Science Nuts

Nihilism နတ္ထိဝါဒ (Part 1)

Comment မှာ တစ်ယောက်က Nihilism အကြောင်း ရေးပါလားဆိုလို ကြိုးစားပြီး ဖတ်ကြည့်ရာမှ စိတ်ဝင်စားစရာလေးတွေ တွေ့လာလို ကြိုးစားရေးကြည့်ပါတယ်။

Nihilism ဆိုတာဘာလဲ?

Nihil ဆိုတဲ့ Latin စကားက လာတာဖြစ်ပြီး Nothing ဘာမှမရှိခြင်း နတ္ထိလို အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ Nihilism ဆိုတာ တကယ်တော့ နတ္ထိကို ယုံကြည်ခြင်းလို ပြောလိုရပါတယ်။

ဘာမှမယုံတဲ့ ဝါဒလို ပြောလည်း ရပါတယ်။ Belief in Nothing လိုလည်း ပြောလိုရပါတယ်။

Anihiliate ဆိုတဲ့ စကားကလာတယ်လိုလည်း ပြောပါသေးတယ်။ အလုံးစုံ ပျက်သုဥ်ခြင်းလို ဘာသာပြန်ရင် နားလည်ကောင်းပါရဲ့။

Nihilism ဘယ်ကစတာလဲ?

ဘာမှမယုံခြင်းဆိုတာဟာ ယုံကြည်ခြင်းက လာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခပ်လွယ်လွယ် ပြောရရင် ရည်းစားပေါင်း မြောက်မြားစွာနဲ့ အသည်းတွေ ကွဲပြီးရင် အချစ်ကို အယုံအကြည် မရှိတော့သလိုပါပဲ။ အချစ်ကို အရင် ယုံကြည်ရပါသေးတယ်။ ပြီးမှ မယုံကြည်ခြင်းဆိုတာ ဖြစ်လာရတာပါ။

ယုံကြည်ခြင်းနဲ့ မယုံကြည်ခြင်းကြားမှာ သံသယဆိုတဲ့ အဆင့်တစ်ခု ခံထားပါသေးတယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ မယုံကြည်ဖိုရာ အရင်ယုံကြည်ရပါတယ်၊ ပြီးရင် သံသယဝင် ရပါတယ်။ သံသယဝါဒီ (skeptist) ဖြစ်ပြီးရင် Nihilist ဖြစါလာပါတော့တယ်။

Nihilism ဟာ ဗုဒ္ဓဝါဒီမှာ ပါဖူးသလား?

ပါဖူးပါတယ်။ ထေရဝါဒရော မဟာယနရောမှာ ဒိဌိအနေနဲ့ ပြောဖူးတာတွေ ရှိပါတယ်။ ကံကံ၏ အကျိုးကို အယုံအကြည်မရှိသူတွေကို မိစ္ဆာဒိဌိလို သုံးစွဲကြပါတယ်။ ပြီးတော့ ဗုဒ္ဓဝါဒရဲ့ ပန်းတိုင်ဟာ Nivarana ခေါ် နိဗ္ဗာန် ဖြစ်ပါတယ်။

နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ ခံစားချက်တွေ သိစိတ် မသိစိတ်တွေ လုံးဝ ကင်းလွတ်ရာနေရာလို လူတွေ သိကြပါတယ်။ ဆုတောင်းရင်လည်း မြတ်နိဗ္ဗာန်သို ရောက်ရပါလို၏ လို ဆုတောင်းကြပါတယ်။ နိဗ္ဗာန်ရဲ့ သဘောတရားက Nihilism သဘောတရားနဲ့ နီးစပ်ပါတယ်။ ဒီလိုပြောလို Buddhism ဟာ Nihilism လို ပြောချင်း မဟုတ်ပါ။ ကံကံ၏ အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း၊ သံသရာကနေ လွတ်မြောက်အောင် ကြိုးပမ်းခြင်းဟာ Buddhism ရဲ့ Core concept ဖြစ်ပါတယ်။

Nihilism ကို စာပေမှာ ဘယ်အချိန်စတွေ့?

ယုံကြည်မှုတွေ ပျက်သုဥ်းခြင်းကနေ စတွေ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ရုရှားဇာဘုရင်ခေတ် ပျက်သုဥ်းကာနီးမှာ စတွေ့ပါတယ်။ အရှေ့မှာ ပြောခဲ့သလိုပါပဲ၊ မယုံကြည်သူတွေဟာ ယုံကြည်ခဲ့သူများ ဖြစ်ဖူးကြပါတယ်။

ယုံကြည်လို ထိခိုက်ဆိုးကျိုးတွေ ဖြစ်လာတဲ့အခါမှာ ယုံကြည်မှုကို သံသယဝင်လာပြီး မယုံကြည်ဖိုကို ရွေးချယ်လိုက်ကြတာပါ။ ဒီနေရာမှာ မှားတယ် မှန်တယ်ကို မဝေဖန်ပါ။ ဖြစ်နေတဲ့ သဘောတရားကို ရှင်းပြရုံသာ ဖြစ်ပါတယ်။

လူသိများတဲ့ Nihilist များ

ဖရက်ဒရစ် နစ်ရှေး (Friedrich Nietzche) ဟာ Nihilist အဖြစ် လူသိများပါတယ်။ သူက ကျွန်တော်တို နေထိုင်ရာ “ကမ္ဘာကြီးဟာ ကျွန်တော်တို သတ်မှတ်တာတွေကလွဲရင် ဘာမှမရှိဘူး”လို ပြောပါတယ်။ “တစ်ခုခုကို စစ်မှန်တယ်လို ယူဆတာတွေ အပါအဝင် ဘယ်ယုံကြည်မှုမဆိုဟာ အတုအယောင်တွေ အမှားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လိုလဲဆိုတော့ စစ်မှန်တဲ့လောကဆိုတာ မရှိဘူး” လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ်။

ရုတ်တရက် တွေးကြည့်ရင် အတော့ကို အူကြောင်ကြောင် နိုင်ပါတယ်။ Nihilist တစ်ယောက်ဟာ အရာရာကို သံသယနဲ့ ကြည့်ပါတယ်။ အချစ်ကို မယုံကြည်သလို၊ သံယောဇဥ်တွေ၊ အလုပ်၊ ခွန်အား ဘာဆိုဘာမှကို မယုံကြည်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဘာသာတရား ယုံကြည်မှုလည်း မရှိသလို လက်တွေ့ဘဝကိုလည်း မယုံကြည်တတ်ပါဘူး။

Skepticism နဲ့ Nihilism ဟာ အတော့ကို ခေါင်းခြောက်တဲ့ သဘောတရားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မယုံကြည်တော့ ဘဝက အဓိပ္ပာယ်မရှိတော့ဘူး။ ဘယ်လို အသက်ရှင်ရမလဲ စတဲ့ ပြသနာတွေ အများကြီး ပေါ်လာပါတယ်။

ဒါကြောင့် True Nihilism ဟာ လက်တွေ့မှာ ကျင့်သုံးနေတယ်လို ပြောရအင်မတန် ခက်ပါတယ်။ ယုတ်စွအဆုံး အိမ်ကအဖေ အမေကိုတောင် အဖေအမေ အရင်းလို မယုံပါဘူး။ DNA စစ်ပြန်တော့လည်း သိပ္ပံပညာကို မယုံကြည်ပြန်ပါဘူး။ Nihilist အတွက် မိဘဖြစ်ခြင်း မဖြစ်ခြင်းကို ထည့်မတွက်ဘဲ သူ့ကို လက်ရှိရှာဖွေ ကျွေးမွေးနေတဲ့ လူနှစ်ယောက်လိုပဲ မြင်ပါတယ်။

Part 2 မှာ Nihilism အမျိုးအစားနဲ့ ကမ္ဘာ့သမိုင်းထဲက Nihilism အကြောင်းတွေကို ရေးပါဦးမယ်။ Happy Reading ဖြစ်ပါစေ။

Lucifer

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

ဝမ်းကွဲမောင်နှမတွေ လက်ထပ်ရင် ဘယ်လို အကျိုးဆက်တွေရှိမလဲ?

ဒီခေါင်းစဉ်ကို ရေးရတာ ကြောက်တော့ ကြောက်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကြောက်ကြောက်နဲ့ပဲ ရေးလိုက်ပါတယ်။
ကျွန်တော်တို့တွေ တော်တော်များများကတော့ တစ်ဝမ်းကွဲအချင်းချင်းလက်ထပ်တာကို ဒါမျိုး မိမိလက်မခံ လို့ သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။

ဘာလို့လက်မခံရသလဲလို့ မေးလိုက်ရင် ကလေး ဂေါက်သီးလေးမွေးလာတတ်တယ်၊ ကလေးမှာ ရောဂါထူမယ် စသဖြင့် Science နဲ့ကိုင်ပေါက်ကြတဲ့လူရှိသလို အမျိုးချင်းယူရအောင် ခွေးတွေမို့လို့လား၊ ယူရမယ့်သူ အဲ့လောက်တောင်ရှားနေလား ဆိုပြီး Culture နဲ့ကိုင်ပေါက်ကြတာလည်း ရှိပါတယ်။

ဒီတော့ Culture သမားကို ခဏမေ့ထားလိုက်ပါမယ်။ (တိကျတဲ့ အချက်အလက်တွေ မပါဘဲ ပြောရတာ အဆင်မပြေလို့ပါ)
Science နဲ့ ကိုင်ပေါက်တဲ့သူရဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေက မှန်နေလားဆိုတာ Science နဲ့ပဲ ပြန်ချိန်ကိုက်ကြည့်ရအောင်…။

ရာဇဝင်ထဲမှာတော့ ဒီလိုလက်ထပ်ကြတာ မဆန်းပါဘူး။
ဗုဒ္ဓတောင်မှ လူဝတ်ကြောင်ဘဝမှာ ဝမ်းကွဲနှမကို လက်ထပ်ခဲ့တာပဲ၊ ရာဟုလာလေး ရူးမသွားပါဘူး။ (ဒီလို လွယ်လွယ်နဲ့ ပြောလို့မရမှန်း သိပါတယ်၊ နောက်မှာ Science နဲ့ဆက်ပြောမှာပါ)

Western History မှာလည်း နာမည်ကြီးတွေထဲကဆိုရင် Einstein နဲ့ Darwin တို့ဟာ ဝမ်းကွဲတွေနဲ့လက်ထပ်ထားကြတာပါ။
တကယ်ဆိုရင် Evolution အကြောင်းကို စပြောခဲ့တဲ့ Darwin ဟာ ဒီလိုလက်ထပ်တာမျိုးကို ပိုပြီး ကြောက်ရွံ့သင့်တာပေါ့။ ဒါရဲ့ဆိုးကျိုးတွေ သူသိမှာပဲလေ။

DNA ဆိုတာ နှစ်ပင်လိမ်လှေကားကြီးမှန်း လူတိုင်းမြင်ဖူးကြမှာပါ။ DNA ထဲမှာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မျိုးရိုးဗီဇ (Gene) တွေကို သိမ်းထားတာပါ။
DNA ၂ပင်လိမ်မှာ ၁ပင်ဆီကို မိဘနှစ်ပါးဆီက ရတာပါ။
ဒီတော့ ကိုယ်နဲ့ ကိုယ့်မိဘနဲ့ဆို DNA 50% တူပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ ညီကိုမောင်နှမ အရင်းတွေလည်း DNA 50% တူကြပါတယ်။
တစ်ဝမ်းကွဲတွေဟာ DNA 12.5% တူညီကြတယ်။
အဲ့ဒီတော့ ဗီဇတွေလည်း အချင်းချင်း 12.5% share ထားကြတာပေါ့။

ဆက်မပြောခင် မျိုးရိုးဗီဇလိုက်တဲ့ရောဂါတွေ ဘယ်လိုဖြစ်လဲဆိုတာ အကြမ်းဖျင်းသိထားသင့်ပါတယ်။
ဥပမာပြလို့ကောင်းတာက Autosomal Recessive ရောဂါတွေပါ။
ဒီရောဂါတွေကို ဖြစ်ဖို့ မကောင်းတဲ့ Gene နှစ်ခုလိုပါတယ်။ ဆိုလိုချင်တာက အဖေဆီက တစ်ခု၊ အမေဆီက တစ်ခုရမှ ဒီရောဂါဖြစ်မှာပါ။
တစ်ယောက်ဆီကပဲ ရတယ်ဆို သယ်ဆောင်သူ (Carrier) အဖြစ်နဲ့ပဲ ရောဂါလက္ခဏာမပြဘဲ နေလို့ရပါတယ်။

သူစိမ်းအချင်းချင်းယူလည်း ကလေးမှာ ဒီရောဂါတွေ ဖြစ်တတ်တာပါပဲ။ ဒါကတော့ “ကံ” လို့ပဲဆိုရမှာပါ။
ဒါပေမယ့် မိသားစုထဲမှာ မကောင်းတဲ့ Gene တစ်ခု ပါနေပြီဆိုရင် ဖိတ်ချင်းဖိတ် ကိုယ့်အိတ်ထဲဖိတ် ဆိုတဲ့ လူတွေအတွက်တော့ ကလေးမှာ မကောင်းတဲ့ Gene ၂ခုပါသွားပြီး ရောဂါဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဒါက 100% ဖြစ်သွားတာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီလို Gene ၂ခုလုံး ပါဖို့ 25% chance ရှိပါတယ်။ ဒါက Permutation သဘောပါပဲ။
မြင်အောင်ပြောရရင် အနာ ၂လုံးပါတဲ့ ပန်းသီး ၄လုံးရှိတယ်လို့ မြင်ကြည့်ပါ။
ပန်းသီးအကောင်းတစ်လုံးနဲ့ အနာတစ်လုံးကို တစ်ဖွဲ့ဖွဲ့လိုက်တယ်။ စုစုပေါင်း ၂ဖွဲ့ပေါ့။
အဲ့ဒီအထဲကမှ အနာ ၂လုံးလုံး ကိုယ်ရမယ့် ဖြစ်တန်စွမ်းဆိုရင် 25% ပဲရှိမှာပေါ့။
(ကံအဆိုးဆုံးလူသား ဖြစ်ဖို့ 25% chance ရှိတယ်)

ဒါပေမယ့် ဒီလောက်မရိုးရှင်းပါဘူး။ ဝမ်းကွဲမောင်နှမ ၂ယောက်လုံးမှာ မကောင်းတဲ့ Gene ရှိ၊ မရှိသေချာမသိလို့ပါ။
သူတို့ရဲ့ အဘိုးနဲ့အဘွားမှာ ဒီလို Gene တွေရှိနေလားဆိုတာလည်း ပြန်ကြည့်ရပါသေးတယ်။
အဲ့ဒီတော့ Data တွေ ပေါင်းပြီး တွက်လိုက်တဲ့အခါမှာ ဝမ်းကွဲတွေလက်ထပ်ရင် ကလေးမှာ ရောဂါရဖို့ Chance က 4-7% ရှိပါတယ်။
သာမန်လူတွေလက်ထပ်ရင်ရော…? 3-4% ရှိပါတယ်။

ဒါဆိုသိပ်မကွာဘူးပဲလို့ ထင်မိရင်တော့ အထင်မစောပါနဲ့ဦးလို့ အရင်ပြောပါရစေ။
ဒီ Data က ရောဂါတစ်မျိုးအတွက်ပဲ ပြောချင်တာပါ။

Autosomal Recessive ရောဂါတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့အမျိုးထဲမှာ ကိုယ်မသိဘဲ ပုန်းအောင်းနေတဲ့ (Carrier ဖြစ်နေတဲ့) ရောဂါဘယ်နှမျိုးရှိလဲ ကိုယ်မသိနိုင်ပါဘူး။
ဒါ့အပြင် ကိုယ့် Family က Generation အလိုက် ဝမ်းကွဲအချင်းချင်းပတ်ယူနေကြတယ်ဆိုလည်း ကလေးမှာ ရောဂါဖြစ်ဖို့ ရာနှုန်းကများသွားပါပြီ။

ဒါကြောင့် သူစိမ်းနဲ့ပဲလက်ထပ် ခိုင်းကြတာပါ။
ဒါက ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ကိုယ့်မိသားစုထဲမှာ မကောင်းတဲ့ Gene ရှိနေရင် သူစိမ်းရဲ့ (ကောင်းမယ်လို့ထင်ရတဲ့) Gene တစ်ခုကို ထည့်လိုက်တဲ့အခါ ကိုယ်ကမွေးလာတဲ့ကလေးမှာ ရောဂါဖြစ်ဖို့ Chance က မရှိတော့ပါဘူး။
Carrier တော့ဖြစ်သွားနိုင်ပေမယ့် ဒီကလေးကလည်း သူကြီးလာတဲ့အခါ သူစိမ်းကို လက်ထပ်လိုက်ရင် သူသယ်ထားတဲ့ မကောင်းတဲ့ Gene ကလည်း တဖြည်းဖြည်းနဲ့ပျောက်သွားနိုင်ပါတယ်။

သမိုင်းမှာထင်ရှားတဲ့ ဥပမာကတော့ Emperor Ferdinand I of Austria ပါပဲ။
သူ့ကို ဉာဏ်ရည်မပြည့်သလိုမျိုး စာတွေကတော့ ရေးကြပါတယ်။ သူက အတက်ရောဂါလည်း ငယ်ငယ်ကတည်းက ရှိတယ်။
သူဟာ ဝမ်းကွဲအချင်းချင်းယူတဲ့ မိသားစုကနေ မွေးလာတာပါ။

ဒီတော့ အကြံပေးရရင် တစ်ဝမ်းကွဲချင်းမယူတာ ကောင်းပါတယ်။

ယူချင်စိတ်ရှိရင်လည်း ယူလို့တော့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်မိသားစုထဲမှာ ဒီလို Tradition မျိုး မမွေးမြူမိဖို့ကအဓိကပါပဲ။

တကယ့်တကယ်ခံစားရတာက မွေးလာတဲ့ကလေးတွေ မို့ပါ။

SAGAN

Luca ကာတွန်းကားထဲက ထူးဆန်းတဲ့သတ္တဝါတွေအကြောင်း (Part 2)

၃။ Uncle Ugo

Luca animation ထဲမှာ ထူးထူးခြားခြားနဲ့ ပရိသတ်တွေ မှတ်မိနေလောက်မယ့် character တကောင်ကတော့ Luca ရဲ့ ဦးလေး Uncle Ugo ပဲဖြစ်ပါတယ်။

ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ရုပ်နဲ့ မျက်လုံးကလဲ စွေစောင်းနေသလို ခန္ဓာကိုယ်ကလဲ ထူးထူးခြားခြား (transparent) ဖောက်ထွင်းမြင်နေရပါသတဲ့။

ဇာတ်လမ်းထဲမှာတော့ Luca ကို သူ့အမေက ဒဏ်ပေးတဲ့အနေနဲ့ သူ့ဦးလေးဆီသွားနေခိုင်းတာဖြစ်ပြီး သူ့ ဦးလေး Ugo က Deep sea ထဲမှာ နေပါသတဲ့။

စာဖတ်သူတို့ သတိထားမိမလားမသိဘူး…Uncle Ugo က Luca တို့မိသားစုနဲ့ ပုံစံချင်း မတူပါဘူး။

တကယ်တမ်းလဲ Luca ဦးလေးကိုဆွဲတဲ့အခါ တခြားတိရစ္ဆာန်တကောင် ပုံစံကို ယူပြီးရေးဆွဲထားတာပါ။

Uncle Ugo ရဲ့ တကယ့် လက်တွေ့ဘဝထဲက တိရစ္ဆာန်ကတော့ Angler Fish လို့ခေါ်ပါတယ်။

Angler ဆိုတာ ငါးမြှားတံ လို့အဓိပ္ပာယ်ရပြီး angler fish ရဲ့ ခေါင်းမှာပါတဲ့ မီးလင်းတဲ့ အတံကလေးကို အစွဲပြုပြီး ခေါ်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ Angler fish တွေက အသားစားငါးတွေဖြစ်ပြီး ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာရဲ့ ဟိုးအောက်ခြေမှာနေပါတယ်။

နေရောင်လုံးဝမဖောက်နိုင်တဲ့ ရေအောက်မီတာ ၁၀၀၀ ကနေ ၄၀၀၀ အောက် Bathypelagic zone မှာနေပြီး မှောင်မည်းနေတဲ့နေရာမှာကျက်စားပါတယ်။

သူတို့ရဲ့ အမဲလိုက်ပုံက ထူးဆန်းပါတယ်။

သူတို့ခေါင်းထိပ်က မီးလင်းတဲ့ အတံလေးနဲ့ ပုစွန်ဆိတ်လေးတွေ ငါးပေါက်လေးတွေကို မြူဆွယ်ဖြားယောင်းပြီး အနားရောက်လာတော့မှ ဆွဲစားပလိုက်ပါတယ်။

သူတို့ရဲ့ ပါးစပ်နဲ့မေးရိုးကို လိုသလိုချဲ့နိုင်လို့ သူတို့ထက် ၂ဆလောက်ကြီးတဲ့ အကောင်တွေကိုတောင် အသာလေးစားလိုက်နိုင်ပါသတဲ့။

နောက်ထပ်ထူးခြားတာက သူတို့ရဲ့ မီးလင်းတဲ့အတံကလေးက အထီးတွေမှာမရှိဘဲ အမတွေမှာပဲပါတာပါ။

ရေထဲမှာလျှပ်စစ်ဓာတ်လဲမရှိဘဲ
ဘာလို့ ထိပ်ကမီးလင်းနေတာလဲဆိုတော့ အဲ့နေရာမှာ အိတ်ကလေးတခုရှိပြီး မီးရောင်ထွက်တဲ့ bacteria တွေစုထားလို့ လင်းနေရတာပါတဲ့။

မီးရောင်လင်းတဲ့ bacteria နဲ့ angler fish တွေက အတူတကွနေထိုင်ကြပြီး အပြန်အလှန်အမှီသဟဲပြုနေကြပါတယ်တဲ့။

ပိုပြီးထူးဆန်းတာက angler fish တွေမှာ အမက ပိုကြီးပြီး အထီးတွေက တော်တော်လေးသေးကွေးလှပါတယ်။

Size ချင်းယှဥ်ကြည့်ရင် အထီးတွေက ၈ဆ ၉ဆလောက်ကို သေးပါတယ်။

Size သေးပြီး weak လဲဖြစ်တဲ့အထီးတွေက ကိုယ်တိုင် အစာမရှာနိုင်ပါဘူး။

အစာရှာဖို့အတွက် မီးလင်းတဲ့ အတံလဲမပါလို့ သူတို့အသက်ရှင်ဖို့ ရှာတာအစာမဟုတ်ပါဘူး။

မိန်းမရှာတာပါ….မိန်းမရှာပြီး မိန်းမကိုပဲ ခိုကပ်စားသောက်နေထိုင်ကြတာပါ။

ဘယ်လိုဖြစ်တာလဲဆိုတော့ အထီးတွေက အမတွေကို လိုက်ရှာရပြီး တွေ့ပြီဆိုတာနဲ့ အမရဲ့ body ကို လှမ်းကိုက်ထားလိုက်ပါတော့တယ်။

ကိုက်ထားတာကို လုံးဝမလွှတ်တော့ဘဲ သူ့ပါးစပ်နဲ့ အမရဲ့ body ကို စူပါဂလူးနဲ့ ကပ်သလို အသေကပ်ထားလိုက်ပါတော့တယ်။

Enzyme သုံးပြီး အသားအချင်းချင်း ပူးကပ်အောင်လုပ်ပြီး သွေးကြောတွေအထိပါ တခါထဲ ဆက်သွယ်လိုက်ပါတော့တယ်။

အပိုင်ကို ချည်ပြီးတုပ်ပြီး လုပ်လိုက်တာပါ။

အဲ့လို အမနဲ့ကပ်ပြီးတဲ့အခါ မိန်းမသွားရာနောက်
တကောက်ကောက် လိုက်ပြီး မိန်းမရှာကျွေးသမျှကို ကပ်စားပါတော့တယ်။

မိန်းမက မျိုးပွားချင်ပြီဆိုရင် လိုအပ်တဲ့ သုတ်ပိုး (sperm) ကို အထီးကထုတ်ပေးတယ်။

ကျန်တဲ့အလုပ် အထီးကဘာမှမလုပ်ဘူး။

သုတ်ပိုးလိုရင်ထုတ်ပေးမယ်။ ပြီးရင် အေးဆေးမှီစားကပ်စားမယ်။ အေးအေးဆေးဆေး သာသာယာယာပါပဲ။

တချို့ဆိုရင် အမကရှားလွန်းလို့ အထီး ၄ ၅ ၆ ကောင်လောက်က အမတကောင်ထဲကို ဝိုင်းကုပ်တွယ်ထားတာမျိုးလဲရှိပါတယ်။

ဘဝမှာ မိန်းမရှာမတွေ့တဲ့ angler fish အထီးတွေကတော့ FA ဘဝနဲ့ပဲ သေသွားရရှာပါတယ်။

တချို့အထီးတွေကျတော့လဲ အမကိုကုပ်တွယ်ထားရင်း တဖြေးဖြေးသေသွားတတ်ပြီး ဥနှစ်လုံးသာကျန်ခဲ့တာမို့ အမက အထီးရဲ့ ဥနှစ်လုံးနဲ့ ဆက်လက်ရှင်သန်သွားပါသတဲ့။

အမတွေကလဲ ဥနှစ်လုံးရရင်ပြီးရော ကျန်တာသေသေရှင်ရှင် အထီးတွေကို ဂရုကိုလုံးဝမစိုက်ပါဘူးတဲ့။

Angler fish အထီးဖြစ်ရတာတော်တော်မလွယ်တဲ့ဘဝပါ။

ဒါဆိုရင် မေးစရာတခုရှိတာက မတူညီတဲ့ အကောင် ၂ကောင်က အဲ့လို ပူးပြီးနေရင် immune system က ပြန်မချဘူးလားပေါ့။

ဟုတ်ကဲ့ Angler fish တွေရဲ့ geneမှာကိုက T cell တွေကောင်းကောင်း mature မဖြစ်လို့ Antibody လဲသေချာမထုတ်နိုင်ဘူးလို့ဆိုပါတယ် အဲ့တာကြောင့် အဲ့လို ပူးတွဲနေလို့ရနေတာဖြစ်တယ်လို့ ဖတ်ရပါတယ်။

ရေအောက်မှောင်မှောင်မည်းမည်းထဲမှာ ဘဝကိုဖြတ်သန်းရင်း နေထိုင်ရတဲ့ Angler fish ကတော့ Uncle Ugo ရဲ့ လက်တွေ့ဘဝပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလောက်ဆိုရင် Luca ကာတွန်းကားလေးထဲက စိတ်ဝင်စားစရာအကြောင်းတွေ သိလိုက်ရပြီမို့လို့
ကျေနပ်ကြမယ်လို့မျှော်လင့်ပါတယ်။

Thanks for your time!

လင်းမူ

Luca ကာတွန်းကားထဲက ထူးဆန်းတဲ့သတ္တဝါတွေအကြောင်း (Part 1)

စာဖတ်သူတို့အားလုံး မကြာသေးခင်ကမှ ထွက်ရှိထားတဲ့ Luca ဆိုတဲ့ကာတွန်းကားလေးကို ကြည့်ပြီးလောက်ပြီထင်ပါတယ်။

Disney နဲ့ Pixar တို့ရဲ့ masterpiece animation တခုဖြစ်တဲ့ Luca က တော်တော်လေးအသက်ဝင်တဲ့ ရိုက်ချက်တွေနဲ့ story လေးကလဲချစ်စရာကောင်းလို့ မကြည့်ရသေးရင် အမြန်ကြည့်ဖို့လက်တို့ပါရစေ။

ဒီ animation ထဲမှာပါတဲ့ စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်လေးတွေ real life ထဲမှာတကယ်ရှိမရှိ ရှာရှာဖွေဖွေတင်ဆက်ပေးလိုက်ပါတယ်။

၁။ Mona Lisa, Giuseppe, Enrico

ပထမဆုံး ပြောပြမယ့်အကောင်လေးကတော့
Luca ထိန်းကျောင်းနေတဲ့ ငါးလေးတွေပဲဖြစ်ပါတယ်။

ဇာတ်လမ်းထဲမှာတော့ Luca ရဲ့ နေ့စဥ်အလုပ်က အဲ့ငါးတသိုက်ကို စားကျက်ထဲခေါ်သွားပြီး နွားကျောင်းဆိတ်ကျောင်းသလို ကျောင်းရတာပါ။

ငါးတွေကလဲ မျက်လုံးကပြူးပြူးနဲ့ ကြောင်တောင်တောင် နုံအအရုပ်ကလေးတွေနဲ့ပါ။

အဲ့ငါးလေးတွေကို အပြင်မှာ Goatfish လို့ခေါ်ပါတယ်။

အနီရောင် အစိမ်းရောင် အပြာရောင် အဝါအစင်း စသဖြင့် အရောင်အသွေးအမျိုးစုံရှိပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလိုက်ပြီး အရောင်လိုက်ပြောင်းလို့ရပါသတဲ့။

သူတို့ကို ပင်လယ်ထဲဆို သန္တာကျောက်တန်းတွေနားမှာ (coral reef) တွေ့ရတတ်ပြီး
တီကောင်လေးတွေ၊ ပုစွန်ဆိတ်ကလေးတွေနဲ့ တခြားကျောရိုးမဲ့အကောင်လေးတွေကိုပါ ဖမ်းဆီးစားသောက်တတ်ပါတယ်တဲ့။

သူတို့ရဲ့ မေးစေ့မှာ အမွှေးရှည် ၂ချောင်းရှိပြီး အဲ့အမွှေးနဲ့ မြေပြင်ကို စမ်းစမ်းကာ အစာရှာတတ်ပါတယ်တဲ့။ Sensory barbels လို့ခေါ်ပါတယ်။

(ဆိတ်တွေမှာရှိတဲ့ မုတ်ဆိတ်မွေးနဲ့တူလို့ Goat fish လို့ခေါ်တာလို့လဲ ဆိုကြပါတယ်။)

Goat fish တွေကအုပ်စုလိုက်နေတတ်ပြီး အုပ်စုဖွဲ့ အစာရှာတတ်ပါတယ်။

Luca ထဲမှာ နာမည်ပါတဲ့ Goat fish 2ကောင်ကတော့ Mona Lisa နဲ့ Giuseppe ဆိုတဲ့ အမြဲထွက်ပြေးဖို့ကြံနေတဲ့ အကောင်တို့ဖြစ်ပါတယ်။

Luca က ထွက်ပြေးချင်နေတဲ့ Giuseppe ကို Enrico ဆိုတဲ့ငါးအကြောင်းပြောရင်း သတိပေးတာကိုတွေ့ရပါတယ်။

Enrico ဆိုတဲ့ Goat fish ကတော့ နာမည်ပဲပါပြီး ဟိုးအရင်ကထဲက ထွက်ပြေးသွားတဲ့တကောင်ဖြစ်ပါတယ်။

Mona Lisa ကတော့ ငါးသားပေါက်လေးတွေကို ခိုးစားထားပြီးမသိမသာ ခပ်ပြုံးပြုံးနေတတ်တဲ့ကောင်ပါ။

၂။ Luca , Alberto

ဇာတ်လမ်းထဲမှာတော့ လူတပိုင်း ရေသတ္တဝါတပိုင်းဖြစ်နေတဲ့ Luca နဲ့ Alberto တို့ဟာ Sea monster လို့သာဆိုပြီး ဘာအကောင်မှန်း သေချာမပြောထားပါဘူး။

ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါထဲက တကောင်ကောင်ကို inspire ယူပြီး ဆွဲထားတာဖြစ်ပါတယ်။

အတိအကျတော့ မတူပေမယ့်
အနီးစပ်ဆုံးတူတဲ့အကောင်ကတော့ Sea iguana လို့ခေါ်တဲ့ ဖွတ်မျိုးနွယ်ဝင် ရေပုတ်သင် အကြီးစားမျိုးဖြစ်ပါတယ်။

သူတို့မှာ ခြေလေးဖက်ပါပြီး ရေကူးရန် ရေယက်များ၊ အမြီးများလဲ ပါဝင်ပါတယ်။

ကာတွန်းနဲ့မတူဘဲ အပြင်မှာတော့ တော်တော်ကြည့်ရဆိုးပါတယ်။

အဓိကစားသောက်တာကတော့ algae နဲ့ seaweed လို့ခေါ်တဲ့ ရေမှော်ပင်လေးတွေဖြစ်ပြီး Luca တို့အိမ်မှာ စိုက်ခင်းလေးစိုက်ထားတာကိုလဲတွေ့လိုက်ရမှာပါ။

Stay tuned for Part 2!

Thanks for your time!

လင်းမူ

ဗုဒ္ဓဟောခဲ့တဲ့ သက်ရှိတွေအဆင့်ဆင့်ဖြစ်လာပုံနဲ့ Science က လက်ခံတဲ့ Evolution တူတူပဲလား? (Part 2)

(Part 1 ကိုအရင်ဖတ်ပေးပါ)

ဘုရားဟောနဲ့ပြန်ဆက်ပါမယ်။
သတ္တဝါတို့သည် ရေပေါ်တွင်ပျံနှံ့နေသည့် မြေဆီကို စတင်စားသုံးကြ၏။ အရသာသည် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာသည် သူတို့သန္တာန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ သူတို့စားသုံးသောအတိုင်းအတာပေါ်မူတည်ပြီး သူတို့ခန္ဓာကိုယ်များသည် အစိုင်အခဲဖြစ်လာကြပြီး ပုံသဏ္ဍာန်အမျိုးမျိုး၊ ရုပ်အဆင်းအမျိုးမျိုးကွဲပြားလာကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည်ရှည်လျားလှသော ကာလပတ်လုံး ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေ၏။

Science ဖက်က ပြောပါဦးမယ်။
Eukaryote တွေပေါင်းမိကြပြီး ရေနေသတ္တဝါတွေဖြစ်လာပါတယ်။
ရေနေသတ္တဝါဆိုလို့ ငါးတို့၊ ရေဘဝဲတို့ကို မမြင်ပါနဲ့။ အဆင့်မြင့်သတ္တဝါတွေ မဖြစ်လာသေးပါဘူး။
ဒီသတ္တဝါလေးတွေဟာ ရေထဲကမြေကြီးတွေ၊ ကုန်းမြေအနီးကမြေကြီးတွေကို အာဟာရအတွက် စားသုံးကြပါတယ်။
တချို့တွေဆို မြေကြီးထဲမှာ ပေါပေါများများရတဲ့ Calcium တွေကို သုံးပြီး သူ့ကိုစားမယ့် အခြားအကောင်တွေရန်က ကာကွယ်ဖို့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ အကာအကွယ် အမာတစ်ခုဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါက အရိုးတွေဖြစ်လာတာရဲ့အစပါ။

ဒီသတ္တဝါတွေဟာ အာဟာရအတွက် စားသုံးနေကြပြီဆိုတော့ “ငါ စားဖို့ ရှာရဦးမယ်” ဆိုတဲ့စိတ်မျိုးဖြစ်လာပါတယ်။ (တဏှာဆိုတဲ့ သဘောကို မြင်အောင်ပြောတာပါ၊ သူတို့ဟာ တွေးခေါ်တတ်တယ်လို့ ပြောချင်တာမဟုတ်ပါ)
ဒီမတိုင်ခင်ကဖြစ်ခဲ့တဲ့ Cyanobacteria နေရာက ဝင်ကြည့်ကြည့်ပါ။ နေရောင်ရှိရင် အစာဖြစ်တယ်၊ အသက်ရှင်ရပ်တည်ဖို့လုံလောက်တယ်ဆိုတော့ “အစာရှာရမယ်” ဆိုတဲ့ အသိမျိုးရှိမှာမဟုတ်ပါ။ တဏှာဆိုတာ မရှိသေးဘူး။

စားသုံးသောအတိုင်းအတာပေါ်မူတည်ပြီး အစိုင်အခဲဖြစ်လာတယ်ဆိုတာ အစာစားကြတဲ့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်ဖွံ့ဖြိုးလာတာကိုပြောချင်တာပါ။
(ကျွန်တော်တို့က ဘုရားစာကိုဖတ်ရင် တန်ခိုးတွေ၊ ပါဝါတွေအနေနဲ့ မြင်နေကြတော့ တခါတခါ လိုတာထက်ပိုပြီး ရှုတ်ထွေးသွားတတ်ပါတယ်)

ဘုရားဟောမှာတော့ အပင်တွေအကြောင်း နည်းနည်းပါပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် confirm လုပ်လို့မရတာမို့ ကျော်လိုက်ပါပြီ။

အထီး၊ အမ စပြီးကွဲလွဲလာတာကိုလည်း ဟောထားပါတယ်။
မိန်းမများတွင် မိန်းမ၏ထူးခြားထင်ရှားသော အင်္ဂါရပ်များ ထင်ရှားစွာဖြစ်လာသည်။ ယောက်ျားများတွင်လည်း ယောက်ျား၏ထူးခြားထင်ရှားသော အင်္ဂါရပ်များ ထင်ရှားစွာဖြစ်လာသည်။
ထို့နောက် မိန်းမသည်လည်း ယောက်ျားကို တစိန်းစိန်းကြည့်၏။ ယောက်ျားသည်လည်း မိန်းမကို တစိန်းစိန်းကြည့်၏။ ထိုအခါ ပြင်းစွာတပ်မက်ခြင်း “ရာဂ” သည် ထင်ရှားစွာဖြစ်လာသည်။ ရာဂကြောင့်ဖြစ်သော ပူပန်ခြင်းကို ကိုယ်တွင်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မေထုန်အကျင့်ကို မှီဝဲကုန်၏။
ထိုအခါမှစတင်ပြီး မုန်းတီးမှုများနှင့် ရန်မူခြင်းများ ပေါ်ပေါက်လာကုန်၏။

ဒီနေရာမှာ ယောက်ျား၊ မိန်းမဆိုတာ အထီးနဲ့အမသဘောနဲ့ပဲ ကြည့်စေချင်ပါတယ်။
ဒါကို မပြောခင် ဆယ်တန်း Biology က Reproduction အကြောင်းနည်းနည်းပြန်ပြောချင်ပါတယ်။ (တော်တော်များများ မှတ်မိနေကြဦးမယ်ထင်ပါတယ်…)
Reproduction မှာ Asexual နဲ့ Sexual ၂မျိုးရှိတယ်။

Asexual က သူ့ဘာသာ Cell ၂လုံးကွဲပြီး နောက်တစ်ကောင်ဖြစ်သွားတယ်။ မှိုတွေဆိုရင် Budding နည်းနဲ့ တစ်ကောင်ကနေ အများကြီးကွဲနိုင်တယ်။
ဒါက အဆင့်နိမ့်တဲ့ အကောင်တွေမှာ တွေ့ရတယ်။

Sexual Reproduction မှာကျတော့ အထီးရဲ့သုတ် (Sperm) နဲ့ အမရဲ့မျိုးဥ (Ovum) လိုတယ်။
အဆင့်နည်းနည်းမြင့်သွားမှ တွေ့ရတတ်တယ်။

ခုပြောနေတဲ့ အထီး၊ အမကွဲလာတယ်ဆိုတာ Sexual Reproduction နဲ့သွားတဲ့သက်ရှိတွေဖြစ်လာပြီဆိုတာကို ပြောချင်တာပါ။
အဲ့ဒီကနေ တဖြည်းဖြည်းနဲ့လူတွေဖြစ်လာတာပေါ့။

ဒီလိုမေထုန်အမှုပြုတဲ့အချိန်ကနေစပြီး အမုန်းတရားကြောင့် သတ်ကြဖြတ်ကြတာတွေ ဖြစ်လာတယ်လို့ဆိုတယ်။ ဒါက လူကိုတင်ပြောတာမဟုတ်ဘဲ တိရစ္ဆာန်တွေပါ ပါတယ်။
ဒီမတိုင်ခင်ကလည်း သတ်နေဖြတ်နေကြတာပဲ၊ ဒါပေမယ့် မုန်းလို့မဟုတ်ပါဘူး၊ အသက်ရှင်ရပ်တည်ဖို့ အတွက်ပါ။

ခုက စပြီး ဟောတာတွေသည် လူတွေအကြောင်းဖြစ်သွားပါပြီ။
ခိုးမှုစတင်ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ခိုးမှုကို နှိမ်နင်းရန် တရားဥပဒေသည်လည်း ပေါ်ပေါက်လာ၏။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်သူလူထုထဲမှ ခွန်အားအကြီးဆုံး၊ အခံ့ညားဆုံး၊ အကြည်ညိုထိုက်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရွေးချယ်ပြီး အကြီးအကဲ (သို့) ဥပဒေပြုသူမဖြစ်တင်မြှောက်ကြ၏။

(ဒီနေရာမှာ တချို့စာအုပ်တွေက ဒီလိုမကောင်းမှုတွေကျူးလွန်လို့ လူ့သက်တမ်းက တစ်ဝက်ဆီ လျော့ကျလာတယ်ဆိုပြီး ပြောကြတယ်။ အဲ့ဒါတွေက အဓိပ္ပါယ်မရှိလို့ ထည့်မရေးတော့ပါဘူး။ ကျွန်တော်ဖတ်တဲ့အထဲမှာလည်း အဲ့လိုမရေးထားလို့ပါ။)

ဤတွင် လူတန်းစားအဆင့်အတန်းများ ပေါ်ပေါက်လာ၏။
ခတ္တိယ (အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစား)၊ ဗြဟ္မဏ (ဘုန်းတော်ကြီး/ ပုဏ္ဏား)၊ ဝေဿ (ကုန်သည်များ)၊ သုဒ္ဒ (သေးနုပ်သော အလုပ်လုပ်ကိုင်သူ) စသဖြင့် ဖြစ်လာသည်။ (စာရှည်မှာ ကြောက်လို့ အတိုပဲရေးတော့တာပါ)

ဒါလည်း Science က လူတွေ အစုအဖွဲ့နဲ့ ဘယ်လိုဖြစ်လာသလဲ လက်ခံထားတာနဲ့ သွားတူနေပါတယ်။
အင်ပါယာတွေ ဖြစ်လာတာဟာ ဒီနည်းနဲ့ပါပဲ။ အမြင်သာဆုံးကတော့ အီဂျစ်က ဖာရိုဘုရင်တွေပါပဲ။ ဒီကာလတွေမှာ လူတွေဟာ သူ့ အလုပ်အကိုင်နဲ့သူဖြစ်နေကြပြီမို့ လူတန်းစားတွေလည်း ကွဲကုန်ပါတယ်။

အပေါ်မှာ ပြောခဲ့တဲ့ လူတန်းစားခွဲခြားတဲ့ ဇာတ်စနစ်ကို ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တွေမှာ အစောပိုင်းကာလတွေ ကတည်းက တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါတွေဟာ ဘုရားရဲ့ခေတ်ကာလ နားမှာမို့ ဟောနိုင်တာ သိပ်မထူးဆန်းဘူးလို့ ပြောချင်ပါတယ်။

Part 1 နဲ့ 2 ပေါင်းပြီး အနှစ်ချုပ်ရရင် ဘုရားဟောခဲ့တဲ့ သက်ရှိတွေဘယ်လိုစဖြစ်လာသလဲဆိုတာ မှန်ကန်နေပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီး အစမှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာတွေလည်း တူနေပါတယ်။
သိပ္ပံမှာတော့ ခု ကျွန်တော် ရေးထားတာထက် ပိုပြီးအတိအကျပြောထားပါတယ်။
ဘုရားကတော့ လူတွေ သံသရာကလွတ်မြောက်ကြောင်း လိုအပ်တဲ့တရား မဟုတ်ရင် မဟောဘူးလို့ဆိုပါတယ်။
ဒီလောက်ဟောတာ တူနေရုံနဲ့ မှန်တယ်လို့ ယူဆခြင်း၊ မယူဆခြင်းကတော့ စာဖတ်သူအပေါ်မှာပဲ မူတည်ပါတယ်။

SAGAN