Science Nuts

တိုက်ဆိုင်ခြင်းလား၊ အဓိပ္ပါယ်တစ်ခုရှိနေလား?

မထင်ထားတဲ့ကိစ္စတစ်ခုဖြစ်လာတိုင်း တိုက်ဆိုင်လိုက်တာ… ဆိုတာမျိုးဖြစ်တတ်ကြပါတယ်။ အဲ့ဒီရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ အဓိပ္ပါယ်တစ်ခုခုများရှိနေမလား၊ ဒါက ဘာသဘောပါလိမ့် ဆိုတာမျိုး ဖြစ်လာတတ်တယ်။
ဆိုတော့… ဒါတွေကို မပြောခင် လူတွေရဲ့စိတ် ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲ အရင်ကြည့်ရအောင်ဗျာ။

၁၈၉၈ တုန်းက Futiity ဆိုတဲ့ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ထွက်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ Titanic သင်္ဘောကြီးမမြုပ်ခင် ၁၄ နှစ်မှာရေးခဲ့တာပါ။ ဘာအကြောင်းလဲဆိုတော့ Titan ဆိုတဲ့ သင်္ဘောကြီးပေါ်က ဇာတ်လမ်းတွေအကြောင်းပါ။ (Titanic နဲ့ နာမည်ခြင်း ဆင်ပါတယ်)

ဒီသင်္ဘောကြီးက Titanic လိုပဲ ကမ္ဘာမှာ အကြီးဆုံးပါ။ သူလည်း Titanic လိုပဲ ရေခဲတုံးကြီးကို April ညသန်းခေါင်ယံမှာ ဝင်တိုက်တာပါ။ တိုက်တဲ့နေရာလည်း တူတူပါပဲ။
ဒီတော့ မြုပ်သွားတာပေါ့၊ လူတစ်ဝက်ကျော်သေသွားကြတယ်။ (ဒါလည်း Titanic လိုပဲ…)
သင်္ဘောပေါ်မှာ လူ ၃၀၀၀ ပါတာလည်း တူတယ်။
ဒါဆိုရင် စာအုပ်ကို ၁၄နှစ် ကြိုရေးတဲ့သူက အကြားအမြင်ရနေတာလား? (စာဖတ်သူ ဒီနေရာမှာပဲ တစ်ခုခုကို စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်စေချင်ပါတယ်)

၁၅၀၀ ခုနှစ်အကျော်လောက်မှာ ပြင်သစ်က အကြားအမြင်ဆရာ Nostradamus က ဟောချက်ထုတ်ခဲ့တယ်။ (မြန်မာလိုဆို တဘောင်ပေါ့)
“ဆာလောင်နေတဲ့ တိရစ္ဆာန်ရိုင်းတွေ မြစ်ကိုဖြတ်လာလိမ့်မယ်၊ Hister ကို ဆန့်ကျင်တဲ့ တိုက်ပွဲတွေ အများအပြားဖြစ်လိမ့်မယ်၊ သူ့ကြောင့် လူတော်တွေဟာ လှောင်အိမ်ထဲထည့်ခံရလိမ့်မယ်၊ ဂျာမနီသားတွေ ဥပဒေ မလိုက်နာကြတော့ဘူး…”
“အနောက်ဥရောပရဲ့ ဝေးလံတဲ့ဒေသက လူဆင်းရဲတွေဆီမှာ သူ့ကိုမွေးတယ်၊ သူ့စကားတွေမှာ လူအများကို ယစ်မူးစေမယ်၊ အရှေ့ဥရောပမှာ သူကျော်ကြားလာလိမ့်မယ်…”

Hister ဆိုတာ Hitler နဲ့ဆင်တယ်၊ ဒီအကြောင်းကလည်း Hitler ကိုပြောထားတဲ့အတိုင်းပဲ။ ၁၅၀၀ ခုနှစ်လောက်က ဘိုးတော်က ဒါတွေဘယ်လိုသိလဲ။ သူကတော့ အကြားအမြင်ဆရာလို့ သူ့ကိုယ်သူယူဆတယ်။

ဒါတွေဟာ တိုက်ဆိုင်မှုတွေပါပဲလို့ ပြောရင် လက်ခံနိုင်မလား။ (ဒီလောက်တောင် တူနေတာကို ဘာကြောင့်တိုက်ဆိုင်မှုလို့ ဆိုရတာလဲ မေးချင်ကြမှာပါ)
ပထမဥပမာနဲ့ ပြောရရင် ဝတ္ထုထဲမှာ လူ ၁၃ ယောက်ပဲ နောက်ဆုံးမှာ အသက်ရှင်တယ်ဆိုတာ လူ ၇၀၆ ယောက် အသက်ရှင်တဲ့ Titanic နဲ့လွဲနေပါတယ်။
Titan က ခရီးတွေအများကြီးသွားခဲ့တဲ့ သင်္ဘောပါ။ ဝတ္ထုထဲမှာ အသက်ရှင်ကျန်ခဲ့တဲ့လူတွေက Polar ဝက်ဝံကြီးနဲ့ Fighting Play ကျပါသေးတယ်။

ဒုတိယဥပမာနဲ့ ပြောရရင် ဒီအကြားအမြင်ဘိုးတော်ဟာ မထင်မရှား ဟောခဲ့တဲ့ ဟောကိန်းပေါင်း ၁ထောင်လောက်ရှိနေပါတယ်။

ဒီတော့… မတူတာတွေ ဒီလောက်ရှိနေပေမယ့် လူတွေကတော့ တူတာတွေကိုပဲ ရှာယူပြီး Mystery တစ်ခုဖြစ်နေကြတာပေါ့။ တကယ်ဆိုရင် အချက်အလက်တွေ အကုန်တူနေသင့်တာ မဟုတ်ဘူးလား၊ ဟောကိန်းအတော်များများ မှန်နေသင့်တာမဟုတ်ဘူးလား။
ဒါကြောင့် ဒီလိုတွေမဖြစ်အောင် Science မှာတော့ Hypothesis တစ်ခုကို ဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြရုံတင်မကဘဲ မဟုတ်ကြောင်းလည်း သက်သေပြပေးရပါတယ်။ အဲ့လို မဟုတ်ကြောင်း မပြနိုင်သေးရင် ဖြစ်နိုင်သေးတယ်လို့ ယူဆတယ်။

ချဲထိုးလို့ ပေါက်သွားတဲ့အခါ၊ Online Shop တွေကနေ Give Away ရတဲ့အခါ၊ ကိုယ်ရွေးကျက်ထားတဲ့အပုဒ် စာမေးပွဲမှာပါလာတဲ့အခါ ငါတော်တော်ကံကောင်းနေပါလား၊ ညအိပ်တုန်းက ဘယ်ဘက်လှည့်မအိပ်ဘဲ ညာဘက်လှည့်အိပ်မိလို့ထင်တယ်၊ အမေ့ကို နှိပ်ပေးလိုက်လို့ထင်တယ်၊ စာမေးပွဲခန်းထဲမဝင်ခင် စာအုပ်ကို ၃ခါပုတ်လိုက်လို့ထင်တယ် စသဖြင့် ကိုယ်သန်ရာ တွေးတတ်ကြတယ်။

အမေကို နှိပ်ပေးနေရဲ့သားနဲ့ ချဲမပေါက်ခဲ့တဲ့ အကြိမ်ရေဘယ်လောက်ရှိခဲ့လဲ၊ Online Shop တွေရဲ့ Comment တွေမှာ လိုက်မန့်ပြီး Give Away မပေါက်တာ ဘယ်နှခါရှိခဲ့ပြီလဲ၊ စာအုပ် ၃ခါပုတ်တိုင်း ကိုယ်ကျက်ထားတာ မတိုးတာ ဘယ်နှခါရှိပြီလဲ မေ့သွားတတ်ကြတယ်။

တိမ်တွေမှာ ပုံတွေပေါ်နေတယ်၊ လထီးဆောင်းတယ်၊ နေကြတ်တယ်၊ လကြတ်တယ် ဒါတွေအကုန်လုံးက ကိုယ့်စိတ်ကြောင့်ပဲ Deeper Meaning တစ်ခုခုရှိနေတတ်တယ်။

စကြဝဠာထဲမှာ ကမ္ဘာကြီးတစ်လုံး နေရဲ့အဝန်းအဝိုင်းမှာ ဖြစ်လာတာ တော်တော်ထူးဆန်းပါတယ်။ အထူးသဖြင့် လူတွေအသက်ရှင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့အရာတွေ တပါတည်းရှိနေတာ ပိုထူးဆန်းတာပေါ့။
ဒီတော့ တစ်ယောက်ယောက်က ဖန်ဆင်းထားတာဖြစ်မယ်လို့ ယူဆလိုက်တာပေါ့။

ဒီတော့ လူတွေက အရာရာမှာ အဓိပ္ပါယ်တစ်ခုခုရှိရမယ်လို့ မြင်တတ်ကြတယ်။ ဒီအတွက် တစ်ခုခုမှားယွင်းလာတဲ့အခါမှာ ဘာမှန်းမသိတဲ့အရာကို အပြစ်တင်လို့ရတာပေါ့။
ဥပမာ ချဲမပေါက်တာ အမေ့ကို မနှိပ်ပေးမိလိုက်လို့ကွာ ဆိုပြီး ပြောတာမျိုး၊
စာအုပ်ကို ၃ခါမပုတ်မိဘဲ မေ့သွားတဲ့အခါ ငါမပုတ်မိလိုက်လေခြင်းဆိုပြီး စာမေးပွဲခန်းထဲမှာ နောင်တရနေနိုင်တာမျိုးပေါ့။။

“Soul Mate” ဆိုတာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ မြန်မာပြည်က လူပေါင်း သန်း ၅၀ ထဲက သူနဲ့ဆုံဖို့၊ အကြိုက်ခြင်းတူဖို့၊ ကိုယ်နဲ့သဘောထားခြင်းတိုက်ဆိုင်ဖို့ ဘယ်လောက်တောင် ဖြစ်တန်စွမ်းနည်းလိုက်မလဲ။ ဒါပေမယ့် သူနဲ့တွေ့တယ်။
နတ်ဖက်တဲ့ ဖူးစာပေါ့… မဟုတ်ဘူးလား။

လူတွေက အရာရာကို Pattern တွေအဖြစ်နဲ့မြင်တတ်ကြတာကိုး…။ ဖြစ်တန်စွမ်းတွေက နည်းကောင်းနည်းနိုင်ပေမယ့် သုညမဟုတ်ဘူးဆိုတာကို မေ့နေတတ်တယ်။

ဒါကြောင့်ပဲ စာမေးပွဲမှာ MCQ ဖြေနေတုန်း C ချည်းပဲ ၄ခါလောက် မှန်တယ်ဖြေမိနေတဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မယုံသင်္ကာဖြစ်လာတတ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ ၁ပုဒ်စီမှာ C ဖြစ်ဖို့ Chance က 20% ရှိနေတာပါပဲ။

အဆိုးတွေပြီးရင် အကောင်းတွေလာမှာပေါ့ဆိုတာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ အဆိုးကြီးပဲ ဖြစ်လာအောင်ရော၊ အကောင်းကြီးပဲ ဖြစ်လာအောင်ရော ဘယ်သူမှ လုပ်နေတာမဟုတ်ပါဘူး၊ ဒါကြောင့် အဆိုးပြီးရင် အကောင်းတွေလာပြီလို့လည်း ဘယ်သူမှ မပြောနိုင်ပါဘူး။

ဒီအချက်ကို သေချာနားလည်သွားရင် လောကကြီးမှာ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ကိုယ်ထင်တဲ့ ကိစ္စ ၁ခုဖြစ်လာတာဟာ တိုက်ဆိုင်မှုပဲဆိုတာ လက်ခံနိုင်သွားမှာပါ။
ပရမ်းပတာဖြစ်နေတဲ့ လောကကြီးကို အဓိပ္ပါယ်ရှိအောင် လုပ်နေတာကတော့ ကိုယ့်ရဲ့စိတ်ပါပဲ။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

အာကာသထဲမှာ ဘယ်လိုချီးပါ သေးပေါက်ကြတုန်း? (Part 2)

ပထမပိုင်းရေးအပြီးမှာ စာဖတ်သူတချို့ကမေးကြတယ်။

သေးပေါက်ချလိုက်တော့ စက်တွေရော စိုပြီး
ထိခိုက်ကုန်လားတဲ့။

အာကာသဝတ်စုံက အကြမ်းဖျင်းခွဲလိုက်ရင် အဓိက ၂ထပ်အနည်းဆုံးပါပြီး ယာဥ်မှူးဝတ်တဲ့အပိုင်း ရယ် စက်တွေတပ်ထားတဲ့အပိုင်းရယ်ဆိုပြီး ၂ထပ် (၂ လွှာ) ပါပါတယ်။

အလွှာ ၂ခုကြားကိုတော့ အောက်ဆီဂျင်ပေးဖြတ်ထားပါတယ်။

ဝတ်စုံကြီးကလှောင်ပိတ်ပြီး အိုက်လို့ ချွေးတွေဘာတွေ ထွက်ရင် oxygen ကအမြဲဖြတ်စီးနေလို့ လေအေးပေးထားသလိုဖြစ်ပြီး ချွေးတွေခြောက်သွားပါရောတဲ့။

အခုလဲ မြေပြင်က မောင်ဉာဏ်ကောင်းသိပ္ပံပညာရှင်တွေက တပ်ထားတဲ့စက်တွေကို ခဏပိတ်ထားလိုက်ပြီး အာကာသယာဥ်မှူးကို သေးပေါက်ခွင့်ပေးလိုက်တယ်။

အလွှာကြားမှာ oxygen flow ကဖြတ်စီးနေလို့ ခဏအကြာမှာ ရှုးရှုးလေးများ ခြောက်တောက်တောက်ဖြစ်လာပါရော။ (ချွေးတွေခြောက်သွားသလိုပေါ့)

အဲ့ကျမှ ပိတ်ထားတဲ့ စက်တွေပြန်ဖွင့်ပြီး လိုရာခရီးကိုဆက်သွားနိုင်ပါသတဲ့။

ကဲ မောင်ဉာဏ်ကောင်းတို့ တကွက်ပြလိုက်ပါပြီ။

အစောပိုင်းခေတ်တွေမှာ အာကာသယာဥ်မှူးဖြစ်ရတာက ထင်သလောက်ပျော်စရာမကောင်းတဲ့ဖြစ်ရပ်တွေရှိခဲ့ပါတယ်။

ဒီအညစ်ကြေးစွန့်ရတဲ့ ပြဿနာကလဲ တခုအပါအဝင်ပဲပေါ့။

ဘယ်လောက်ပဲ တိုတောင်းတဲ့ အာကာသခရီးပဲဖြစ်ဖြစ် ဒုံးပျံလွှတ်ဖို့ ပြင်ဆင်ရတာကိုက နာရီနဲ့ချီကြာလို့ အာကာသယာဥ်မှူးက အဲ့ဒုံးပျံမထွက်မချင်း
အထဲမှာ စောင့်နေရတာပါ။

သေးကြိုပေါက်ထားလဲ မထူးပါ။

အာကာသယာဥ်မှူး Shepard ရဲ့အခက်အခဲကြောင့် နာဆာ (NASA) က ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းဖို့လုပ်ကြပါတယ်။

ရေတိုနည်းနဲ့ဖြေရှင်းကြည့်ကြရအောင်ဆိုပြီး နောက်တခေါက် အာကာသထဲကိုသွားဖို့လုပ်တဲ့ အာကာသယာဥ်မှူး Gus Grissom အလှည့်ကျတော့ ရှုရှုးခံဖို့ သေးခံခါးပတ်ကိုချုပ်ပေးလိုက်ပါတယ်။

သေးခံခါးပတ်မှာ ဝတ်စရာခါးပတ်နဲ့ ကွန်ဒုံးတခုကိုသုံးကာ ခါးမှာချိတ်ထားတဲ့ သေးအိတ်နဲ့ဆက်သွယ်လိုက်ပါတယ်။

ဉာဏ်ကြီးရှင်များရဲ့ ဖြေရှင်းချက်က ဝတ်စုံမှာ
သေးအိတ်ချိတ်ထားတဲ့ ခါးပတ်ပုံစံလုပ်လိုက်တာပါ။

ဒီမှာ ကြုံလို့ ရယ်စရာတခုပြောပြပါဦးမယ်။

တကယ်လား ဟာသလားတော့ မသေချာပါဘူး။

ရှုရှုးခံဖို့ခါးပတ်မှာ ကွန်ဒုံးကိုသုံးတော့ ပြဿနာက ကွန်ဒုံးက size ၃ မျိုးလာပါသတဲ့။

Small ရယ် Medium ရယ် Large ရယ်ပေါ့။

အဲ့မှာ အမေရိကန်သားလူထွားကြီးတွေပီပီ နာမည်အထိခိုက်မခံဘူးဆိုပြီး Large size တွေချည်းပဲသုံးပေးပါလို့ တောင်းဆိုကြပါရော။

တကယ်လဲစွပ်ကြည့်တော့ ကွန်ဒုံး large size တွေက ကြီးနေတော့ ကွက်တိမကျဘဲ ကျွတ်ကျွတ်ကျပါလေရော။

ဒါပေမယ့် ဘယ်သူမှလဲ small size ကိုမယူချင်ကြဘူး။ အရှက်ကလဲအကွဲမခံချင်ဘူး ဒီနေရာမှာတော့။

အဲ့တာနဲ့ မောင်ဉာဏ်ကောင်း သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အဲ့ကွန်ဒုံး size တွေကို S, M, L ဆိုပြီး မခေါ်တော့ဘဲ

Large ရယ် Gigantic ရယ် Humongous ရယ်ဆိုပြီး နာမည်ပြောင်းခေါ်လိုက်ပါသတဲ့။

အဲ့လိုပြောင်းခေါ်ပေးလိုက်မှပဲ အမေရိကန်လူထွားကြီးတွေ Large size လို့နာမည်ပေးထားတဲ့ (တကယ်က small size) ဟာလေးတွေကို သုံးပါတော့သတဲ့ဗျာ။

ဟာသပဲထင်ပါတယ်ဗျာ။ တကယ်ဟုတ်မဟုတ်တော့မသေချာလို့ပါ။

နောက်ပိုင်းကျတော့ အဲ့လိုဖြစ်သလိုလေး ကွန်ဒုံးနဲ့လုပ်ထားတာကို ပိုအဆင်မြင့်တဲ့ design နဲ့ အိတ်တွေအဖြစ်ပြောင်းလိုက်ပါတယ်။

အတွင်းခံပုံစံဖြစ်သွားပြီး နောက်ပြန် မပြန်စီးအောင် တလမ်းသွားအဆို့ရှင် (one way valve) တပ်ပေးထားလိုက်တယ်။
အောက်မှာပုံပြပေးထားပါတယ်။

External urine collection device လို့နာမည်ပေးလိုက်ပြီး အချိန်ကြာကြာနေရမယ့် ခရီးအတွက် အိတ်အပိုလေးတွေခပ်များများ ချိတ်ပေးထားလိုက်တယ်။

တအိတ်ပြည့်ရင် နောက်တအိတ်သုံးပေါ့ဗျာ။

၁၉၆၃ ခုနှစ်မှာ အာကာသယာဥ်မှူး Gordon Cooper အလှည့်ကျ ဆီးအိတ်ကလေးတွေ ခါးမှာချိတ်ပြီး အာကာသထဲသွားတဲ့အခါ သေးပေါက်ရတာတော့ အခက်အခဲမရှိခဲ့ပေမယ့် ခရီးစဥ်အပြီးသတ်မယ့်အချိန်မှာ စက်ကိရိယာတချို့က ဘာကြောင့်မှန်းမသိဘဲ ချို့ယွင်းပြီး ထိန်းချုပ်မရဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

နောက်ဆုံးမှာတော့ manual control နဲ့ပဲ ထိန်းပြီးအာကာသယာဥ်ကို ပြန်လည်ဆင်းသက်ခဲ့ရပါတယ်။

အဲ့တာနဲ့ စက်ချို့ယွင်းမှုကို အဖြေရှာကြတော့ သူ့ဆီးအိတ်ထဲက ဆီးတချို့ ယိုဖိတ်ပြီး စက်တွေစိုကုန်လို့များစက်တွေကြောင်ကုန်တာ ဖြစ်လောက်မယ်လို့
ယူဆခဲ့ကြပါတယ်။

တော်တော်ဒုက္ခပေးတဲ့ အညစ်အကြေးစွန့်ပြဿနာပါ။

ဒါတောင် ရှုရှုးပြဿနာပဲရှိပါသေးတယ်။

နောက်တပိုင်းမှာ အီအီးပြဿနာလာပါတော့မယ်။

စိတ်ရှည်ရှည်နဲ့ စောင့်ဖတ်ပေးကြပါဦး။

ဇာတ်ရှိန်မြင့်လာတော့မှာပါ။

Thanks for your time!

လင်းမူ

အာကာသထဲမှာ ဘယ်လိုချီးပါသေးပေါက်ကြတုန်း? (Part 1)

ခေါင်းစဥ်က နည်းနည်းရိုင်းသွားရင် sorry ပါဗျ။

ဒါပေမယ့် စိတ်ဝင်စားဖို့တော့ တော်တော်ကောင်းတဲ့ ကိစ္စတခုပါ။

အာကာသယာဥ်မှူးတွေ ကမ္ဘာပေါ်ပြန်ရောက်လာရင်လဲ အဲ့မေးခွန်းက အမေးခံရဆုံး မေးခွန်းထဲမှာပါပါတယ်တဲ့။

ဒါဆို ကျနော်တို့ သမိုင်းကြောင်းလေးကနေစပြီး ပြောကြည့်ရအောင်။

၁၉၆၁ ခုနှစ်တုန်းက အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ပထမဦးဆုံးအာကာသယာဥ်မှူး Alan Shepard ကို အာကာသထဲကိုလွှတ်လိုက်ပါတယ်။

အာကာသထဲကိုအသွားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အားကနေအကွာ ၁၅မိနစ်လောက်လဲကြာတော့
အာကာသယာဥ်မှူး Shepard က သမိုင်းဝင်စကားကြီးတခွန်းပြောခဲ့ပါတယ်။

“ဟကောင်တွေ လုပ်ဦး…ငါသေးပေါက်ချင်လာပြီ” တဲ့။

အဲ့စကားကိုကြားကြားခြင်း ကမ္ဘာမြေပေါ်ကသိပ္ပံပညာရှင်တွေလဲ တော်တော်ကြောင်သွားမှာပဲ။

သူတို့မမျှော်လင့်ထားမိတဲ့အရာတခုကို စကြုံနေတာမို့ပါ။

အာကာသထဲရောက်နေမှတော့ ဘယ်လိုလို့ အိမ်သာရှိမှာလဲပေါ့… သူတို့လဲ မစဥ်းစားထားမိဘူး… အိမ်သာကိစ္စကို…။

Shepard က တကယ်ကို သေးတော်တော်ပေါက်ချင်နေတာပါ။

ပေါက်ချလိုက်ဖို့ကလဲ အာကာသဝတ်စုံကြီးထဲဖြစ်နေ။
တပ်ဆင်ထားတဲ့ စက်ပစ္စည်းကိရိယာတွေက သေးစိုကုန်ရင် အကုန်ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်။

ကမ္ဘာမြေကိုလဲ သေးပြန်ပေါက်ဖို့တခုထဲနဲ့တော့ပြန်လာလို့ကလဲ မဖြစ်ပါဘူး။

အဲ့တာနဲ့ပဲ နောက်ဆုံးတော့ အခြေအနေအရ မြေပြင်ကညွှန်ကြားပေးလိုက်ပါတယ်။

“ကဲ ကိုယ့်လူရေ….မထူးဘူး…ပေါက်သာချလိုက်ပါတော့” တဲ့။

အဲ့လိုနဲ့ပဲ အာကာသထဲမှာ သေးပေါက်ချခဲ့ရဖူးတဲ့ သမိုင်းကြောင်းရှိခဲ့ပါတယ်။

တကယ်က အာကာသယာဥ်မှူးပဲ သေးကြိုမပေါက်ခဲ့တာလား… ဒါမှမဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားလို့ပဲ သေးပေါက်ချင်စိတ်များလာတာလားတော့ ပြောမရပေမယ့်အာကာသထဲရောက်သွားရင် လူတိုင်းလိုလို သေးပိုပေါက်ချင်လာပါတယ်။

အကြောင်းရင်းကတော့ Gravity လို့ခေါ်တဲ့ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား မရှိ (or) နည်းသွားလို့ပါ။

ပုံမှန်ဆိုရင် မတ်တပ်ရပ်နေတဲ့အခါ
ကျနော်တို့ body မှာ သွေးအများစုက ခြေထောက်ရဲ့ သွေးကြောတွေထဲမှာ အိုင်နေပါတယ်။ Gravity ကြောင့် အဲ့လို သွေးတွေ ခြေထောက်မှာ ပိုစုနေပါတယ်။

အခုကျ အာကာသထဲရောက်သွားတော့ သွေးတွေက ခြေထောက်မှာ စုပုံမနေတော့ဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ကို မျှမျှတတ ပြန်စီးဆင်းလာပါတော့တယ်။

ခါတိုင်းခြေထောက်က သွေးအပိုတွေက body အပေါ်ကို ရောက်လာတော့ ကျောက်ကပ်ကိုလဲသွေးပိုရောက်ပါတယ်။ ကျောက်ကပ်ကိုသွေးများများရောက်တော့ သေးများများပေါက်ချင်လာပါရော။

အဲ့လိုဖြစ်တာကို အာကာသယာဥ်မှူးအတော်များများကြုံရပါတယ်။

အာကာသခရီးတွေ စသွားတုန်းကတော့ ခရီးကာလကသိပ်မကြာပါဘူး။

ခရီးကာလက မိနစ်ပိုင်းရှိခဲ့သလို နာရီပိုင်းအထိပဲရှိခဲ့တာမို့ အိမ်သာကိစ္စက အောင့်ထားလို့ရပါသေးတယ်။

နောက်ပိုင်းခရီးတွေက ရက်ပိုင်းအထိကြာလာပြီ… လပိုင်းအထိ နေကြည့်ဖို့ လိုလာပြီဆိုတော့ အိမ်သာတလုံးရှိမှပဲ အဆင်ပြေတော့မှာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် အိမ်သာဆောက်ဖို့ အာကာသသိပ္ပံပညာရှင်တွေကြိုးစားကြပါတော့တယ်။

နောက်တပိုင်းမှာ ဆက်ဖတ်ပေးကြပါ။
ရေးရမှာက ရှည်လဲရှည် စိတ်ဝင်စားဖို့လဲကောင်းလို့ သေချာရေးချင်လို့ အပိုင်းခွဲလိုက်တာပါ။

Thanks for your time!

လင်းမူ

ကိုမြင့်နိုင်ကြီးက လင်းနို့ကလာတာဆိုရင် လင်းနို့ကျဘာလို့ရောဂါမရတာလဲ?

ကျနော်တို့သိတဲ့ ကြားဖူးတဲ့ရောဂါပိုးတော်တော်များများက လင်းနို့ဆီကလာတာပါ။

အဆိုးဆုံးဆိုတဲ့ ကုရအခက်ဆုံးဆိုတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတွေကို လင်းနို့ကသယ်ဆောင်ထားတာပါ။

အီဘိုလာဗိုင်းရပ်စ်က လူကိုအသေအကြေဖျားစေပြီး တကိုယ်လုံးက သွေးတွေယိုထွက်ရင်း သေစေတာပါ။ ဒါလဲ လင်းနို့ကလာတာပါ။ (…လို့ယူဆထားပါတယ်။)

2002-2003 ခုနှစ်လောက်က လူတွအများကြီးကိုဒုက္ခရောက်စေခဲ့တဲ့ SARS ဆိုတဲ့ရောဂါပိုးကလဲ
လင်းနို့ကတဆင့် ကြောင်ကတိုး (civets) တွေကိုကူးပြီး လူဆီရောက်လာတာပါ။

တခါ MERS ဆိုတဲ့ရောဂါပိုးကလဲ လင်းနို့ကနေ ကုလားအုတ်တွေကို ကူးပြီး လူကိုဆက်ကူးပါတယ်။

အခုနောက်ဆုံး လက်ရှိ ကိုမြင့်နိုင်ကြီးကလဲ ဘယ်ကလာမှန်းငြင်းနေကြတုန်းဆိုပဲမယ့် သဘာဝမှာတော့ လင်းနို့မှာတွေ့ရတတ်ပြန်ပါတယ်။

ဆိုတော့ ဒီလင်းနို့က လူတွေကို ဒုက္ခပေးတဲ့ ပိုးပေါင်းစုံသယ်ထားပြီး သူကိုယ်တိုင်ကျ ဘာရောဂါမှမခံစားရဘူးလား။

တကယ်တမ်းက လင်းနို့က တော်တော်လေးကို ထူးဆန်းတဲ့တိရစ္ဆာန်တမျိုးပါ။ ဥပမာပြောရရင် ပျံနိုင်တဲ့ နို့တိုက်သတ္တဝါဆိုလို့ လင်းနို့ပဲရှိတာပါ။
(အဲ့တာကြောင့်လဲ နာမည်မှာ “နို့”လို့ပါတာလားမသိပါ။)

သူပျံသန်းတဲအခါ စွမ်းအင်အများကြီးသုံးရပြီး ပျံနေတဲ့အခါ အပူထွက်ပါတယ်။

တခါတခါပျံလိုက်ရင် ၁၀၀ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်လောက်က အသာလေးကျော်ပါတယ်။
(လူတွေဆို ကိုယ်ပူချိန် ၁၀၀ကျော်ရင်နေလို့မကောင်းတော့ပါ။)

အဲ့လို အပူစွမ်းအင်ထွက်လို့ လင်းနို့ရဲ့ ဆဲလ်တွေမသေအောင် သူတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကိုအများကြီး ပြောင်းလဲပေးထားပါတယ်။

ပျံဖို့စွမ်းအင်ရအောင် ဇီဝကမ္မဖြစ်စဥ် metabolism ကိုမြှင့်ရပါတယ်။

Metabolism များလာရင် oxidant လို့ခေါ်တဲ့ မကောင်းတဲ့ ဓာတ်တွေထွက်လာပါတယ်။
(Reactive oxygen species လို့ခေါ်ပါတယ်။)

အိုမင်းရင့်ရော်စေတဲ့ဓာတ်တွေများလာတယ်ပေါ့ဗျာ…

ဒါပေမယ့် လင်းနို့က သူ့ဆဲလ်တွေမပျက်စီးအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်တဲ့ repair system ကိုအများကြီးအားဖြည့်ထားပါသတဲ့။

သာဓကတခုကတော့ သူတို့ရဲ့ chromosomes က telomere ဆိုတဲ့နေရာလေးက ဆဲလ်ပွားတိုင်း တိုတိုလာတဲ့ဖြစ်စဥ် အလွန်နှေးပါတယ်တဲ့။

လွယ်လွယ်ပြောရရင် လင်းနို့တွေကတော်ရုံနဲ့ အိုစာမသွားဘဲ အသက် ၃၀ကနေ ၄၀လောက်အထိ အေးဆေးနေလို့ရပါသတဲ့။

နောက်ထပ်ထူးခြားတာတခုက ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဆဲလ်တွေအလွယ်တကူမသေအောင် ခုခံအားစနစ်ကိုလျှော့ချထားပါတယ်။

ခုခံအားစနစ်က နာမည်ကသာ ခန္ဓာကိုယ်ကို ကာကွယ်ပေးသယောင်ရှိတာပါ။

အမြဲမကာကွယ်ဘဲ ခုခံအားစနစ်ကြောင့် ပိုဆိုးရတဲ့ ရောဂါတွေလဲအများကြီးရှိပါတယ်။

ရောဂါပိုးတခုဝင်လာရင် ပိုးကြောင့်ဆဲလ်သေတာကနည်းနည်း၊ ခုခံအားစနစ်က ဝိုင်းဆော်ပလော်တီးခံရလို့ ဆဲလ်တွေသေကုန်တာကပိုများပါတယ်။

အဲ့တော့ လင်းနို့က သူ့ခုခံအားစနစ်ကို အလွန်ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းနဲ့ ထားတဲ့အတွက် ရောဂါပိုးတွေနဲ့ လင်းနို့နဲ့က ခင်ခင်မင်မင် အတူတကွရန်မဖြစ်ဘဲ နေနိုင်ကြပါတယ်။

အသေးစိတ်ပြောရရင် လင်းနို့ရဲ့ မျိုးရိုးဗီဇမှာကိုက လူနဲ့မတူတဲ့ အပိုင်းတွေရှိနေတာပါ။ ဆိုတော့ လင်းနို့တွေက ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုးတွေကြောင့် ဘာမှဖျားနာခြင်းမရှိတာပါ။

အရမ်းတော့ လင်းနို့ကို အားမကျကြပါနဲ့ဦး။ ဗိုင်းရပ်စ်ကိုပဲ လင်းနို့ကခင်တာပါ။
တခြားရောဂါပိုးတွေဖြစ်တဲ့ ဘက်တီးရီးယားပိုး နဲ့ မှိုရောဂါပိုးတွေကိုတော့ ဆြာဘတ်လဲ မခံနိုင်ရှာပါဘူးတဲ့။

ဥပမာ လင်းနို့နှာတံဖြူရောဂါ (White nose syndrome) က fungal infection တမျိုးဖြစ်ပြီး လင်းနို့တွေကို သေစေတဲ့မှိုရောဂါပါ။

ဒါဖြင့်ရင် လင်းနို့ကနေ ရောဂါပိုးဘာလို့ကူးကုန်တာလဲ။

လင်းနို့ဆီက ပိုးတွေက မျိုးစိတ်တခုနဲ့တခုကို ခုန်တတ်ပါတယ်။

ဥပမာ- ကြောင်ကတိုးဆီရောက်သွားတာတို့ ကုလားအုတ်ဆီကူးတာတို့ပါ။

အဲ့တော့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ အနေနီးလာတာတွေ၊ မြို့နေရာချဲ့ထွင်ရင်း တောအုပ်တွေနဲ့နီးလာတာတွေ ၊ ဟိုလျှောက်စား ဒီလျှောက်စားနဲ့ လင်းနို့တွေ တောရိုင်းကောင်တွေကို ထိတွေ့ကိုင်တွယ်စားသောက်တာတွေကြောင့် ပိုးတွေကူးကုန်တာပါ။

ဒါဖြင့်ရင် ပိုးမကူးအောင် လင်းနို့တွေ အကုန်သတ်ပစ်လိုက်လို့မရဘူးလား….။

လင်းနို့တွေက အဲ့လောက်တော့ မဆိုးရွားလှပါဘူး။
သူတို့ ecosystem နဲ့သူတို့ အေးအေးဆေးဆေးနေကြတာပါ။

လူတွေကသာ သူတို့နေတဲ့ဆီကို ရောက်ရောက်လာပြီး သူတို့ကိုဖမ်းဆီးရင်း ဒုက္ခရောက်တာပါ။

လင်းနို့တွေက အကျိုးပြုတဲ့နေရာတွေအများကြီးရှိပါတယ်။

သစ်ပင်ပန်းမန်တွေကို ဝတ်မှုန်ကူးပေးတာ၊ ပိုးမွှားအင်းဆက်တွေကိုစားသောက်ပေးတာ စတာတွေက လူတို့အတွက်ရော သဘာဝအတွက်ပါ ကောင်းကျိုးရှိလို့… လင်းနို့တွေကို မျိုးတုံးပစ်ရလောက်အောင်လုပ်ဖို့မလိုတာပါ။

လုပ်ချင်းလုပ်ရမှာက မဟုတ်ကဟုတ်ကတွေ စားသောက်နေတဲ့ ငတ်ကြီးကျတဲ့လူတစုကိုပါ။

ကဲဒီလောက်ဆိုရင် လင်းနို့တွေရဲ့ ထူးခြားတဲ့သဘာဝကို နားလည်လောက်ပြီလို့ယူဆပါတယ်။

Thanks for your time!

လင်းမူ

References:

https://m.youtube.com/watch?v=XiBXhCr_Jpw (အသေးစိတ်သိလိုလျှင် ကြည့်ပါ)

https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/02/09/803543244/bats-carry-many-viruses-so-why-dont-they-get-sick

https://www.technologynetworks.com/immunology/news/why-do-bats-excel-as-viral-reservoirs-and-dont-get-sick-342020

Maths & Physics memes (explanation)

ဒီ article မှာတော့ Maths နဲ့ Physics meme လေးတွေကို ရှင်းပြပေးသွားပါမယ်။ ပုံမှန် ဖတ်နေကျ article တွေလို မဟုတ်ဘဲ meme လေးတွေနဲ့ ဆိုတော့ taste တစ်မျိုး ရလိမ့်မယ်လို့မျှော်လင့်ပါတယ်။

ဒီ meme ကတော့ အလင်းရဲ့ wave-particle duality ကို ပြောပြထားတာပါ။ အလင်း (light) ဟာ အမှုန် သဘာ၀ (particle nature) လည်း ရှိသလို လှိုင်း သဘာ၀ (wave nature) လည်းရှိပါတယ်။

အမှုန် ဆိုပေမယ့် ဒြပ်ထု (mass) မရှိပါဘူး။ Photon လို့ ခေါ်တဲ့ စွမ်းအင် အထုပ် (energy packet) လေးတွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတာပါ။

လှိုင်းမှန်သမျှ ဟာ အဟုန် နဲ့ စွမ်းအင်ကို သယ်ဆောင်ပါတယ်။ (Waves of every kind carry energy and momentum)

သို့သော် …. momentum ဆိုတာ

p = mv

လို့ define လုပ်တဲ့ အတွက် mass မရှိဘဲ ဘာကြောင့် momentum ရှိရတာလဲ လို့ မေးခွန်းထုတ်ချင်စရာပါ။ တကယ်တော့ အလင်းရဲ့ momentum ကို တွက်ချင်ရင်

p = h/λ

ဆိုတဲ့ equation နဲ့တွက်နိုင်ပါတယ်။ (h က Plank’s constant ပါ)

p = h/λ ဟာ E² = m²c⁴ + p²c² ဆိုတဲ့ equation ကနေ ထွက်ကျလာတာပါ။

E = mc² ရဲ့ relativistic version ပေါ့။ λ ကတော့ အလင်းရဲ့ လှိုင်းအလျား (wavelength) ပါ။

ဒီ formula ဘယ်လိုဖြစ်လာလဲဆိုတာ Derive လုပ်မပြတော့ပါဘူး။

Physics မှာ scalar quantity နဲ့ vector quantity ရှိကြောင်း အထက်တန်းကျောင်းသား ဘ၀ တည်းက ရင်းနှီးပြီးသား ဖြစ်မှာပါ။

Scalar quantity ဆိုတာ magnitude တစ်ခုပဲ ပါဝင်ပြီး vector quantity မှာတော့ magnitude ရော direction ရော ပါဝင်ပါတယ်။

Scalar quantity ရဲ့ example တွေ အနေနဲ့ temperature, mass, time, density, length စတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ Vector quantity တွေထဲမှာ displacement, weight, momentum, force, velocity, acceleration တို့ပါဝင်ပါတယ်။

ကား Steering ကို လှည့်ရင် ကား က ဦးတည်ရာ (direction) ပြောင်းလဲပါတယ်။ Acceleration ဟာ vector quantity ဖြစ်တဲ့ အတွက် steering လှည့်ခြင်းဟာ ကားကို accelerate ဖြစ်စေပါတယ်။ ထိုနည်းတူစွာပါပဲ ….. လီဗာ နင်းသည် ဖြစ်စေ ၊ ဘရိတ်နင်းသည် ဖြစ်စေ velocity ပြောင်းလဲ စေတဲ့အတွက် accelerator လို့ ခေါ်နိုင်ပါတယ်။ (Physics ရှုထောင့်က ကြည့်ရင်ပေါ့) လီဗာ နင်းရင်တော့ positive acceleration ကိုဖြစ်စေပြီး ဘရိတ် နင်းရင်တော့ negative acceleration (deceleration) ကို ဖြစ်စေပါတယ်။

ဒါကတော့ သင်္ချာ meme ပါ။ First order Taylor series approximation လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဓာတ်ပုံထဲက terms တွေက sin x ကို taylor series နဲ့ ဖြန့်ချ ထားတာပါ။

Taylor series ဆိုတာက function တွေကို အဆုံးမရှိ ပေါင်းခြင်း (infinite series) အနေနဲ့ ဖြန့်ချတာကို ဆိုလိုတာပါ။ ဥပမာ အားဖြင့် sin x ဆိုရင် ဒီလိုမျိုး ဖြန့်ချလို့ရပါတယ်။

sin x = x – x³/3! + x⁵/5! – x⁷/7! + …..

Formula ထွက်လာတဲ့ အရင်းအမြစ်ကို ပြောပါဆိုရင်တော့ binomial expansion နဲ့ ဖြန့်ချတာကို differentiate လုပ်ရင်း ရလာတာပါ။ x တန်ဖိုး က အလွန်သေးငယ်သော တန်ဖိုးဖြစ်ခဲ့ရင် sin x = x လို့ ယူဆလို့ရပါတယ်။ Calculator မှာ sin (0.00000001) လို့ ထည့်လိုက်ရင် ဒီ ဂဏန်းနီးပါးပဲ အဖြေပြန်ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် small angle approximation လို့ခေါ်တာပါ။ Taylor series မှာ ပြန်ကြည့်ရင် first term ကိုပဲ ယူပြီး အနောက်က terms တွေကို neglect လုပ်လိုက်တာပေါ့။ x တန်ဖိုး က အလွန်သေးငယ် ခဲ့ရင် – x³/3! + x⁵/5! – x⁷/7! + ….. တစ်ခုလုံးဟာ negligible ဖြစ်ပါတယ်။

Physics မှာတော့ Simple pendulum တို့ ၊ Single & Double slit diffraction တို့ တွက်ချက်တာ တွေမှာ First order Taylor series approximation သုံးပြီး တွက်ပါ တယ်။

လောလောဆယ်တော့ Physics မှာ Theory of ALMOST everything ကိုရှာတွေ့ထားပါပြီ။ အဲ့တာကို Standard Model လို့ခေါ်ပါတယ်။

သူ့ကို Quantum field theory ရဲ့ ဘာသာစကား နဲ့ ရေးပါတယ်။ Almost everything ဆိုတော့ မဖြေရှင်း နိုင် သေးတာ တွေ ရှိလို့ပေါ့။ အဲ့တာတွေ က gravity ၊ dark matter နဲ့ dark energy တို့ပါ။
လောက ကြီးကို ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အခြေခံ အား (fundamental force) တွေ 4 မျိုးရှိတယ် ဆိုတာ အထက်တန်း ကျောင်းသား ဘ၀ တည်းက သိကြမှာပါ။

(1) Gravity
(2) Electromagnetic force
(3) Weak nuclear force
(4) Strong nuclear force

Physics ပညာရှင် တွေရဲ့အိပ်မက် က ဒီ force 4 မျိုးကို theory တစ်ခုတည်း နဲ့ ရှင်းပြနိုင်မယ့် theory of everything ကို လိုချင်တာပါ။

လက်ရှိမှာတော့ gravity မပါသေးပဲ ကျန်တဲ့ force 3 မျိုးကို quantum field theory နဲ့ ရှင်းနိုင်နေပါပြီ။ Electromagnetism နဲ့ Weak nuclear force ကို electroweak theory နဲ့ ရှင်းနိုင်ပါတယ်။ Electromagnetic force ကို photon လို့ ခေါ်တဲ့ gauge boson နဲ့ ဖြေ ရှင်းနိုင်ပါတယ်။ Weak nuclear force ကို ရှင်းဖို့လည်း quantum flavor-dynamics လို့ခေါ်တဲ့ theory တစ်မျိုးလည်း ရှိပါသေးတယ်။

Strong nuclear force ကို quantum-chromodynamics နဲ့ ရှင်းနိုင်ပြီး symmetry ကို gauge theory နဲ့ ဖော်ပြနိုင်ပါတယ်။ (Symmetry ဆိုတာက transformation လုပ်လိုက်ရင် ဒီဟာပဲ ပြန်ရတာကို ဆိုလိုတာပါ။ ဥပမာ – ဘောလုံး တစ်လုံးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ သူ့ကို ကြိုက်တဲ့ orientation ၊ ကြိုက်တဲ့ ဝင်ရိုးမှာ ဘယ်လို rotate လုပ်လုပ် ဘောလုံးက ဘောလုံးပါပဲ။ ဒီ result ပဲ ပြန်ရတယ် ၊ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိဘူးပေါ့။ ဒါကိုတော့ rotational symmetry လို့ ခေါ်ပါတယ်။) Particle collider တွေ မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် ရှာဖွေခဲ့ရတဲ့ Physics ပညာရှင်တွေရဲ့ ကြိုးစားမှုတွေပါ။

ရေဒီယို သတ္တိကြွ ခြင်းမှာ alpha decay ဆိုတာရှိပါတယ်။ ဒြပ်စင် တစ်ခု ရဲ့ nucleus က unstable ဖြစ်ပြီး helium nucleus တွေကို လွှင့်ထုတ်ပါတယ်။ Proton 2 လုံးနဲ့ neutron 2 လုံးပေါ့။ (Helium က atomic number 2 ပါ) Helium ရဲ့ symbol က He ဖြစ်တဲ့ အတွက် Hehehe လို့ရေးထားတာပါ။

ခု article ကိုတော့ meme 5 ခု လောက်နဲ့ပဲ အဆုံးသတ်ပါရစေ။ နောက် article တွေမှာ meme တွေကို ဆက်လက်ဖော်ပြ ပေးသွားပါမယ်။ Meme တွေကို https://www.reddit.com/r/physicsmemes/ မှ ကောက်နုတ် ဖော်ပြပါတယ်။ The memes are credited to rightful owners.

-Uranium-