ကိုယ်အလေးချိန် မြန်မြန်ကျတာကောင်းလား? လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပြီး စားချင်တာစားလို့ရလား?

ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတွေထဲမှာ မင်းသား၊ မင်းသမီးတွေက ခန္ဓာကိုယ်တွေ အရမ်းလှကြတော့ ကြည့်တဲ့သူတွေလည်း သူတို့လိုဖြစ်ချင်ကြတာ မဆန်းပါဘူး။
ခုခေတ်မှာ လူငယ်တိုင်းရဲ့စိတ်ထဲမှာတော့ ငါဝနေပြီလား၊ အစားလျော့ရမလား၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရမလား စသဖြင့် အတွေးကိုယ်စီနဲ့ ရှိကြပါတယ်။
တစ်ချို့ကျတော့လည်း ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ကိုယ်ပိုင်တယ်၊ ဝချင်ဝမယ်၊ ပိန်ချင်ပိန်မယ် ဆိုပြီး ပြောကြပါတယ်။ (ဒါဟာ လူတိုင်းလက်ခံသင့်တဲ့ အမြင်တစ်ခုပါ)

ခုရေးမယ့်စာက ခန္ဓာကိုယ်ကို ကိုယ်လိုချင်တဲ့ပုံစံတစ်ခုဆီ သွားချင်တဲ့သူတွေအတွက်ပါ။ (ရှင်းရှင်းပြောရရင် ပိန်ချင်တဲ့သူတွေအတွက်ပါ)
ဒီစာကိုဖတ်ပြီးရင် Idea တစ်ခုရသွားလိမ့်မယ်လို့ထင်ပါတယ်။
(ကျွန်တော်လည်း ဒီ Idea ကိုသေချာနားမလည်ခဲ့လို့ တိုင်ပတ်ခဲ့ဖူးပါတယ်)

လူတော်တော်များများက အချိန်သိပ်မပေးရဘဲ ခပ်မြန်မြန်နဲ့ အကျိုးရလာဒ်တစ်ခုကို လိုချင်ကြတာများပါတယ်။
ဒါကြောင့်လည်း Youtube မှာကြည့်လိုက်ရင် ၁ပတ်အတွင်း ၁၀ ပေါင်ကျနည်းတို့၊ ၁လအတွင်း 6 pack ထွက်နည်းတို့ကို တွေ့နေရတာဖြစ်တယ်။
ဒါက လက်တွေ့မှာ မဖြစ်နိုင်ပေမယ့် လှုပ်ရှားမှုလုပ်ဖို့ တွန်းအားပေးပါသေးတယ်။
ဒီထက်ပိုဆိုးတာက ဝိတ်ကျတဲ့ကော်ဖီတို့၊ ထိုင်နေရင်း ခါးအဆီချတဲ့ခါးပတ်တို့ စတဲ့ လှုပ်ရှားမှုအသားမပေးတဲ့ အရာတွေကိုသုံးပြီး လူတွေကို လိမ်နေကြတာပါ။

ဝိတ်ကျချင်တဲ့သူဆိုရင် ခပ်မြန်မြန်နဲ့ လိုချင်တဲ့ပုံစံရအောင် အစာငတ်ခံလိုက်ကြတာများပါတယ်။
ဝိတ်မကျသွားဘူးလားဆိုတော့… ကျသွားတာပေါ့။
ဒါပေမယ့် ခပ်မြန်မြန်ချလိုက်တဲ့အခါမှာ နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးတွေရှိပါတယ်။
နောက်ပြီးတော့ တစ်နေ့ကို Calorie 800 အောက်ပဲစားမယ်ဆို နှလုံးကျန်းမာရေးအတွက်မကောင်းဘူးလို့ လေ့လာမှုတွေက ဆိုပါတယ်။
(နှလုံးစည်းချက်မမှန်ဘဲ ရုတ်တရက် သေတတ်ပါတယ်)

ဒီတော့ ဝိတ်မြန်မြန်ကျတာ ဘာတွေဆိုးသလဲ?
သည်းခြေကျောက်တည်တတ်တယ်
ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ပြီး အာဟာရမပြည့်ဘဲ ဖြစ်တတ်တယ်။
မူးဝေအော့အန်တာ၊ နုန်းခွေတာတွေဖြစ်တတ်တယ်။
အဆိုးဆုံးကတော့ ကြွက်သားတွေပါ ဆုံးရှုံးသွားတာပဲ

ကျွန်တော်တို့ ဝိတ်ကျချင်တယ်လို့ လွယ်လွယ်ပြောကြပေမယ့် တကယ်ကျချင်တာက အဆီတွေပါ။
လူတွေက ဝိတ်မြန်မြန်ကျလာတယ်ဆိုပြီး ပေါင်ချိန်စက်ပေါ်မှာ ပီတိတွေဖြာနေပေမယ့် ကြွက်သားတွေကိုပါ ဆုံးရှုံးနေတယ်ဆိုတာ သိပ်မသိကြပါဘူး။

ဒါကြောင့် ဖြေးဖြေးမှန်မှန်ပဲ ဝိတ်ချသင့်ပါတယ်။
နံပါတ်တစ်ခုနဲ့ပြောရမယ်ဆိုရင် တစ်ပတ်ကို ၁ပေါင်ကနေ ၂ပေါင်ထက်ပိုမကျသင့်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။
ဒါက လေ့ကျင့်ခန်းမလုပ်ဘဲ အစာငတ်ခံတဲ့လူတွေပေါ့။

နောက်တစ်မျိုးကျတော့ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပြီး စားချင်တာစားတဲ့လူတွေပါ။
Gym ကိုသွားဖူးတယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်ခုပြောမယ့်ကိစ္စကို ကိုယ်တိုင်ကြုံဖူးကြမှာပါ။
Gym သွားပြီး တစ်ပတ်လောက်နေရင် လူက ပုံမှန်အနေအထားထက် ကျစ်ကျစ်လျစ်လျစ်ပိုဖြစ်လာတယ်။
ဘာလို့လဲဆို ကြွက်သားတွေထဲမှာ ရှိနေတဲ့ ရေတွေ၊ Glycogen တွေ ကုန်သွားလို့ပါ
အဲ့တော့ မြင်အောင်ပြောရရင် ကြွက်သားတွေအပေါ်မှာ အဆီတွေ၊ ရေတွေဖုံးနေရာကနေ အဆီပဲကျန်ခဲ့တော့ ပိုပြီးကျစ်ကျစ်လျစ်လျစ်ဖြစ်လာတဲ့ သဘောပါ။

အဲ့ဒီတော့ ငါလမ်းမှန်ပေါ်ရောက်နေပြီဆိုပြီး စိတ်ဓာတ်တက်ကြွသွားကြတာများပါတယ်။
တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ငါစားချင်တာ စားလို့ရလောက်ပြီ၊ နေ့တိုင်း Gym သွားနေတာပဲဆိုတဲ့ အသိလည်း ဝင်လာပါတယ်။
Gym ကစားတဲ့အခါ အရမ်းမောတဲ့အတွက် Calories တွေ တော်တော် burn မယ်လို့ ထင်စရာရှိပါတယ်။ (ကျွန်တော်လည်း အဲ့လိုထင်ခဲ့တာပါ)

တစ်ရက်ကို ၁နာရီကြာ Gym ကစားတဲ့ လူတစ်ယောက်ကိုမြင်ကြည့်ပါ။ အလေးပဲမတယ်၊ Treadmill ပေါ်မှာမပြေးဘူးဆို မောလွန်းလို့ လျှာထွက်သွားလည်း Calories 500 ထက်ပိုမထွက်သွားပါဘူး။
အောက်ပိုင်းထိုင်ရင် (Leg Workout) ဒီထက်အနည်းငယ်ပိုနိုင်ပေမယ့် ကိုယ်ပင်ပန်းသလောက် Calories burn မဖြစ်ဘူးဆိုတာကို သိစေချင်တာပါ။

အဲ့ဒါဆို Treadmill ပေါ်မှာ ၁၅မိနစ်၊ နာရီဝက်တက်ပြေးလိုက်ဦးမယ် ဆိုပါစို့။ (စုစုပေါင်း Gym မှာ ၁နာရီခွဲလောက်ကြာနေပါပြီ)
Calories ဘယ်လောက် Burn သွားလဲ။
ပြေးတဲ့အမြန်နှုန်းပေါ်မူတည်ပြီး ကွာခြားမှုများပေမယ့် တစ်နာရီကို ဆယ်မိုင်နှုန်းနဲ့ နာရီဝက်တိတိပြေးတယ်ဆိုရင် Calorie 500-800 လောက် burn သွားပါတယ်။

ဆိုတော့… Gym မှာ ၁နာရီခွဲကြာသွားပြီး Calorie 1000 burn လိုက်ပါပြီ။
ဒီလူအနေနဲ့ အလုပ်ကိုရောက်တဲ့အခါ ဓာတ်လှေကားသုံးမလား၊ ရိုးရိုးလှေကားသုံးမလား?
ဓာတ်လှေကားပဲ သုံးတော့မှာပေါ့၊ Gym မှာ ပင်ပန်းလာပြီလေ။
လှုပ်လှုပ်ရှားရှားလည်း သိပ်လုပ်ချင်မှာ မဟုတ်တော့ဘူး။
ပင်ပန်းတော့ စားချင်စိတ်ကလည်း ပေါ်နေမှာပဲ။
ငါပင်ပန်းထားတာပဲ စားချင်တာစားပစ်လိုက်မယ်ဆိုပြီး မာလရှမ်းကောတစ်ပွဲကို တစ်ယောက်တည်း တွယ်ထည့်လိုက်ရင် Calories 1000 ခဏလေးနဲ့တက်သွားမှာပါ။
မနက်က Gym မှာအပင်ပန်းခံထားတဲ့ Calories 1000 လေး bye bye သွားပါပြီ။

ဒါ… Workout လုပ်ထားတဲ့လူပါ။
သူက ဒီလိုမျိုးစားချင်တာစားလိုက်တဲ့အခါ ဝလာမှာမဟုတ်ပေမယ့် ဝိတ် မကျတော့ပါဘူး။

လေ့ကျင့်ခန်းမလုပ်ထားတဲ့လူဆိုရင်ရော…
ပိုစားလိုက်တဲ့ Calories ကို ခန္ဓာကိုယ်မှာ သိမ်းထားမှာပါ။
အဆီ ၁ပေါင်တက်ဖို့ Calories 3500 ပဲလိုပါတယ်။
မာလရှမ်းကော ၃ခါလောက်စားရင် ၁ပေါင်တက်လာမယ့်သဘောပေါ့။ (သေချာစဉ်းစားကြည့်ရင် တန်တော့ တန်ပါတယ်…)

ပြောချင်တာက လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေလည်း အစားမရှောင်ရင် အဆင်မပြေဘူးဆိုတာပါပဲ။

မင်းရေးတာကြီးကလည်း စိတ်ပျက်စရာကြီးကွာ၊ ဘာစားစား Calories တွေဆိုပြီး မြင်နေရမယ့်ပုံပဲလို့ ပြောစရာရှိပါတယ်။
ခုစာကို ကျွန်တော်ရေးရခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ဒီ Idea ကို ပေးချင်တာပါ။
ဘာစားစား Calories တက်ပါတယ်။ (မတက်ချင်ရင် အရွက်ကို အစိမ်းလိုက်ကိုက်စားမှပဲ ရမယ်…)
အထူးသဖြင့် Bubble Tea, Pizza, Hotpot Buffet စတဲ့ လူတွေကြိုက်ကြတဲ့ အစားအစာတွေဟာ Calories တော်တော်များပါတယ်။
တခါတလေစားတာ အကြောင်းမဟုတ်ပေမယ့် အမြဲစားတဲ့အခါ ဝိတ်တက်လာမှာသေချာပါတယ်။

အနှစ်ပြန်ချုပ်ရရင် ပိန်ချင်တဲ့အခါ နည်းမှန်လမ်းမှန်နဲ့ ကြိုးစားသင့်ပါတယ်။ ဝိတ်မြန်မြန်ကျသွားတာဟာ မကောင်းပါဘူး။ ဖြေးဖြေးမှန်မှန်ပဲသွားသင့်ပါတယ်။
အစားအသောက်တွေက အရသာရှိလေလေ၊ အဆီ၊ ဆား၊ အချိုမှုန့်ပါဝင်မှုများလေလေဖြစ်လို့ Calories လည်း များပါတယ်။ ချင့်ချိန်ပြီး စားသုံးကြပါလို့ အကြံပြုလိုက်ရပါတယ်။

(ဒီလောက် စဆရက လုပ်ရရင် ကျေနပ်ပါပြီ…)

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

ဂြိုလ်သားများ (Aliens) နှင့် စကားပြောခြင်း

ခေါင်းစဉ်ကြီးက အဓိပ္ပါယ်မရှိဘူးလို့မထင်ကြပါနဲ့။
ဂြိုလ်သားတွေဆိုတာ တကယ်ရှိမရှိမသိသေးဘဲနဲ့ “စကားပြောခြင်းလို့” တပ်ထားတော့ အဆင့်တွေကျော်ကုန်ပြီလားလို့ မေးစရာရှိမှာပေါ့။
ဒါပေမယ့် ရှိမရှိမသေချာတဲ့ဂြိုလ်သားတွေနဲ့ လူတွေက ဆက်သွယ်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ဖူးပါတယ်။

စကားပြောတယ်ဆိုလို့ မျက်နှာချင်းဆိုင်တွေ့တယ်၊ အသံချင်းဆက်သွယ်တယ်လို့တော့ မထင်စေချင်ပါဘူး။
သိပ်မရှည်နေချင်တော့ပါဘူး။ ကျွန်တော်အခုပြောချင်တာက Voyager Spacecraft ပေါ်က လူသားတွေရဲ့ Message တွေအကြောင်းပါ။ (ဒီမတိုင်ခင်ကလည်း အခြား Spacecraft တွေပေါ်မှာ Message တွေထည့်ပြီး ပို့ခဲ့ဖူးပါတယ်)

Voyager Illustration

Message တွေအကြောင်းကိုမပြောခင် ဂြိုလ်သားဆိုတာ ဘာလဲအရင်ပြောမှရမယ်။
ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ Alien ဆိုတာ ခေါင်းတစ်လုံး၊ မျက်စိနှစ်လုံး၊ လက်နှစ်ချောင်း၊ ခြေနှစ်ချောင်းရှိမှာပဲလို့ ထင်တတ်တယ်။
ဒါက လူရဲ့အတွေးကို…။
မြင်းတစ်ကောင်ကတွေးရင်တော့ ဂြိုလ်သားဆိုတာ ခြေလေးချောင်း၊ အမြီးတစ်ချောင်းနဲ့ သန်သန်မာမာရှိတဲ့အကောင်ကြီးလို့မြင်မှာပေါ့။
ကိုယ်နဲ့နှိုင်းပြီးတွေးကြတာကို ပြောချင်တာပါ

Extraterrestrial Life Illustration (From Human’s Perspective)

ဂြိုလ်သားတွေဘယ်လိုပုံစံရှိမလဲဆိုတာ မသိနိုင်သလို သူတို့မှာ လူတွေလို အာရုံငါးပါးခံစားနိုင်လားဆိုတာလည်း မသေချာပါဘူး။
အာရုံငါးပါးမက ခံစားချင်ခံစားနေနိုင်မယ်၊ လူတွေမမြင်နိုင်တဲ့ လှိုင်းအလျားတွေကို မြင်ချင်မြင်နေနိုင်မယ်…
ပြောချင်တာက ကိုယ်နဲ့နှိုင်းပြီးတော့ တွေ့တဲ့အခါ “Hello, Mr. Alien” ဆိုပြီး လက်ပြနှုတ်ဆက်လို့ နားမလည်နိုင်ဘူး ဆိုတာပါပဲ။

ဒီလိုအခက်အခဲတွေရှိနေပါလျက်နဲ့ ဂြိုလ်သားတွေနားလည်အောင် Message တစ်ခုကို ရေးလို့ရပါမလား။

ခေတ်အဆက်ဆက်က လူတွေဟာ ဝှက်စာတွေကိုဖော်နိုင်ခဲ့ကြတယ်။ ချိတ်ဆက်မှုတွေကို စဉ်းစားနိုင်ကြတယ်။
အကောင်းဆုံး ဥပမာကတော့ WW2 တုန်းက ဂျာမန်တွေရဲ့ Enigma Machine ဝှက်စာတွေကို မဟာမိတ်တွေက ဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်းပဲ။
ဆိုတော့… Intelligent life form (Aliens) တွေသာဆိုရင် လူတွေပြောချင်တဲ့ ဆိုလိုရင်းကို နားလည်လောက်တယ်လို့ တွက်ဆကြတယ်။ (သူတို့မှာ Basic Chemistry နဲ့ Physics အသိပညာတွေတော့ ရှိရမယ်၊ မဟုတ်ရင် သူတို့ တိုးတက်လာစရာမရှိဘူးလို့ တွေးကြတာလည်းပါတယ်)

ပထမဦးဆုံး ပြောချင်တဲ့ Message က တော့ Record တစ်ခုပါပဲ။
Aliens တွေအတွက် သီချင်းတစ်နာရီခွဲစာ (စုစုပေါင်း ၂၇ပုဒ်) ၊ လူတွေ၊ တိရိစ္ဆာန်တွေ၊ ပတ်ဝန်းကျင်တွေရဲ့ ဓာတ်ပုံပေါင်း ၁၁၆ ပုံ၊ ပတ်ဝန်းကျင်က အသံတွေ (ငှက်အော်သံ၊ လေတိုက်သံ) နဲ့ လူတွေရဲ့နှုတ်ဆက်စကားကို ဘာသာပေါင်း ၅၅မျိုးနဲ့ပြောပြီး ထည့်ပေးလိုက်တာပါ။
ကြည့်လိုက်ရင်တော့ ဒါလေးပဲလားလို့ထင်စရာရှိပါတယ်။ ဒါက ၁၉၇၇ ခုနှစ်ကပါ။ ကွန်ပြူတာဆိုတာ အိမ်မှာတောင် မသုံးနိုင်သေးပါဘူး။

Voyager ပေါ်က ဓာတ်ပုံအချို့

ဒီဓာတ်ပြားကြီးကို အာကာသထဲက ဓာတ်ရောင်ခြည်တွေကြောင့် မပျက်စီးအောင် အကာအနေနဲ့ ရွှေနဲ့အလူမီနီယံရောထားတဲ့ အကာတစ်ခုထဲမှာ ထည့်ထားလိုက်ပါတယ်။
ပြီးတော့ ဓာတ်ပြားတို့ရဲ့ ထုံးစံအတိုင်း… ဖွင့်ဖို့အတွက်လည်း စက်တစ်ခုထည့်ပေးလိုက်ပါတယ်။
(ဂြိုလ်သားတွေ ခေါင်းမစားဖို့ Instruction တွေပါထည့်ပေးလိုက်ပါသေးတယ်)

နောက် Message တစ်ခုကတော့ ကမ္ဘာရဲ့တည်နေရာကို ပြောပြတာပါ။
(အတင့်ရဲလိုက်တာ… ဟိုကလာပြီး ဖျက်စီးရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲလို့ မေးခဲ့ကြတဲ့သူတွေရှိပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာက နေ့စဉ် TV Channel တွေလွှင့်နေကြတာကို ကမ္ဘာ့အပြင် အလင်းနှစ် တော်တော်များများကနေ ဖမ်းပြီး ကြည့်နိုင်ပါတယ်… ဆိုတော့ မထူးတော့ဘူးလေ)

Message for Aliens
Messages Explained in Details

ဒီ Message ကို ဂြိုလ်သားတွေနားလည်၊ မလည်တော့ မသိပေမယ့် ကျွန်တော့်အနေနဲ့ နားလည်အောင် တော်တော်ဖတ်လိုက်ရပါတယ်။
အဓိကက ဘာသာစကားပါပဲ။ ဘုံတူတဲ့ဘာသာစကားမရှိတဲ့အခါ ဆက်သွယ်ရတာ ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါကြောင့် သင်္ချာသုံးပြီး ဆက်သွယ်ကြတယ်။
ဘာလို့လဲဆို Physics, Chemistry နိယာမတွေက စကြဝဠာတစ်ခုလုံးမှာ တူတူပဲလို့ သိကြလို့ပါ။
ဒါပေမယ့် cm, km ဆိုပြီးပြောလို့သိမှာမဟုတ်ပါဘူး။ (ဒါက ကျွန်တော်တို့ဘာသာ တီထွင်ထားတဲ့ unit တွေပါ)

ပထမဦးဆုံး Hydrogen Atom ကိုဦးတည်လိုက်ပါတယ်။ (ဂြိုလ်သားတွေက ဒါကို Hydrogen လို့မသိပေမယ့် &^%%$% ဆိုပြီးတော့ သိမှာပါ)
Hydrogen Atom တစ်ခုက သူ့ရဲ့ Engery အနိမ့်ဆုံးအခြေအနေတစ်ခုကနေ တစ်ခု (Lowest Energy States) ဆီသို့ ပြောင်းဖို့ ကြာတဲ့အချိန်ကို ဂြိုလ်သားတွေလည်း သိမယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ (ကျွန်တော်တို့မသိတာက ဂြိုလ်သားမဟုတ်လို့ ဖြစ်မှာပါ…)

ခုလို ဘုံနားလည်တဲ့အခြေအနေတစ်ခုရလာတဲ့အခါ အရာရာကို Hydrogen အချိန် (Hydrogen Time) အနေနဲ့ပဲနှိုင်းယှဉ်ပြောပါတော့တယ်။

ဒီလိုနဲ့ ကမ္ဘာရဲ့တည်နေရာကို ဖော်ပြနိုင်လိုက်ပါတယ်။ (ရှုတ်ထွေးသွားမှာကြောက်လို့ Message ဖော်နည်းကို ဆက်ပြီးမရေးတော့ပါဘူး)

ဒီလိုအလုပ်ရှုပ်ခံပြီး Message ကိုရေးလိုက်ကြပေမယ့် ဂြိုလ်သားတွေ ဒါကို တွေ့နိုင်နှုန်းက အင်မတန့် အင်မတန်ကို နည်းပါတယ်
(ဂြိုလ်သားတွေ တကယ်ရှိခြင်း၊ မရှိခြင်းကို သင်္ချာနည်းအရတွက်ထုတ်ထားတဲ့အကြောင်း နောက်မှဆက်ရေးပါမယ်)

တွေ့သွားရင်လည်း ဒီအပြားကြီးက အမှိုက်ရှုပ်လိုက်တာကွာဆိုပြီး လွှင့်မပစ်ဖို့လိုပါသေးတယ်။
သူ့တို့ကသာ တကယ်အသိဉာဏ်မြင့်တယ်ဆိုရင်တော့ Message ကိုဖော်နိုင်မှာဖြစ်ပြီး စကြဝဠာကြီးထဲမှာ သူတို့တွေပဲ ရှိနေတာမဟုတ်ဘူးဆိုတာ သေချာသိသွားမှာပါ။
တစ်ချိန်ကျရင် ကျွန်တော်တို့ဆီ လာပြီးနှုတ်မဆက်ဖူးလို့ ဘယ်သူပြောနိုင်မှာလဲ။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

ငှက်ဖျားကြောင့် တောထဲမှာ အသက်မဆုံးရှုံးရစေဖို့

ကျွန်တော်တို့အားလုံး လောလောလတ်လတ် ဆုံးရှုံးမှုကြီးတခုကြောင့် ဝမ်းနည်းနေကြရမှာပါ။
ဒီလို နောက်ထပ်အသက်တွေထပ်မဆုံးရှုံးရအောင် ကျွန်တော်တို့ ဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲ။
ငှက်ဖျားရောဂါက အခန့်မသင့်ရင် သေစေတတ်တယ်ဆိုတာသိရုံနဲ့ မပြီးပါ။
ဘယ်လို ကာကွယ်ကုသရမလဲဆိုတာ အားလုံးသိရအောင် အခုပဲ ရှင်းပြပေးလိုက်ပါတယ်။
တောထဲတောင်ထဲသွားမယ့်လူတွေက ဒီအချက်တွေ သိကိုသိသင့်ပါတယ်။

အရင်ဆုံး ငှက်ဖျားပေါတဲ့နေရာတွေကို အောက်ကမြေပုံမှာ ကြည့်ပါ။

Malaria Map of Myanmar

အနီရင့်ရောင်က ငှက်ဖျားအပေါဆုံးဒေသတွေပါ။ ပြောရရင် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ငှက်ဖျားက ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးကလွဲလို့ နေရာတိုင်းမှာ အချိန်ရာသီမရွေး ရှိနေနိုင်ပါတယ်

အဆိုးဆုံးက ချင်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းတွေပဲ ဖြစ်တယ်။

ငှက်ဖျားရောဂါသယ်ဆောင်ထားတဲ့ ခြင်က အနော်ဖလိ (Anopheles) ခြင်ပါ။
ခြင်ကိုက်လို့ဖြစ်တဲ့အတွက် ခြင်ကိုက်မခံရအောင် လုံလုံခြုံခြုံဝတ်စားရမယ်။
အထူးသဖြင့် အထူးသဖြင့် နေဝင်ချိန်ကစပြီး နံနက်စောစော အထိကိုက်တတ်တာမို့ အင်္ကျီရှည် ဘောင်းဘီရှည်ကို အချိန်တိုင်းဝတ်ထားရမယ်။
ညအိပ်ရင် ခြင်ထောင်သေချာထောင်အိပ်ရမယ်။
ခြင်မကိုက်ဆေးရည် (mosquito repellent) လိမ်းထားလို့လဲရတယ်။
ဒါက ကာကွယ်တဲ့အပိုင်းပါ။
ဒါပေမယ့် အမြဲတမ်း ခြင်မကိုက်အောင် ဂရုစိုက်နေနိုင်မှာ မဟုတ်တဲ့အတွက် သောက်ရမယ့်ဆေးတွေကိုလည်း သိထားသင့်ပါတယ်။

Anopheles Mosquito

ငှက်ဖျားပေါတဲ့နေရာသွားရတော့မယ်ဆို ဆေးကြိုသောက်သွားလို့ရပါတယ်။
သွားမယ့်နေရာဒေသနဲ့ ဘယ်လောက်ကြာကြာနေမှာလဲ ပေါ်မူတည်ပြီး 2 မျိုး ခွဲပါမယ်။


ငှက်ဖျားလဲတကယ်ပေါတယ်၊ တောထဲမှာ နေရမှာလဲ အကြာကြီးဆို ကြိုသောက်သွားသင့်ပါတယ်။ ဆေးကြိုသောက်တယ်ဆိုတာ တစ်ခါတည်းနဲ့မပြီးပါဘူး။ ကိုယ်က ငှက်ဖျားရှိတဲ့ဒေသမှာနေသမျှကာလပတ်လုံး သောက်ပေးနေဖို့လိုပါတယ်။ ဒါကို Chemoprophylaxis လို့ခေါ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒီလိုသောက်နေလို့ ငှက်ဖျား လုံးဝမဖြစ်နိုင်တော့ဘူးလို့ မထင်ပါနဲ့။

ငှက်ဖျားတော့ရှိနိုင်တယ်၊ ဒါပေမယ့် သိပ်မပေါဘူး၊ နေရမှာလဲ ခဏတဖြုတ်ပဲ… ဒါပေမယ့် ဆေးရုံဆေးခန်းနဲ့ဝေးတယ်ဆို ငှက်ဖျားဆေးကို ယူသွားပြီး ဖျားတော့မှ သောက်လို့ရပါတယ်။
ဒါကို Standby Emergency Treatment လို့ခေါ်တယ်။
(ကာကွယ်ဖို့သောက်တဲ့ဆေးနဲ့ ရောဂါဖြစ်မှ သောက်တဲ့ဆေးနဲ့ မတူပါဘူး)

ဆရာဝန်ရှိရင် ဆရာဝန်ဆီကိုပဲ သွားပြပြီး ကုသမှုခံယူသင့်ပြီး ဆရာဝန် မရှိမှသာ မိမိဘာသာ သောက်သုံးရန်ဖြစ်ပါတယ်။

ဘာဆေးသောက်မလဲမရွေးခင် ငှက်ဖျားပိုးက ၄ မျိုးရှိတယ်ဆိုတာ ပြောချင်ပါတယ်။
အဆိုးဆုံးနဲ့ ဦးနှောက်ထဲရောက်နိုင်တဲ့ ပြင်းထန်ငှက်ဖျားပိုးကတော့ Plasmodium falciparum (P.f) ပဲဖြစ်ပါတယ်။
တောထဲတောင်ထဲမှာ ဘာပိုးအမျိုးအစားကူးနေပြီလဲဆိုတာ စစ်လို့မလွယ်နိုင်ပါ။
Rapid Diagnostic test (RDT) တွေရှိရင်တော့ အကောင်အမျိုးအစားကိုပါ သိရပြီး ဆေးရွေးရတာပိုလွယ်ပါတယ်။

RDT for Malaria

ငှက်ဖျားမှန်းဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ?
ငှက်ဖျားပိုးက ခြင်အကိုက်ခံရပြီး ၁ပတ်ကျော်မှ ရောဂါလက္ခဏာပြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ်က နေရာသစ်ကိုရောက်ပြီး ၁ပတ်အတွင်းဖျားရင် ငှက်ဖျားဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်နိုင်မှာပါ
(တခြားသော ခြင်ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ သွေးလွန်တုပ်ကွေးနဲ့ ရာသီတုပ်ကွေးများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်)

ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ရင် ဘယ်လို လက္ခဏာတွေပြလဲဆိုတာ လူတိုင်း ရင်းနှီးကြမယ်ထင်ပါတယ်။
အဓိကက ဖျားတာပါ။ အချိန်တစ်ခုရောက်လာရင် ချမ်းတုန်ပြီး တဂတ်ဂတ်နဲ့ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ ပြီးတော့ ချွေးတွေပြန်ပြီး ခဏသက်သာသွားပြန်ရော…။
ခေါင်းကိုက်တာ၊ မအီမသာဖြစ်တာ၊ ပျို့တာအန်တာတွေလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဖြစ်ဖူးတဲ့လူတွေကတော့ ကြွက်သားတွေ အရမ်းနာတယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။
တချို့တွေက အသားတွေဝါဖန့်ဖန့်ဖြစ် လာတတ်တယ်။ (သွေးနီဥတွေ ကွဲလို့ပါ)

Malaria Patient in Myanmar

ဒါတွေအကုန်လုံးမှာ အရေးကြီးဆုံးကတော့ အဖျားပါပဲ။ သူက တခြားရောဂါတွေနဲ့ သိပ်မတူဘဲ ထူးထူးခြားခြားရှိပါတယ်။
တခြားလက္ခဏာတွေမရှိရင်တောင် အဖျားကတော့ လူတော်တော်များများမှာ ရှိတတ်ပါတယ်။

ဖျားလာပြီဆိုရင် (အပူချိန် ≥100°F) ဆရာဝန်ဆီသွားပြတာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။ နောက်ဆက်တွဲတွေဝင်လာရင်တော့ ဆေးရုံမှာကုသတာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။

ဆရာဝန်နဲ့မပြနိုင်ဘူးဆိုရင် ကိုယ့်ဘာသာဆေးသောက်ရတော့မှာပေါ့။ ပထမဦးဆုံးကတော့ အဖျားကျဖို့အတွက် ပါရာစီတမော (Paracap) သောက်ပါ။
ပြီးရင်တော့ ငှက်ဖျားဆေးသောက်ရပါမယ်။ သူ့ကို ၃ရက်သောက်ရင် အဆင်ပြေသွားပါပြီ။

အဖျားကြီးနေတဲ့အချိန်ငှက်ဖျားဆေးသောက်တဲ့အခါ အန်နိုင်ပါတယ်။
အန်တာက ဆေးသောက်ပြီး နာရီဝက်အတွင်းဆိုရင်တော့ ခန္ဓာကိုယ်က မစုပ်ယူရသေးလို့သတ်မှတ်တဲ့အတွက် ကိုယ်သောက်မယ့် ပမာဏအတိုင်း နောက်တစ်ခါ ထပ်သောက်ဖို့လိုပါလိမ့်မယ်။
ဆေးသောက်ပြီးနာရီဝက်ကျော်ကြာမှ အန်တယ်ဆိုရင်တော့ အနည်းအကျဉ်းစုပ်ယူပြီးသွားပြီလို့ ယူဆတဲ့အတွက် သောက်မယ့် ပမာဏရဲ့ တစ်ဝက်ကိုပဲ ထပ်သောက်ရတော့မှာပါ။

ဆေးသောက်တာ ၃ရက်ပြည့်သွားတဲ့အခါ ငှက်ဖျားကာကွယ်ဖို့အတွက် ဆေးသောက်လက်စရှိတယ်ဆိုရင် (Chemoprophylaxis သောက်နေရင်း ငှက်ဖျားဖြစ်တဲ့သူဆိုရင်) ဆက်ပြီးသောက်လို့ရပါတယ်။

Chemoprophylaxis အတွက်ဘာဆေးကို သောက်ကြမလဲ?

  1. Atovaquone-Proguinil (Malarone ဆိုပြီး ဝယ်လို့ရတယ်)
    မသွားခင် ၂ရက်ကစပြီး တစ်နေ့တစ်လုံးသောက်ပေးရပါတယ်။ ငှက်ဖျားဒေသမှာ နေထိုင်နေသမျှတစ်နေ့တစ်လုံး သောက်ပေးရမှာပါ။ အဲ့ဒီကနေ ပြန်လာရင်တောင် ၁ပတ်တိတိ ဆေးကို ဆက်သောက်ပေးရပါတယ်။ ဆေးသောက်တိုင်း အစာနဲ့တွဲသောက်သင့်ပါတယ်။
    (ကိုယ်ဝန်ဆောင်၊ နို့တိုက်မိခင်၊ ကျောက်ကပ်မကောင်းသူတွေ မသောက်ရပါ)
  2. Doxycycline 100mg
    သူ့ကိုလည်း အပေါ်ကဆေးလိုပဲ သောက်နိုင်ပါတယ်။ မတူတာက ပြန်လာတဲ့အခါ ၄ပတ်တိတိဆေးကို ဆက်သောက်ပေးဖို့လိုပါတယ်။ ဆေးကို ရေများများနဲ့ သောက်ဖို့လိုပြီး သောက်ပြီးတဲ့အခါ ၁နာရီလောက် မအိပ်သေးဘဲမတ်မတ်ထိုင်နေသင့်ပါတယ်။
    (ကိုယ်ဝန်ဆောင်၊ နို့တိုက်မိခင်၊ ၈နှစ်အောက်ကလေးတွေ မသောက်ရပါ)
  3. Tafenoquine 200mg
    မသွားခင် ၃ရက်ကစပြီး တစ်နေ့နှစ်လုံး (100mg/tablet) သောက်ရပါမယ်။ ငှက်ဖျားဒေသမှာနေတဲ့အချိန်မှာတော့ ၁ပတ် ၂လုံးပဲသောက်ရတော့မှာပါ။ အဲ့ဒီကနေပြန်လာတဲ့အခါမှာလည်း နောက်ဆုံး ၂လုံးသောက်လိုက်ရင် ပြီးပါပြီ။
    ဒီဆေးက တော်တော် အလုပ်ရှုပ်သက်သာပါတယ်။
    (ကိုယ်ဝန်ဆောင်နဲ့ G6PD Deficiency ရောဂါရှိတဲ့ လူတွေမှာ မသောက်ရပါ)
  4. Mefloquine 250mg
    မသွားခင် ၁ပတ်၊ ၂ပတ် ကြိုသောက်ဖို့လိုပြီး ငှက်ဖျားဒေမှာရှိတဲ့အချိန်မှာ ၁ပတ်၁ခါ သောက်နေဖို့လိုပါတယ်။ ပြန်လာတဲ့အခါ ၄ ပတ်တိတိဆက်ပြီးသောက်ပေးရမှာပါ။ အစာရှိမှသောက်သင့်ပြီး ဆေးသောက်ပြီးတဲ့အခါ ရေများများနဲ့သောက်ဖို့လိုပါတယ်။
    ဒီဆေးကလည်း အလုပ်ရှုပ်သက်သာတာပါပဲ။
    (နှလုံးရောဂါ၊ အတက်ရောဂါ၊ စိတ်ရောဂါရှိတဲ့သူတွေ မသောက်ရပါ)

ဆေးသောက်နေရုံနဲ့ 100% မကာကွယ်နိုင်ပါဘူး။ အပေါ်မှာရေးခဲ့တဲ့ ကာကွယ်နည်းတွေကိုပါ လိုက်နာဖို့လိုပါတယ်။

သေချာသိလိုလျှင် အောက်ပါ Link မှာသွားဖတ်ပေးပါ။
www.cdc.gov/malaria/travelers/drugs.html

တကယ်ရောဂါဖြစ်လာရင်ရော ဘယ်ဆေးကိုသောက်မလဲ?

ငှက်ဖျားပိုးလေးမျိုးထဲက ဘယ်ပိုးဝင်လဲဆိုတာ သေချာသိရင်တော့ ဆေးရွေးရတာ အခက်အခဲမရှိပါဘူး။ ဇယားကိုကြည့်ပြီးသောက်နိုင်ပါတယ်။

ဇယားမှာပါတဲ့ ကိုအာတမ်/ လူမာတမ်/ အာတီဖန်ဆိုတာ ပဒုမ္မာကြာကိုပြောတာပါ။

သူ့ရဲ့ Brand Name က Supa Arte ဖြစ်ပါတယ်။ စျေးကလည်း ၅၀၀ အောက်ပဲရှိတာပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ကို လိုက်ပြီး 1 to 4 ရွေးချယ်သောက်ပေးရမှာပါ။ (ခုချိန်မှာတော့ လွယ်လွယ်နဲ့ဝယ်မရတော့ဘူးလို့ သိရပါတယ်)

RDT မစစ်နိုင်လို့ ဘယ်ပိုးဝင်နေမှန်းမသိရင်၊ ပရိုင်မာကွင်းနဲ့ ကလိုရိုကွင်း မရှိရင် ပဒုမ္မာကြာကိုပဲသောက်ပေးလို့ရပါတယ်။

ခြင်တကောင်ကြောင့် နောက်ထပ်အသက်တွေမဆုံးရှုံးပါရစေနဲ့တော့လို့ ဆုတောင်းပါတယ်။

လင်းမူ, SAGAN

Reference:

https://www.fitfortravel.nhs.uk/destinations/asia-east/myanmar/myanmar-malaria-map

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

Vitamins တွေကို ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် သောက်သင့်လား? (Vitamins Overview)

ကျွန်တော်တို့ ငယ်ငယ်ကတည်းက Vitamin ဆိုတာဘာမှန်းမသိဘဲနဲ့ သကြားလုံးလို ဆေးခဲမျိုးတွေကို သောက်ခဲ့ကြတယ်။
လူကြီးတွေကလည်း ကလေးဉာဏ်ပိုကောင်းမယ်၊ အရပ်ပိုရှည်မယ်ဆိုပြီး တိုက်ကြတယ်၊ ကလေးတွေကလည်း ချိုလည်းချို၊ မွှေးလည်းမွှေးဆိုတော့ ကြိုက်ကြတယ်။
Vitamin တွေကို အမြဲသောက်ပေးနေဖို့လိုအပ်လားဆိုတာ ပြောပြချင်ပါတယ်။

Vitamin ဆိုတာ Micronutrient ထဲမှာ ပါပါတယ်။
ခန္ဓာကိုယ်အတွက် တစ်နေ့ကို နည်းနည်းပဲလိုတာလို့ ပြောချင်တာပါ။
ကျွန်တော်တို့ သိတဲ့ ကစီဓာတ်၊ အစားဓာတ်နဲ့ အဆီဓာတ်တွေကိုတော့ Macronutrient လို့ခေါ်ပါတယ်။ တစ်နေ့ကို များများလိုအပ်လို့ပါ။

တစ်နေ့တစ်နေ့စားသောက်တဲ့အခါမှာ စွမ်းအင် (Calories) ရစေတာက Macronutrients တွေပါ။ Vitamin တွေက စွမ်းအင်ရစေတဲ့အထဲမှာမပါပါဘူး။

ဒါဆို အသက်ရှင်ဖို့ Vitamin ကို မလိုအပ်ဘူးလားလို့ မေးစရာရှိတယ်။
Vitamin ကို ခန္ဓာကိုယ်ဖွံ့ဖြိုးဖို့၊ ဉာဏ်ရည်ဖွံ့ဖြိုးဖို့ မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပါတယ်။

Vitamin တွေကို ၂မျိုးခွဲခြားထားပါတယ်။
ရေမှာပျော်ဝင်တဲ့ (Water-soluble) Vitamin နဲဲ့ ဆီမှာပျော်ဝင်တဲ့ (Fat-soluble) Vitamin ဆိုပြီး ၂မျိုးရှိပါတယ်။

ဒါက ဘာကိုပြောချင်တာလဲဆိုတော့ ရေမှာပျော်ဝင်တယ်ဆိုရင် ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ပိုလျှံလာတဲ့အခါ ဆီးထဲကနေပါသွားနိုင်တယ်။ အန္တရာယ်မရှိဘူးဆိုပါတော့။
ပြီးတော့ သူတို့ကို ခန္ဓာကိုယ်က အဖက်လုပ်ပြီး သိမ်းမထားဘူး။ အဲ့ဒီတော့ ရေမှာပျော်ဝင်တဲ့ Vitamin တွေပါတဲ့ အစားအသောက်တွေကို နေ့စဉ်ထည့်စား ပေးဖို့လိုအပ်တယ်

ဆီမှာပျော်ဝင်တဲ့ကောင်တွေကျတော့ ဆီးထဲကနေ မပါသွားနိုင်ဘူး။ အဲ့ဒီတော့ ပိုလျှံတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဒုက္ခပေးတယ်။
ပြီးတော့ သူတို့ကို အူကနေစုပ်ယူဖို့ အဆီလိုအပ်တယ်။
ခန္ဓာကိုယ်က သူတို့ကို အဆီဆဲလ် (Fat cells) ထဲမှာပဲ သွားသိမ်းထားတယ်

Water-soluble Vitamin က Vitamin B နဲ့ C ဆိုပြီး ၂မျိုးရှိတယ်။
Fat-soluble Vitamin ကတော့ Vitamin A, D, E, K ဆိုပြီး ၄မျိုးရှိတယ်။

Vitamin B အကြောင်းအရင် စပြောရရင် သူ့မှာ အမျိုးကွဲ ၈ မျိုးရှိတယ်။
(တစ်ခုချင်းစီက သူ့နေရာနဲ့သူ အရေးပါတာမို့ သေချာပြန်ရေးပါဦးမယ်)

ဒီ ၈ မျိုးလုံး ဘာလုပ်သလဲဆိုတာ ခြုံငုံကြည့်လိုက်ရင် Macronutrients ၃ မျိုးကို စားလိုက်တဲ့အခါ Energy (Calories) ဖြစ်အောင် သူတို့က ကူပြီး ပြောင်းလဲပေးတာပါ။
ရှင်းအောင်ပြောရရင် Vitamin B complex က လမ်းခင်းဖို့အတွက် ကျောက်တုံးကြီး (Macronutrients) တွေကို ကျောက်တုံးလေးတွေ (Calories) ဖြစ်အောင် ထုခွဲပေးတဲ့ အလုပ်သမားတွေလိုပါပဲ။
နောက်ပြီးတော့ သူတို့ကို သွေးနီဥ ပြုလုပ်တဲ့နေရာမှာလည်း လိုပါသေးတယ်။

သူတို့ကို ဘယ်ကရသလဲခြုံပြောရမယ်ဆိုရင်…
ဆန်လုံးညို (ဖြူစွတ်နေအောင် မဖွတ်ထားတဲ့ဆန်) ၊ အနီရောင်အသား၊ ငါး၊ ဥ၊ နို့နှင့်နို့ထွက်ပစ္စည်း၊ အစေ့အဆံ၊ အစိမ်းရင့်ရောင် အသီးအရွက်တွေမှာ တွေ့ရပါတယ်။ ဘာစားစားရနေသလိုပါပဲ
သားသတ်လွတ်သမားတွေမှာတော့ B12 ချို့တဲ့တတ်ပါတယ်။

သူတို့တစ်ခုချင်းစီ နည်းသွားရင် ရောဂါတွေရတတ်ပါတယ်။
ဥပမာ Vitamin B12 နည်းသွားရင် သွေးအားနည်းရောဂါ (Anaemia) ရတတ်ပါတယ်။ (အရပ်ထဲမှာတော့ သွေးအားနည်းတယ်ဆိုရင် သံဓာတ်အားနည်းလို့ဆိုပြီးပဲ သိကြပါတယ်၊ B12 နည်းနေရင်လည်း ဖြစ်တတ်တယ်ဆိုတာ သိသင့်ပါတယ်)

B1, B6, B12 တစ်ခုခုနည်းသွားရင်လည်း ခြေလက်တွေမှာ ထုံတာကျဉ်တာမျိုး (Peripheral Neuropathy) တွေဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
(အကျယ်ရေးမှ အသေးစိတ်ပြောပါတော့မယ်)

Vitamin C အကြောင်းဆက်ပါမယ်။
သူ့ရဲ့အဓိက အလုပ်ကတော့ ကိုယ်ခံအားကောင်းအောင် လုပ်ပေးတာပါ။ ခန္ဖာကိုယ်တစ်ရှုးတွေ ပျက်စီးရင်လည်း သူကပြင်ပေးနိုင်ပါတယ်။

Vitamin C ကို ချဉ်တဲ့အသီးတွေမှာ ပါတယ်လို့ လူတွေက သိကြပေမယ့် မာလကာသီး၊ သင်္ဘောသီးတို့မှာ ပိုပါတယ်ဆိုတာ သိပ်မသိကြပါဘူး။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်မှာဆို ပန်းပွင့်စိမ်း (Broccoli) နဲ့ ငရုတ်ပွသီး (Peppers) မှာ အများဆုံးပါဝင်ပါတယ်။

ခန္ဓာကိုယ်မှာ Vitamin C နည်းနေတဲ့အခါ Scurvy လို့ခေါ်တဲ့ရောဂါဖြစ်တတ်ပါတယ်။
အရင်ခေတ်က ပင်လယ်ထဲရွက်လွှင့်တဲ့ သင်္ဘောသားတွေမှာ ဖြစ်တတ်တယ်။ ဘာလို့လဲဆို အခြောက်အခြမ်းတွေပဲစားရပြီး အသီးအနှံတွေမစားကြရဘူး။
ဒီရောဂါကြောင့် ရေစီးကမ်းပြိုလိုက်တာတို့၊ သွားဖုံးကနေသွေးထွက်တာတို့၊ သွားတွေမခိုင်တာတို့ ဖြစ်တတ်တယ်။ အရမ်းဆိုးလာရင် သေနိုင်တယ်။

Vitamin C နည်းတဲ့အခါ ခဏခဏဖျားတတ်တယ်လို့လဲ ဆိုတယ်။

မြန်မာပြည်မှာ Covid-19 positive ဖြစ်တဲ့ လူနာတွေရဲ့ Treatment ကိုကြည့်လိုက်တဲ့အခါမှာ Vitamin C 500mg ကိုလည်း တစ်ခုအပါအဝင်တွေ့ရတယ်။
စာတွေမှာလည်း အာဂန္ဓုဖျားနာတဲ့အခါ Vitamin C သောက်ရင် အဖျားပျောက်တာမြန်တယ်လို့လည်း ရေးကြတယ်။

Vitamin A အကြောင်းဆက်တာပေါ့။
သူ့ရဲ့အဓိက အလုပ်က အမြင်အာရုံအတွက်ပါပဲ။ အလင်းကိုလက်ခံနိုင်တဲ့ ဆဲလ်လေးတွေအတွက် သူက လိုအပ်ပါတယ်။

ဘယ်မှာအများဆုံးပါသလဲဆို အနီရောင်အသား၊ ငါး၊ ဥအမျိုးမျိုးကနေ ရနိုင်သလို အစိမ်းရောင်အရွက်၊ အဝါရောင်၊ လိမ္မော်ရောင်ရှိတဲ့ အသီးအနှံတွေကနေ ရနိုင်ပါတယ်။
ဒါတွေမှတ်ရတာအလုပ်ရှုပ်တယ်ဆိုရင် မုန်လာဥနီနဲ့ ဟင်းနုနွယ်ရွက်သာများများစားပေးပါ

သူ ခန္ဓာကိုယ်မှာ နည်းနေတာ ဖြစ်တောင့်ဖြစ်ခဲပါပဲ။ ဘာလို့လဲဆို အစားအစာတိုင်းမှာ Vitamin A က နည်းနည်းစီပါနေလို့ပါ။
သူနည်းရင်တော့ ကြက်မျက်သင့်ရောဂါဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ညဘက်မှာ မမြင်ရတာပါ။ (ညဘက်မှာ မီးထွန်းထားရင်တော့ မြင်ရတာပေါ့၊ မှောင်ရင် မမြင်ရတာကိုပြောတာပါ)

Vitamin D အကြောင်းဆက်ပြောပါမယ်။
သူရဲ့ အဓိက Source ကတော့ နေရောင်ခြည်ပါပဲ။ အရေပြားနဲ့နေရောင်ခြည်ထိရင် Vitamin D အလိုလိုရနေတာပါ။
နေပူစာလှုံတဲ့အခါ မနက်စောစောဖြစ်သင့်ပါတယ်။ မနက် ၁၀ နာရီနောက်ပိုင်း နေရောင်ခြည်နဲ့ အရေပြားနဲ့ တိုက်ရိုက်မထိတွေ့သင့်ပါဘူး။

အစားအသောက်တွေ (အသား၊ ငါး၊ Vitamin D ဖြည့်ထားတဲ့နို့) မှာလည်း နည်းနည်းတော့ပါတတ်ပါတယ်။

သူ့ကိုတော့ အရိုးတွေကျန်းမာနေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အရိုးမှာ Calcium ပါတာတော့ သိကြမှာပါ။
ဒီ Calcium ကို စုပ်ယူနိုင်ဖို့အတွက် Vitamin D ကိုလိုအပ်ပါတယ်။

Vitamin D နည်းနေရင် အရိုးပျော့ရောဂါဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

Vitamin E နဲ့ K အကြောင်းပြောတာ တွေ့ရခဲပါတယ်။
Vitamin E က အရေပြားပေါ် UV Rays တွေထိတဲ့အခါ ပျက်စီးသွားတဲ့ဆဲလ်တွေကို ပြုပြင်ပေးနိုင်ပါတယ်။
သူ့ကို အလှအပရေးရာ Product တွေမှာ အတွေ့များပါတယ်

Vitamin K ကတော့ သွေးခဲဖို့အတွက်လိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ထုတ်ပေးနိုင်အောင် လုပ်ပေးပါတယ်။
သူနည်းနေတဲ့အခါ သွေးမတိတ်တာမျိုးတွေဖြစ်တတ်ပါတယ်

သာမန်လူတစ်ယောက်အနေနဲ့ Vitamin တွေကို နေ့စဉ်သောက်သုံးဖို့ လိုအပ်သလားဆိုတာ မေးစရာရှိပါတယ်။
အစာအုပ်စု ၃စုလုံး စုံစုံလင်လင်စားနိုင်ရင် Vitamin တွေသောက်ဖို့ မလိုပါဘူး။
Facebook မှာ ရေးနေကြသလိုမျိုး Vitamin D တွေကို နေ့စဉ်သောက်ဖို့လိုတယ်ဆိုတာတွေဟာလည်း သူတို့ဆေးရောင်းရအောင် လိမ်တဲ့ လိမ်လုံးတွေပါပဲ။

Water-soluble vitamin တွေကို နေ့စဉ်သောက်မိနေရင် မလိုတဲ့အခါ ဆီးထဲပါကုန်လို့ ငွေကုန်ကြေးကျများသွားရုံပဲရှိပေမယ့် Fat-soluble vitamin (ဥပမာ Vitamin D) ကို ဆရာဝန်က မပြောဘဲ သောက်မိလို့ကတော့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဒုက္ခအကြီးအကျယ်ရောက်နိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် Vitamin တွေကို ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ်မသောက်သင့်ပါဘူး။ အထူးသဖြင့် Fat-soluble vitamin တွေကိုပါ။
သောက်ဖို့လိုတဲ့အခါ စစ်ဆေးပြီး တကယ်နည်းနေမှ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်းသောက်သင့်ပါတယ်။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

အချိန်ခရီးသွားဖို့ ဖြစ်နိုင်လား?

ဇာတ်လမ်းတွေ၊ စာအုပ်တွေထဲမှာတော့ အချိန်ခရီးသွားခြင်း (Time Travel) ဆိုတာ မမြင်ချင်မှအဆုံးပါပဲ။
Science ကိုစိတ်မဝင်စားတဲ့သူတွေတောင် အချိန်ခရီးသွားတယ်ဆိုတာ ဘာလဲ သိနေကြပါပြီ။
ဒါပေမယ့် ဇာတ်လမ်းတွေတော်တော်များများရဲ့ အချိန်ခရီးသွားတာကိုပြပုံဟာ Physics မှာလက်ခံထားတာနဲ့ တော်တော်ကြီးကို ကွဲလွဲနေတာတွေ ရှိပါတယ်။
Physics မှာ အချိန်ခရီးသွားတာကို ဘယ်လိုပြောလဲ ဆက်ပြီးဖတ်ပေးပါဦး။

အနာဂတ်ကို အချိန်ခရီးသွားတာနဲ့ အရင်စဖွင့်လိုက်ချင်ပါတယ်။
ဒါက တကယ်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ သက်သေလည်း အခါခါပြပြီးပါပြီ။
ဥပမာကိုတော့ Interstellar ဇာတ်လမ်းနဲ့ပဲပြရမှာပါ။

Satellite, Planet & Supermassive Black Hole (Left to Right)

သူတို့အဖွဲ့ Satellite ပေါ်ကနေ Planet တစ်ခုပေါ်ရောက်သွားတဲ့အခါ အဲ့ဒီ Planet ရဲ့ Gravity က ကမ္ဘာထက် 30% ပိုများပါတယ်။
ဒီ Planet က အလင်းအလျှင်ရဲ့ 55% နဲ့ Supermassive Black Hole (အလွန်ကြီးမားသော တွင်းနက်) တစ်ခုကို ပတ်နေပါတယ်။
အဲ့ဒီတွင်းနက်ကြီးက ဘယ်လောက်တောင်ကြီးလဲဆို နေအလုံးပေါင်း သန်း ၁၀၀ စာရှိပါတယ်။ ပြီးတော့ သူက အလင်းအလျှင်ရဲ့ 99.8% နဲ့သူ့ဘာသာလည်ပတ်နေပါတယ်။
(ဒီနေရာမှာ ပြောချင်တာက Supermassive Black Hole တွေသည် Galaxy တွေရဲ့အလယ်ဗဟိုမှာနေပြီး Galaxy တွေလည်ပတ်နေအောင် လုပ်ပေးထားတယ်လို့ဆိုတယ်။
ကျွန်တော်တို့ Milky Way Galaxy ရဲ့ဗဟိုချက်မမှာလည်း Supermassive Black Hole တစ်ခုရှိနေပါတယ်)

Supermassive Black Hole at the center of our Milky Way Galaxy Illustration

ဒါတွေကို တွက်ချက်လိုက်တဲ့အခါမှာတော့ Planet ထဲကိုသွားကြတဲ့ သူတွေက Satellite ပေါ်မှာကျန်ခဲ့တဲ့သူတွေထက် အချိန်နှေးသွားတာပါပဲ။ ဘယ်လောက်တောင်နှေးသွားလဲဆို အဆပေါင်း ၆၁၀၀၀ နှေးသွားပါတယ်။
ဒါဟာဘယ်လောက်နဲ့ညီသွားသလဲဆိုရင် Planet ပေါ်မှာ ၁နာရီနေလိုက်ခြင်းက Satellite ပေါ်မှာ ၇နှစ်ကြာတာနဲ့သွားတူပါတယ်

ဒါဟာ ဇာတ်လမ်းထဲက မဟုတ်မဟတ် လုပ်ဇာတ်တွေလို့ ခပ်လွယ်လွယ် ပြောလို့မရပြန်ပါဘူး။
ဘာလို့လဲဆို တွက်ချက်မှုတွေအရ ဒါဟာမှန်ကန်နေလို့ပါ။
ဒါကို အနာဂတ်သို့အချိန်ခရီးသွားခြင်းဆိုပြီး ပြောလို့ရပါတယ်။
ဘာလို့လဲဆိုရင် ကိုယ်သိတဲ့လူတွေအကုန်လုံးက အသက်တွေကြီးကုန်ကြပြီလေ။
(ဗုဒ္ဓက Einstein ရဲ့ Special Theory of Relativity ကိုဟောကြားခဲ့သလား? ဆိုပြီး ကျွန်တော်ရေးထားတာရှိပါတယ်၊ အဲ့ဒီမှာ Time Dilation အကြောင်းရှင်းပြထားပါတယ်)

https://ouo.io/iX0NBO

နောက်တစ်နည်းနဲ့အနာဂတ်ကို သွားလို့ရပါသေးတယ်။
ဒါကတော့ Cryopreservation ပါ။ လွယ်လွယ်ပြောရရင် ရေခဲရိုက်တာပေါ့။
ဒါဘယ်လိုစဖြစ်လာသလဲဆိုတော့ လူတစ်ယောက်ကို မသေခင်လေးမှာ သူ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို Degree တစ်ခုထိအေးခဲထားလိုက်ရင် ဆဲလ်တွေ ပျက်စီးသွားဖို့နှေးကွေးတယ်လို့ သိခဲ့ရာကစတယ်။

Illustration of Oocyte Cryopreservation

ဒီနည်းနဲ့ သုတ်ကောင်တွေ၊ မမျိုးဥတွေကို အေးခဲထားတတ်ကြတယ်။
တစ်ကိုယ်လုံးကိုအေးခဲပြီး အနာဂတ်မှာ နည်းပညာတွေမြင့်လာရင် အသက်ပြန်သွင်းမယ်လို့ ကြံစည်ခဲ့တဲ့သူလည်းရှိပါတယ်။
၁၉၆၇ ခုနှစ်ကတည်းက ခုချိန်ထိ အေးခဲထားတဲ့လူတစ်ယောက်ရှိနေပါတယ်။
တစ်ချိန်မှာသူ့ကို အသက်ပြန်သွင်းနိုင်ရင်တော့ သူက Time Traveler တစ်ယောက်ဖြစ်လာမှာပေါ့။

ဒီနည်းကို Sci-fi ဝတ္ထုတွေထဲမှာတွေ့ရတတ်ပါတယ်။
(Cixin Liu ရဲ့ The Dark Forest မှာ Cryopreservation နည်းနဲ့ အရေးပါတဲ့လူတွေကို အနာဂတ်မှာပြန်အသက်သွင်းကြပါတယ်)

အနာဂတ်ကိုသွားလို့ရတာတော့ ဟုတ်ပါပြီ။
အတိတ်ကိုရော သွားလို့မရဘူးလား။ ဟစ်တလာကို သွားသတ်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးမဖြစ်အောင်တားချင်တယ်၊ ဒိုင်နိုဆောတွေကျက်စားတဲ့ ခေတ်ကို ပြန်သွားချင်တယ် ဆိုပါတော့…။

Physics မှာ အတိတ်ကို အချိန်ခရီးသွားတဲ့အခါ ဝိရောဓိ (Paradox) တွေ ဖြစ်လာပါတယ်။
အဲ့ဒီထဲက တစ်ခုကတော့ Grandfather Paradox ပါ။ (Time Travel အကြောင်းအနည်းအကျဉ်းဖတ်ဖူးရင်တောင် ဒါကိုသိနေလောက်ပါပြီ)

ကိုယ်က အချိန်နောက်ပြန်သွားပြီးတော့ ကိုယ့်အဖိုးကို သွားသတ်မယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့မိဘတစ်ပါး မွေးဖွားလာမှာမဟုတ်တဲ့အတွက် ကိုယ်လဲမွေးလာနိုင်တော့မှာ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်မမွေးလာနိုင်တော့တဲ့အတွက် အချိန်နောက်ပြန်သွားပြီး အဖိုးကိုသတ်လို့မရတော့ ကိုယ့်ရဲ့မိဘတစ်ပါးမွေးလာနိုင်ပြီး ကိုယ်လဲမွေးလာပါတယ်။
Paradox က ဒါပါပဲ။ (အဖိုးကို တော်တော်မုန်းနေပုံရတယ်…)
ဒီအမြင်က “Classical Point of View” ပါ။

Quantum Mechanics မှာတော့ ဒီလို Paradox ဖြစ်မလာပါဘူး။
ကိုယ်က အဖိုးကိုသွားသတ်တဲ့အခါ သေတာရော၊ မသေတာရော ဖြစ်တန်စွမ်း နှစ်မျိုးလုံးဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ Superposition လို့ခေါ်ပါတယ်။
ဆိုတော့… အဖိုးသေသွားတဲ့ကမ္ဘာရှိသလို အဖိုးမသေတဲ့ကမ္ဘာလည်းရှိနေမှာပါ။ အဖိုးသေသွားတဲ့ကမ္ဘာမှာတော့ ကိုယ်ကမွေးလာတော့မှာမဟုတ်ပါဘူး။
ဒီလိုဖြစ်သွားတယ်ဆိုတာ ပညာရှင်တွေက သင်္ချာအရတွက်ချက်ပြီး ပြောခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
စိတ်ရူးပေါက်ပြီး ထင်တာပြောနေခြင်းမျိုးမဟုတ်ပါ။
(အသေးစိတ်မရှင်းတော့ပါဘူး။ Quantum Mechanics Part 1 to 4 မှာပြောပြထားပြီးပါပြီ၊ မရှင်းရင် သွားဖတ်ပေးပါ)

https://ouo.io/inZo3XG (Part 1)

https://ouo.io/pcdheT (Part 2)

https://ouo.io/DwBfot2 (Part 3)

https://ouo.io/UNkgaM (Part 4)

နောက်တစ်နည်းနဲ့ အချိန်နောက်ပြန်သွားလို့ရပါသေးတယ်။ Wormhole ကိုအသုံးပြုပြီးတော့ပါ။
Wormhole အမျိုးအစားတွေ များစွာရှိတဲ့အထဲက ဖြတ်သန်းသွားလို့ရတဲ့ Wormhole (Transversable wormhole) ကိုအသုံးပြုမှာဖြစ်တယ်။

Wormhole တွေဟာ ဟင်းလင်းပြင်အချိန် (Space-Time) ၂ခုကို ဖြတ်လမ်းနည်းနဲ့ဆက်ပေးထားတဲ့ တံခါးပေါက်တွေပါပဲ။
Sci-fi ဇာတ်လမ်းတွေမှာတော့ စာရွက်တစ်ရွက်ကို Space-Time လို့ယူဆခိုင်းပြီး စာရွက်ကို ၂ထပ်ဖြစ်အောင် ခေါက်လိုက်တယ်။ ပြီးတော့ ချွန်တဲ့အရာတစ်ခုခုနဲ့ ထိုးဖောက်ပြတယ်။ အဲ့ဒီအခါမှာအပေါက် ၂ ပေါက်ဖြစ်သွားတာပေါ့။
တော်တော်မြင်လွယ်တဲ့ ဥပမာ တစ်ခုဖြစ်တယ်။

Pencil is the wornhole & Paper is the space-time.

Wormhole ဆိုတာ ဘာလဲသိရင် ခုစပြီး ရှုပ်မယ့်အပိုင်းရောက်လာပါပြီ။
သေချာဖတ်ပေးပါ။ နည်း ၂မျိုးရှိပါတယ်။
ပထမနည်းကတော့ Wormhole ရဲ့အပေါက် ၁ပေါက်ကို အလင်းအရှိန်နီးပါးထိမြန်အောင်လုပ်ပြီး မူလနေရာကိုလာပြန်ထားလိုက်တာပါ
အဲ့တော့ ဘာဖြစ်သလဲလို့မေးစရာရှိပါတယ်။

သူက အလင်းအရှိန်နီးပါးမြန်သွားတဲ့အတွက် သူ့ရဲ့အချိန်ဟာ အခြားပေါက်တစ်ခုထက် နှေးသွားပါတယ်။
ဥပမာ ပထမအပေါက်မှာ အချိန်က 2030 ဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ သူက 2020 ပဲဖြစ်နေတယ်။
ဒါဆိုရင် လူတစ်ယောက်က ပထမအပေါက် (2030) ကနေဖြတ်လာပြီး ဒုတိယအပေါက်က ပြန်ထွက်လာတဲ့အခါ 2020 ကိုပြန်ရောက်နေမှာဖြစ်တယ်။
(ရှုတ်သွားရင် ပြန်ဖတ်ပေးပါ)

နောက်တစ်နည်းကတော့ အပေါက် ၁ပေါက်ကို Interstellar ကားထဲကလို Supermassive Black Hole နားသွားထားလိုက်တာပါ
သူ့ရဲ့အချိန်က အရမ်းနှေးသွားတဲ့အတွက် ပထမအပေါက်ကနေဝင်လာပြီး သူ့ဆီရောက်လာတဲ့အခါ နောက်ကျနေတဲ့အချိန်ကာလတစ်ခုကို ရောက်လာမှာပါ။

ဒီနည်းရဲ့ မကောင်းတဲ့အချက်ကတော့ Wormhole အပေါက်တစ်ခုကို စတင်ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့ကာလအထိပဲ နောက်ပြန်သွားလို့ရတာပါ။
ဒိုင်နိုဆောခေတ်ကိုလည်း မရောက်နိုင်သလို၊ ဟစ်တလာဆီလည်း သွားလို့မရပါဘူး။

ဒါကြောင့် Time Machine ကို ဒီနည်းအသုံးပြုပြီး တီထွင်နိုင်ခဲ့ရင်တောင် Time Machine ကိုစထွင်ခဲ့တဲ့အချိန်ထိပဲ ပြန်သွားလို့ရနေမှာပါ။ ဒီအတိုင်ခင်အချိန်ကို ပြန်မသွားနိုင်ပါ။

ဇာတ်လမ်းတွေမှာ လွယ်လွယ်နဲ့လုပ်ပြနေတော့ ဒီနည်းလမ်းတွေက လွယ်ကူတယ်လို့ထင်စရာရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခုလက်ရှိနည်းပညာနဲ့ အတိတ်ကိုရော၊ အနာဂတ်ကိုရော သိသိသာသာအချိန်ခရီးသွားဖို့ မဖြစ်နိုင်သေးပါ။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

Design a site like this with WordPress.com
Get started