ်လဲ… ငါလုပ်ချင်တာလုပ်မှာပဲ” ဆိုတဲ့စိတ်မျိုး လမ်းခုလတ်မှာ ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ ဒီလိုဆိုရင် External Motivators တွေ Fail ပါပြီ။

မြင်အောင်ပြောရရင် External Motivators တွေဟာ တုတ်နဲ့တူပြီး Internal Motivators တွေကတော့ Reward တစ်ခုခုနဲ့တူပါတယ်။ ကိုယ့်မှာ Internal Motivation များလေလေ အလုပ်တစ်ခုကို အောင်မြင်အောင်လုပ်နိုင်ဖို့ လွယ်လေလေပါပဲ။

ကလေးတွေကို စမ်းသပ်ထားတာရှိပါတယ်။ အရုပ်တွေနဲ့ဆော့လို့ရအောင် အခန်းတစ်ခုထဲခေါ်ထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အကြီးဆုံးနဲ့အလှဆုံးအရုပ်ကိုတော့ ပေးမဆော့ပါဘူး။ စမ်းသပ်သူက “အပြင်ခဏသွားဦးမယ်… ဒီအရုပ်နဲ့လုံးဝမဆော့နဲ့… မင်းတို့ဆော့တာ ငါမြင်ရင် အရမ်းစိတ်ဆိုးမိလိမ့်မယ်…” လို့ပြောခဲ့တယ်။ ဒီတော့ ကလေးတွေက ကြောက်ပြီးမဆော့ရဲတော့ဘူး။

ဒါပေမယ့် နောက် ၆ပတ်ကြာတဲ့အခါ ကလေးတွေကို ဆရာမတစ်ယောက်က အဲ့ဒီအခန်းထဲပြန်ခေါ်ပြီး စာမေးပွဲဖြေခိုင်းတယ်။ အမှတ်ခြစ်နေတုန်းမှာ ကလေးတွေကို အရုပ်တွေထဲက ကြိုက်တာနဲ့ ကစားထားနှင့်ဆိုပြီး ပြောလိုက်တယ်။ ကလေးတွေရဲ့ ၇၇% က လွန်ခဲ့တဲ့ ၆ပတ်က မကစားနဲ့လို့ တားထားတဲ့အရုပ်ကို ကစားသွားတယ်။

နောက်တစ်သုတ်ကိုတော့ စမ်းသပ်သူက Tactic ပြောင်းလိုက်တယ်။ “မင်းတို့ ဒီအရုပ်ကိုမကစားနဲ့… ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒီလိုလုပ်တာဟာ မှားတယ်…” လို့ပြောလိုက်တယ်။ ဒီအခါမှာလည်း ကလေးတွေက အရုပ်ကို မဆော့ရဲကြပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ထူးခြားတာက နောက် ၆ပတ်နေတော့ စမ်းသပ်တဲ့အခါ ကစားခွင့်ပေးထားပေမယ့် အဲ့ဒီအရုပ်ကိုကိုင်တာ ၃၃% ပဲရှိတော့တယ်။

ဒီစမ်းသပ်ချက်ကိုကြည့်ရင် အကြောက်တရားနဲ့ခြိမ်းခြောက်တဲ့အခါ လစ်ရင်လစ်သလို တားထားတဲ့ကိစ္စကို လုပ်တတ်ကြပေမယ့် နားလည်အောင် ပြောတဲ့အခါ မျက်ကွယ်ရောက်လည်း ဒီကိစ္စကို မလုပ်ကြတော့ဘူး။
ဒါကြောင့် ကလေးတွေကို ဆုံးမတဲ့အခါ မရိုက်ဖို့ ခုနောက်ပိုင်းမှာ ပြောလာကြတာပါ။

ကျွန်တော်တို့တွေလည်း ကလေးတွေလိုပါပဲ။ External Motivators တွေဟာ တုတ်လိုပဲဖြစ်လို့ အကြောက်တရားနဲ့ ရှေ့ဆက်နေရပေမယ့် Internal Motivators တွေကတော့ “လုပ်သင့်လို့ လုပ်တာ” ဆိုတဲ့အတွေးမျိုး ရသွားစေပါတယ်။

ဒီတော့ တကယ်ဖြစ်ချင်တယ်ဆိုတာလည်း သေချာပြီ၊ Internal Motivator တစ်ခုလည်း ရှိနေပြီဆိုရင် နောက်အခက်အခဲတစ်ခုကြုံရနိုင်ပါသေးတယ်။ ဒါကတော့ Sacrifice ပါ။ ဒါက Motivation မရှိရခြင်းရဲ့ နောက်ဆုံးအဆင့်ပါပဲ။

ဒီလမ်းကိုရွေးလိုက်တဲ့အတွက် စွန့်လွှတ်ရတဲ့ကိစ္စတွေ ရှိလာမှာပါ။
အချိန်တွေရင်းနှီးမြှုပ်နှံရမယ်… ဒီတော့ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ အဆက်အသွယ် ပြတ်ချင်ပြတ်လာမယ်။ စိတ်ပင်ပန်းရမယ်… ဒီအတွက် ကျန်းမာရေးထိခိုက်ချင် ထိခိုက်လာနိုင်မယ်။ ပေးဆပ်ရမှာတွေ အရမ်းများနေရင် Motivation လည်းရှိတော့မှာမဟုတ်ပါဘူး။

Internal Motivation က အရမ်းကို အားကောင်းနေရင်တော့ Sacrifice ကိုကျော်သွားနိုင်မှာပါ။ ပြောချင်တာက ဂစ်တာတီးသင်တဲ့အခါ လက်တွေနာမယ်၊ အသားမာတွေတက်လာမယ်၊ အချိန်ပေးရမယ်…။ တကယ်ဝါသနာပါရင် ဒါတွေက အပရိကပါပဲ။ Sacrifice လို့ပြောလို့မရတော့ပါဘူး။
“It’s not a sacrifice. It’s a choice” လို့ပြောနိုင်တာဟာ ဒီအဆင့်ကို ကျော်သွားလို့ပါ။

Sacrifice တွေအရမ်းမများအောင်လည်း ကိုယ့်ဘာသာ Manage လုပ်နိုင်ရမှာပါ။ ဥပမာ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ သောကြာနေ့တိုင်း မုန့်သွားစားနေကြပေမယ့် ဒီအလုပ်ကိုလုပ်လိုက်တဲ့အခါမှာ အချိန်မပေးနိုင်တော့ဘူးဆိုပါတော့။ ဒါဆိုရင် သူတို့နဲ့ မတွေ့တော့ဘဲ ဝေးကွာသွားတော့မလား… အဲ့လိုမှမဟုတ်ရင် အချိန်တစ်ခုအားအောင်လုပ်ပြီး သူတို့နဲ့တွေ့မလား… ကိုယ့်ဘာသာ Manage လုပ်ရမှာပါ။

ကိုယ့်အတွက် ဘယ်ဟာက အရေးကြီးလဲဆိုတဲ့ Priority ရှိနေရင် Manage လုပ်ရတာ မခက်ပါဘူး။
သူငယ်ချင်းက သိပ်အရေးမကြီးဘူး… ရည်းစားကအရေးကြီးတယ် ဆိုလည်း အားတဲ့အချိန်မှာ ရည်းစားနဲ့တွေ့သင့်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ဝေးကွာသွားပြီဆိုပြီး ယူကြုံးမရမဖြစ်သင့်သလို ရည်းစားနဲ့ပြတ်တဲ့အခါလည်း သူငယ်ချင်းတွေရဲ့ ဂရုစိုက်မှုကို မတမ်းတသင့်တော့ပါဘူး။

စာကျက်ဖို့ Motivation ရှိပေမယ့် ဇာတ်လမ်းမကြည့်ရတော့ဘူးဆိုတဲ့ Sacrifice က Moti ထက်များနေတဲ့အခါ စာကျက်တော့မှာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီတော့ စာမေးပွဲကျတာပေါ့။

ဒီတော့ ကိုယ်ဘာဖြစ်ချင်တာလဲဆိုတာ ကိုယ့်ဘာသာ ရွေးချယ်ကြပါ။ ဒီဘက်ကမ်းကို စွန့်မှ ဟိုဘက်ကမ်းကိုရောက်မှာပါ။ ကိစ္စတိုင်းအတွက် စွန့်လွှတ်မှုတွေကတော့ ရှိပါတယ်။ ဒီ ၃ဆင့်ကို သေချာ Manage လုပ်နိုင်ရင်တော့ Motivation မရှိဘူးဆိုတဲ့ ပြဿနာပြေလည်သွားမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဖတ်ပေးတာကျေးဇူးပါ။

SAGAN