Control (Part 2)

Part 1 မှာ လူတွေက ကိုယ့်ရဲ့ထင်မြင်ချက်ကို ပေးလိုက်ရလို့ အခြေအနေတစ်ခုအပေါ်မှာကိုယ့်ရဲ့ထိန်းချုပ်မှု (Control) ရှိကြောင်း ထင်သွားကြတယ်ဆိုတာ ပြောခဲ့ပြီးပါပြီ။

ခုပြောချင်တာကတော့ လူတွေက ရွေးချယ်ရတာကို ကြိုက်တဲ့အကြောင်းပါ။
ဒီပစ္စည်းကို ရွေးလိုက်ရခြင်းသည် ကိုယ့်ရဲ့ထိန်းချုပ်မှုနဲ့ ကိုယ်လိုချင်လို့ Voluntarily ရွေးလိုက်တာဖြစ်တယ် ဆိုတာမျိုးပေါ့။
ဒီအတွက်ကြောင့် ကိုယ်ရွေးလိုက်တဲ့ ပစ္စည်းက မကောင်းနေရင်တောင် အပြစ်သိပ်မမြင်ဘဲ ရှိတတ်ကြတယ်။

City Mart ကို ခေါင်းလျှော်ရည်ဝယ်ဖို့ သွားတယ်ဆိုပါစို့။
အဲ့ဒီမှာ ခေါင်းလျှော်ရည်အမျိုးအစားပေါင်းများစွာရှိတဲ့အပြင် Brand တစ်ခုစီမှာလည်း ဗောက်ပျောက်တာတို့၊ ဆံပင်ကိုပျော့ပြောင်းစေတာတို့၊ ပျက်စီးနေတဲ့ဆံပင် ကောင်းလာစေတာတို့… စတဲ့ ဝိသေသတစ်ခုစီရှိနေတဲ့ ခေါင်းလျှော်ရည်တွေ အများကြီးပဲ။

ဆိုတော့… ရွေးရတော်တော်ခက်တယ်။ (Brand အစွဲမရှိသေးတဲ့ လူတစ်ယောက်အတွက်)
ဒါပေမယ့် ရွေးစရာတွေများလွန်းရင် လူတွေက မရွေးတော့ဘဲ လှည့်ပြန်သွားတတ်တယ်။
တစ်ခုခုကို ရွေးမိရင်တောင် စိတ်က မပြတ်ဘူး။ ငါမရွေးလိုက်တဲ့ ခေါင်းလျှော်ရည်က ပိုများကောင်းနေမလားပေါ့။
(အထူးသဖြင့် ကိုယ်ရွေးလိုက်တဲ့ဟာကို သဘောမကျရင် ပိုဖြစ်တတ်တယ်)

လူတွေရဲ့ခေါင်းထဲမှာ ပစ္စည်း ၄၊ ၅ ခုကိုတော့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားနိုင်တယ်။ များလာတဲ့အခါမှာ Overload ဖြစ်ပြီး မရွေးတတ်တော့ဘူး။
အဓိကကတော့ အကောင်းဆုံးပစ္စည်း၊ ကိုယ်နဲ့အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်မယ့် ပစ္စည်းကို လိုချင်တာကြောင့် ခေါင်းစားနေရခြင်းဖြစ်တယ်။

ဒီအတွက်ကြောင့် Brand တွေကလည်း ခုနောက်ပိုင်းမှာ သူတို့ပစ္စည်းကို အမျိုးကွဲတွေ အများကြီးဖြစ်အောင် မထုတ်ကြတော့ဘူး။

အကုန်လုံးတစ်ဗူးထဲမှာပါတဲ့ All-in-one ပစ္စည်းတွေ ထုတ်လာကြတယ်။

အများကြီးထုတ်မယ်ဆိုလည်း ရွေးချယ်တဲ့အခါမှာ စိတ်မရှုပ်ထွေးအောင် နှပ်ကြောင်းပေးထားတတ်ကြတယ်။
Tree Diagram ဆွဲသလိုပေါ့။

ခေါင်းလျှော်ရည်နဲ့ ဥပမာပြရရင် အနံ့မျိုးစုံ၊ ဝိသေသမျိုးစုံဖြစ်နေတဲ့ Brand တစ်ခုဆိုပါစို့။
ကိုယ်က ဒီအနံ့ကိုလိုချင်တယ်ဆိုရင် သူ့အောက်မှာ ဗောက်ပျောက်တာတို့၊ ဆံပင်ပျော့တာတို့ ထပ်ပြီးရွေးချယ်လို့ရအောင် လုပ်ပေးတာမျိုးပေါ့။
အမျိုး ၂၀ လုံး ဒီတိုင်းကြီး ချပြထားတာထက်စာရင် ၅ မျိုးလောက်ပြပြီး တစ်ခုကို ရွေးပြီးတဲ့အခါ ထပ်ရွေးခိုင်းတာက လူတွေရဲ့ဦးနှောက်ကို Information Overload မဖြစ်စေဘူး။
(Marketing 101 သင်ချင်နေတာမဟုတ်ပါဘူး၊ လူတွေရဲ့စိတ်ကို ပြောချင်တာပါ)

ရွေးချယ်လိုက်ပြီဆိုလည်း အဲ့ဒီပစ္စည်းကို တခြားပစ္စည်းထက်ကောင်းတယ်ဆိုတဲ့ အသိမျိုးရသွားတယ်။
(ကောင်မလေးတစ်ယောက်အနေနဲ့ ကောင်လေးတစ်ယောက်ကို ရည်းစားမဖြစ်ခင် လုံးဝကြည့်မရဘူးဆိုပြီး ဖြစ်ချင်ဖြစ်ခဲ့ပေမယ့် ရည်းစားလည်း ဖြစ်သွားရော အမြင်ပြောင်းသွားသလိုပေါ့)

လူတွေက Control ရနေတာကြိုက်ပေမယ့် နေရာတိုင်းမှာ လိုက်ပြီး လိုချင်နေရင်တော့ ပြဿနာတွေကြုံရမှာပါ။

ဥပမာ ကိုယ်က ဗိုက်အောင့်အောင့်နေတာကြာပြီ ဆိုပါစို့။
ဆေးခန်းသွားပြတော့ ဆရာဝန်ပြောတာယုံပြီး ပြန်လာရတယ်။ သူပေးတဲ့ဆေးတွေ သောက်ရတယ်။
ဗိုက်အောင့်နေတာ ပျောက်မယ်၊ မပျောက်ဘူး မသေချာဘူး၊ ဆရာဝန်ကိုလည်း အယုံအကြည်မရှိဘူး။
ဒီတော့ ကိုယ် Control ရှိတယ်လို့ထင်တဲ့၊ ကိုယ်တတ်သလောက်၊ မှတ်သလောက် ကြားဖူးနားဝဆေးတွေ ကိုယ့်ဘာသာဝယ်သောက်ကြရော။
အပရိက အာဂန္ဓုရောဂါကြောင့် ဗိုက်အောင့်တာဆိုရင်တော့ သူ့ဘာသာပျောက်ချင်ပျောက်သွားနိုင်တယ်။ (သူ့ဘာသာဝယ်သောက်တဲ့ဆေးကြောင့်လို့ ထင်သွားရင်တော့ သူ့ကို အစွဲချွတ်ရပိုခက်သွားပြီ)
ရောဂါကြီးကြီးမားမားဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ဗိုက်အောင့်ခြင်းမျိုးဆိုရင်တော့ ကိုယ့်သေတွင်းကိုယ်တူးမိသလိုပါပဲ။
(ဒီလိုမဖြစ်လာအောင် ဆရာဝန်တွေမှာ သေချာရှင်းပြရမယ့် တာဝန်ရှိပါတယ်၊ ဘယ်ဆေးကိုသောက်လို့ ဘယ်လိုအကျိုးကျေးဇူးတွေရမယ်ဆိုတာသာ လူနာကသိရင် သူ့ဘာသာစိတ်ထဲထင်တာ ဝယ်သောက်ပါဦးမလားဆိုတာ စဉ်းစားစရာပါ)

Control ရဲ့အစွန်းရောက် ဥပမာနောက်တစ်ခုကတော့ တရုတ်ပြည်က လယ်သမားတစ်ယောက် ၁၆နှစ်တိတိ ဥပဒေပညာကိုလေ့လာပြီး သူ့မြေတွေကို ညစ်ညမ်းစေတဲ့ စက်ရုံကိုတရားစွဲတဲ့အမှုပါ။
တကယ်ဆို တတ်ကျွမ်းတဲ့ရှေ့နေတွေနဲ့တိုင်ပင်ပြီး တရားစွဲဖို့ပြင်ဆင်သင့်ပေမယ့် သူ့ရဲ့ Control ကို သူမစွန့်လွှတ်နိုင်ပါဘူး။ အဲ့ဒီအတွက် ၁၆ နှစ်တောင် အချိန်တွေ ပေးလိုက်ရပါတယ်။
ပထမအကြိမ်ရုံးချိန်းမှာတော့ သူနိုင်ထားပါတယ်။

ဆိုတော့… ကျွန်တော်တို့တွေ နေရာတိုင်းမှာ မကျွမ်းကျင်နိုင်ပါဘူး။ တစ်ချိန်ချိန်မှာတော့ တစ်ခုခုအတွက် တစ်ယောက်ယောက်ကို ဆရာတင်ရတာချည်းပါပဲ။
အဲ့ဒီအချိန်မှာ ကိုယ့်ရဲ့ထိန်းချုပ်ချင်စိတ်ကို ယာယီစွန့်လွှတ်နိုင်ဖို့လိုပါတယ်။

ကိုယ် Google ခေါက်ပြီး သိထားတဲ့အသိနဲ့ ပညာရပ်တစ်ခုကို နှစ်အကြာကြီး လေ့လာခဲ့တဲ့သူနဲ့ အသိချင်းမတူနိုင်ပါဘူး။
ဒါပေမယ့် မသိတာဆိုမေးပါ၊ မရှင်းတာဆို ရှင်းအောင်ပြောခိုင်းပါ။
လူအမျိုးမျိုး စိတ်အထွေထွေဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် ပြောသမျှကို မျက်စိမှိတ် မယုံကြည်သင့်ပါဘူး။
တစ်ယောက်ကို မယုံကြည်ရင် နောက်တစ်ယောက်ကို ပြောင်းပြီး Second Opinion ယူလို့ရသေးတာပဲ။
ဒါပေမယ့် “Let the professionals do their job” ပါ။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

တောကြက်ဥက မွေးမြူရေးကြက်ဥထက် ပိုကောင်းသလားနှင့် ဥဋီကာဖွင့်ခြင်း (Part 1)

အိမ်ကအမေတွေ အဖေတွေ အဘိုးဘွားတွေပြောနေကျ စကားတွေထဲမှာ

“တောကြက်ဥလေးတွေဝယ်လာတယ်…ပိုအားရှိအောင် လို့ပြောကြတာ” မကြာမကြာ ကြားဖူးမှာပါ။

တောကြက်ဥကို လှမ်းကြည့်လိုက်တော့ ခပ်ညိုညိုနဲ့ ခပ်သေးသေးလေးတွေပေါ့… “သေးသေးလေးတွေက အားရောရှိပါ့မလား” လို့သာ ပြောလိုက်မိရင်

“ဟဲ့…နင်ဘာနားလည်လို့လဲ….တောကြက်ဥကစျေးကြီးတယ်….ရှာရခက်တယ်” လို့ ဘောက်ဆက်ဆက်ပြန်ဖြေပါလိမ့်မယ်။

ဒီလိုနဲ့ပဲ ငြိမ်နေလိုက်ရင်း တောကြက်ဥက တကယ်ပဲပိုအားရှိသလိုလို ဒီလိုပဲ စိတ်ထဲ ပြီးပြီးပျောက်ပျောက်ဖြစ်သွားပြန်ပါတယ်။

ဒီနေ့မှာတော့ စာရေးသူနဲ့အတူ ဥအမျိုးမျိုးအကြောင်း နေ့စဥ်ကြားနေကျစကားတွေ မှန်မမှန် ဆန်းစစ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) တောကြက်ဥက မွေးမြူရေးကြက်ဥထက်ပိုအားရှိသလား?

ဒီမေးခွန်းကိုမဖြေခင် အရင်ဆုံး ကြက်ဥအကြောင်းအရင်လေ့လာကြည့်ရအောင်

ကြက်ဥအကာမှာ အသားဓာတ် (protein) နဲ့ အဆီ (fat) အနည်းငယ်ပါဝင်ပြီး

ဥအနှစ်မှာတော့ အသားဓာတ် (protein), အဆီဓာတ် (fat ရော cholesterol ရော) ပါကာ
အဆီမှာပျော်ဝင်တဲ့ Vitamin A,D,E,K တို့လဲပါဝင်ပါတယ်။ အခြား Vit B6 နဲ့ folate တို့လဲပါဝင်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဥအနှစ်မှာ Selenium, Magnesium, Iron, Calcium, Zinc စတာတွေပါပြီး
အစာစားချင်စိတ်ကိုဖြစ်စေတဲ့ Lecithin တို့ Choline တို့လဲပါဝင်ပါတယ်။

အကြမ်းဖျင်းမှတ်ရင် အကာက အသားဓာတ်ပိုများပြီး အနှစ်က fat နဲ့ Vit တွေပိုများပါတယ်

ဒါကြောင့် ကြက်ဥစားရင် ဥအကာသပ်သပ် အနှစ်သပ်သပ်ရွေးမစားဘဲနဲ့ ဥတခုလုံးပါအောင်စားသင့်ပါတယ်။

ဥအနှစ်က cholesterol ပါတယ်ဆိုပေမယ့် body အတွက်လိုသလောက်ပဲ ပါတာပါ။
ဝမှာစိုးလို့ အနှစ်ကိုဖယ်စားလိုက်ရင် အရေးကြီးတဲ့ Vitaminတွေ သတ္တုဓာတ်တွေ အကုန်မရလိုက်ပဲနေမှာပါ။

ယေဘုယျပြောရရင် ဥတွေက size ကြီးလေ အားပိုရှိလေပါ။

Size ကြီးတော့ အနှစ်တွေ အကာတွေပိုများမယ်။
Protein ဓာတ်တွေ fat တွေ Vitamin တွေပိုများများဆန့်မယ်။ အဲ့တော့ အားပိုရှိပါတယ်။

အားပိုရှိချင်ရင် size ကြီးတဲ့ဥ ကိုရွေးစားသင့်ပါတယ်။

ဥပမာ ငုံးဥတလုံးစားတာနဲ့ ကြက်ဥတလုံးစားတာနဲ့ဆို ရှင်းပါတယ်။ ကြက်ဥက ပိုကြီးတော့ ကြက်ဥကပိုအားရှိမှာပါ။

ငုံးဥပဲစားမယ်ဆို ငုံးဥ ၅ လုံးလောက်စားမှ
ကြက်ဥတလုံးစားသလောက်အားရှိမှာပါ။

ဒါဆို ငုံးဥ က ကြက်ဥထက်ပိုအားရှိတယ်လို့ ပြောတာကြားရင် ဒါမဟုတ်ဘူးဆိုတာသိသွားပြီဖြစ်မှာပါ။

တောကြက်ဥတွေက မွေးမြူရေးကြက်ဥထက် ပိုသေးလေ့ရှိပါတယ်။

ဒါကြောင့် size အရပြောကြေးဆို မွေးမြူရေးကြက်ဥက ပိုကြီးလို့ ပိုအားရှိပါတယ်။

ဒါပေမယ့် တောကြက်ဥရဲ့ အားသာချက်က တောကြက်တွေက စားကျက်မှာလွှတ်ထားတာမို့
နေရာင်ပိုထိတွေ့ရတဲ့အတွက် သူတို့ ဥတွေမှာ Vitamin D ပိုများများပါတာကို လေ့လာတွေ့ရှိရပါတယ်။

တောကြက်တွေက သဘာဝအစာတွေကိုရှာစားရပါတယ်။ ပိုးကောင်တွေ တီကောင်တွေနဲ့ မြက်တွေပါစားတတ်တဲ့ တောကြက်တွေက Vit E နဲ့
omega -3 fatty acid တွေပိုရလို့ ဥထဲမှာလဲ အနည်းငယ် ပိုများပါတယ်တဲ့။

ဒါတွေက သိပ္ပံနည်းကျ တိုင်းတာထားတဲ့ သင်္ချာကိန်းဂဏန်းအရတော့ ပိုများချင်များနေပေမယ့် တကယ့်လက်တွေ့မှာ ဘာမှသိပ်မထူးတဲ့အတွက်

တောကြက်ဥပဲစားစား မွေးမြူရေးကြက်ဥပဲစားစား
ပိုကြီးတာစား များများစားရင် အကုန်အားရှိမှာပါ။

ထူးတာတခုကတော့ တောကြက်ဥတွေက ပိုးမွှားတွေမျိုးစုံပါလာနိုင်တဲ့အတွက် သေချာကျက်အောင်ချက်ဖို့နဲ့ ကိုင်တွယ်ပြီးရင် လက်သေချာဆေးဖို့တော့လိုပါမယ်။

ကြက်ဥအခွံမှာ ကြက်ချီးကလာတဲ့ ပိုးတမျိုးဖြစ်တဲ့ Salmonella က လူတွေကို ဝမ်းရောဂါဖြစ်စေလို့ သတိထားရမှာပါ။

(၂) ဒါဆို ကြက်ဥကို ပိုးကင်းအောင် စျေးကဝယ်လာတာနဲ့ အခွံကို ဆပ်ပြာနဲ့ဆေးလို့ရပါသလား ?

ရှင်းအောင်ပြောရရင် သန့်ချင်လို့ ဆပ်ပြာနဲ့ဆေးလိုက်တော့မှ အခွံရဲ့ အကာကွယ်ပေးတဲ့အလွှာ (protective layer or Cuticle) က
ဆပ်ပြာကြောင့် ပျက်စီးသွားပြီး ဥထဲကို ရောဂါပိုးတွေပိုဝင်သွားနိုင်ပါတယ်တဲ့။

ဒါကြောင့် ကြက်ဥတွေကို ဆေးစရာမလိုပဲ သဘာဝအတိုင်းပဲ ထားလို့ရပြီး သူ့ဥအခွံက သူ့ကိုကာကွယ်ပေးထားမှာပါ။ လူကသာ ဥအခွံတွေကိုင်တွယ်ပြီးရင် လက်ဆေးဖို့လိုမှာပါ။

ကြက်ဥကိုဆေးလိုက်ရမှကျေနပ်မယ်ဆို ရိုးရိုးရေနဲ့ပဲဆေးပြီး ခြောက်အောင်ပြန်သုတ်လို့တော့ရပါတယ်။ ဆပ်ပြာတော့မသုံးသင့်ပါ။

ဒီအပိုင်းမှာတော့ ဒီလောက်ပဲရေးမှာဖြစ်ပြီး ကြက်ဥနဲ့ဆိုင်တဲ့ နောက်ထပ်မေးခွန်းအဆန်းတွေကို ဥဋီကာ Part 2 မှာဆက်လက်ရေးသွားမှာမို့…

Stay tuned ပါဗျ။

လင်းမူ

နွေဦးကပေးသော စိုးရိမ်ကြောင့်ကျမှုများနှင့် ဖြေရှင်းမှုများ (Part 2)

ကျနော်အရှေ့တစ်ခေါက်မှာ မှားယွင်းတဲ့ ဖြေရှင်းနည်းတွေအကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပါပြီ။ ဒီတစ်ခါမှာတော့ ဘယ်လိုဖြေရှင်းသင့်လဲဆိုတာ ပြောပြပေးသွားမှာပါ။

(၁) ရုပ်ရှင်ကြည့်ခြင်း၊ သီချင်းနားထောင်ခြင်း၊ စာဖတ်ခြင်း ဟာ တော်တော်များများလည်း ကျင့်သုံးကြသလို တော်တော်လေးထိရောက်ပါတယ်။ တခြားကမ္ဘာတစ်ခုထဲမှာ ခဏနှစ်မြုပ်နေထိုင်ရင်း လက်တွေ့ဘဝက စိတ်မချမ်းမြေ့စရာတွေကို လျော့ကျအောင် လုပ်နိုင်ပါတယ်။

(၂) အားကစား လိုက်စားခြင်း ဟာ ကိုယ်ရော စိတ်ရော ကျန်းမာဖို့ ကြံ့ခိုင်ဖို့ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းတစ်ခုပါ။ စိတ်ကို အပန်းဖြေစေသလို သက်လုံကောင်းအောင် ကြံ့ခိုင်အောင် လေ့ကျင့်ထားတာကြောင့် အရေးကြုံလာရင်လည်း အများကြီးအထောက်အကူပေးနိုင်ပါတယ်။ လူတိုင်း ဒီအချိန်မှာ အနည်းဆုံး နာရီဝက်ခန့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားလေ့ကျင့်ခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း/ပြေးခြင်းတွေကို နေ့တိုင်း ပုံမှန်လုပ်သင့်ပါတယ်။

(၃) ကိုယ့်ရဲ့လုပ်အားကို ကျေနပ်ပါ။ ပြီးရင် ဘာထပ်လုပ်သေးနိုင်သလဲ စဥ်းစားရှာဖွေပါ။ လူတိုင်းဟာ သူ့အတိုင်းအတာနဲ့သူ သူ့ဘဝနဲ့ သူ့အကြောင်းတရားချည်းပါပဲ။

အရောင်အသွေးစုံတဲ့ လူ့သဘာဝအရ နေရာတစ်ခုမှာ ကျရာ ကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ကြရတာပါ။ ဘောလုံးစကားနဲ့ပြောရရင် အသင်းတစ်သင်းအတွက် တိုက်စစ်မှူး တွေနဲ့ချည်း မလုံလောက်ပါဘူး။ သူ့ကိုထောက်ပံ့မယ့် အလယ်တန်း၊ အသင်းကို ကာကွယ်မယ့် နောက်တန်းနဲ့ ဂိုးသမားတို့ကလည်း ရှိရပါသေးတယ်။

အဲ့တာကြောင့် တစ်ယောက်အတွက် နောက်တစ်ယောက်ကိုလိုအပ်တယ်ဆိုတာလေး နှလုံးသွင်းထားမယ်ဆို ဖြစ်နေတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျစရာတွေပြေပျောက်သွားနိုင်မယ်လို့ထင်ပါတယ်။

(၄) Game ကစားတဲ့ကိစ္စကတော့ ဒီအချိန်မှာ ပြောရခက်ခက်ပါပဲ။ ဘာလို့ဆို မြန်မာမှာ ကစားတာအများဆုံး ထိပ်တန်း game အားလုံးနီးပါး boycott list ထဲ ပါသွားလို့ပါ။

Game ကိုစွဲစွဲမြဲမြဲ ဆော့လာကြတဲ့သူတွေအတွက် ဒီအချိန်မှာ game ကိုမဆော့ဘဲနေရတာဟာ အရမ်းကို စိတ်ထိခိုက်စရာကောင်းပါတယ်။ တခြားgame ဆော့ဖို့ဆိုတာကလည်း ဆွဲဆောင်မှုရှိပြီး ဆော့ရတာလည်း အဆင်ပြေအုံးမှကိုး။ တခြားဂိမ်းမှာ အသားမကျကျအောင် လုပ်နေရတာကလည်း stress တစ်မျိုးပါပဲ။

ကျနော်ကတော့ multiplayer game တွေကို သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ဆော့ကြည့်စေချင်တယ်။ Multiplayer game တွေဟာ ဘယ်လို graphic စုတ်စုတ် ဘယ်လောက်ညံ့ညံ့ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် ဆော့ရတဲ့အတွက် အချိန်တစ်ခုသတ်မှတ်ပြီး အတူတူလိုင်းပေါ်မှာချိန်းပြီး ဆော့ခြင်းဖြင့် စိတ်ကို ပျော်ရွှင်အောင်ထားနိုင်ပါတယ်။

(၅) စကားပြောပါ။

ကိုယ်ချစ်ရတဲ့သူ ခင်ရတဲ့သူတွေနဲ့ စကားတွေ အချိန်တိုင်းပြောနေပါ။ မိတ်ဆွေသစ်တွေလည်းရှာဖွေပါ။ တစ်ယောက်ရဲ့ အမြင် ခံစားချက်တွေကို နားထောင်ပါ။ အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးကြည့်ပါ။ ပြဿနာတွေကို အတူ ဖြေရှင်းကြည့်ပါ။

ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ စကားပြောခြင်းဟာ စိတ်ကိုကုသဖို့ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်လို့ပါပဲ။ ရင်ဘတ်ချင်းနီးတဲ့သူတွေနဲ့ စကားတွေဖောင်ဖွဲ့ပြောရတာဟာ ကိုယ့်ကိုကိုယ်လည်း motivate လုပ်ရာရောက်ပါတယ်။ ပြဿနာတွေကိုလည်း ဖြေရှင်းနိုင်သလို ကိုယ့်ရဲ့ capablity တွေကိုလည်း ချဲ့ထွင်နိုင်ပါတယ်။

ဒီလိုအချိန်မှာ စိတ်ရှုပ်လို့ တစ်ယောက်တည်းနေလေ ပိုပြီး အထီးကျန်လေပါပဲ။ ပတ်ဝန်းကျင်က ကိုယ်ခင်ရတဲ့ချစ်ရတဲ့သူတွေကိုလည်း ဂရုစိုက်ပေးကြပါလို့ တိုက်တွန်းပါတယ်။

အန်တီစုရဲ့ စကား ယူသုံးရရင် “ပြဿနာဟာ ပြဿနာ မဟုတ်ဘူး။ ပြဿနာကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲဆိုတာကသာ ပြဿနာ” လို့ ပြောရင်း နိဂုံးချုပ်ပါတယ်။

Dr. Jason

Control (Part 1)

အကြောက်တရားကို ဖြေဖျောက်ဖို့အတွက် အချက်အလက်တွေ ပြောပြရုံနဲ့မရဘူးဆိုတာ ရှေ့မှာရေးခဲ့ပြီးပါပြီ။
မဖတ်ခဲ့ရသေးရင် ဥပမာတစ်ခုပေးပြီး ခပ်တိုတို ပြောပြချင်ပါတယ်။
လေယာဉ်စီးရမှာကြောက်တဲ့လူတစ်ယောက်ကို လေယာဉ်ပျက်ကျဖို့ ဖြစ်တန်စွမ်းသည် လမ်းဘေးမှာ လမ်းလျှောက်နေရင်း ကားတိုက်သွားနိုင်တဲ့ ဖြစ်တန်စွမ်းထက် နည်းတယ်လို့ ပြောလိုက်ရုံနဲ့ သူ့အကြောက်တရားက ပျောက်သွားမှာဟုတ်ပါဘူး။

ဒီလူအဆိုးမြင်တတ်ရန်ကော… လို့ဆိုစရာရှိပါတယ်။
လေယာဉ်စီးတိုင်း ပျက်ကျနိုင်တယ် တွေးနေမိလို့ ကြောက်နေတယ်ထင်ရင်တော့ အဲ့ဒီတစ်ခုတည်းတော့ မဟုတ်နိုင်ပါဘူးလို့ ငြင်းရမှာပါ။
လေယာဉ်ပေါ်တက်လိုက်တာနဲ့ ကိုယ်ထိန်းချုပ်လို့ရတာ ဘာမှမရှိတော့ပါဘူး။
ကိုယ့်အသက်ကို လေယာဉ်မှူးတွေလက်ထဲအပ်လိုက်ရတာပါ။
လေယာဉ်ကြီး တုန်ခါသွားရင်တောင် လေ (turbulence) ကြောင့်လား၊ စက်တစ်ခုခုချွတ်ယွင်းလို့လားဆိုတာ မသိနိုင်ပါဘူး။
ကိုယ့်ရဲ့ထိန်းချုပ်မှုမရှိတော့တာကို လူမှန်ရင် မကြိုက်ကြတာများပါတယ်။

ဒီပြဿနာကို စိတ်ရောဂါတွေမှာလည်း တွေ့ရတတ်ပါတယ်။
ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ကြောင်းပြချင်တဲ့အခါ အစာမစားဘဲနေတာ၊ စားသမျှအစာတွေကို လက်ထိုးအန်တာ စသဖြင့်ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
ကုန်ကုန်ပြောရရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်း (Suicide) ဆိုတာလည်း လောကကြီးမှာ ကိုယ်ထိန်းချုပ်လို့ရတဲ့အထဲက တစ်မျိုးကို ရွေးချယ်သွားတာဖြစ်တယ်လို့ မြင်ကြည့်လို့ရပါတယ်။

ဆိုတော့… လူတိုင်းက ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ အခြေအနေတွေပေါ်မှာ ထိန်းချုပ်နိုင်မှု (Control) ရှိခြင်း ကိုသဘောကျပါတယ်။

အဲ့ဒီအတွက် စမ်းသပ်ထားတာရှိပါတယ်။ (စမ်းသပ်ထားတဲ့ Experiment တွေကများလွန်းတဲ့အတွက် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ တစ်ခုကို ပြန်ပြောပြချင်ပါတယ်)

စမ်းသပ်ခံရတာကတော့ ကျောင်းသားတွေပါပဲ။ ကျောင်းက Lab တစ်ခုမှာ သူတို့ကိုခေါ်ထားပါတယ်။
သူတို့ကို 10 dollars ဆီပေးထားတယ်။ စမ်းသပ်ခန်းထဲဝင်တဲ့အတွက် သူတို့အပြင်ပြန်မထွက်ခင် စမ်းသပ်ခန်းသုံးခအခွန် (Lab Tax) 3 dollars ပေးရမယ်လို့ ပြောလိုက်ပါတယ်။ အဲ့ဒီအတွက် စာအိတ်တွေလည်း ချပေးထားတယ်။

သူတို့နေရာက ကိုယ်ဝင်ကြည့်လိုက်ရင် စမ်းသပ်ခံဖို့ ခေါ်လို့လာတာကို ကိုယ်ရထားတဲ့ပိုက်ဆံထဲက 3 dollars ပြန်ပေးရဦးမယ်ဆိုတော့ နည်းနည်းတော့ တင်းသွားကြမှာပါ။
အဲ့ဒီတော့ စာအိတ်တွေကို စစ်ကြည့်တဲ့အခါမှာ ပိုက်ဆံလုံးဝမပေးသွားတဲ့သူနဲ့၊ ပိုက်ဆံကိုအပြည့်မပေးသွားတဲ့သူနဲ့ တစ်ဝက်လောက်ဖြစ်နေတယ်။
ကျန်တစ်ဝက်ကတော့ 3 dollars အပြည့်ထည့်ပေးသွားတယ်။

နောက်တစ်ဖွဲ့ကိုကျတော့ တစ်မျိုးပြောင်းပြီးစမ်းသပ်တယ်။
သူတို့အနေနဲ့ 3 dollars ကိုပြန်ပေးရမယ်၊ ဒါပေမယ့် ဒီပိုက်ဆံကို Lab တိုးတက်ဖို့ ဘယ်နေရာတွေမှာသုံးချင်လဲဆိုတာကိုပါ ပြောရမယ်လို့ လုပ်လိုက်တယ်။
ပြီးတော့ စာအိတ်တွေကို စစ်ကြည့်တဲ့အခါမှာ တော်တော်များများက ပိုက်ဆံတွေ အပြည့်ထည့်ပေးထားတာကို တွေ့ရတယ်။

ပိုသေချာအောင် လူတန်းစားပေါင်းစုံနဲ့ထပ်စမ်းကြည့်ပါတယ်။
မစမ်းသပ်ခင် အခွန်တွေကိုဘယ်နေရာမှာ သုံးစေချင်သလဲဆိုတာကို ပြောခိုင်းပါတယ်။
လူတိုင်းပြောပြီးတဲ့အခါ မေးခွန်းတစ်ခုမေးပါတယ်။
အခွန်ဥပဒေမှာ ဟာကွက်တစ်ခု (Loophole) ရှိနေတယ်။
(ဆိုလိုတာက အခွန်လျော့ပြီး ဆောင်ချင်ရင် ဆောင်လို့ရတယ်၊ ဥပဒေအရလည်း အရေးယူလို့မရဘူး)
အဲ့ဒီ ဟာကွက်ကို အသုံးချမလားပေါ့။
ထူးခြားတာက ကိုယ့်ရဲ့ထင်မြင်ချက်ကိုအမေးခံခဲ့ရတဲ့လူတွေရဲ့ ၃ပုံ၂ပုံက အခွန်ကိုအပြည့်ဆောင်မယ်လို့ ပြောကြတာပါ။

ဒါကို တိုင်းပြည်တစ်ခုလုံးအနေနဲ့ မြင်ကြည့်ပါ။
အခွန်ဆိုတာ ပေးသင့်မှန်းသိပေမယ့် ဘယ်သူမှမပေးချင်ကြပါဘူး။ (ခုကာလကတော့ ခြွင်းချက်ဖြစ်လို့ ထည့်မစဉ်းစားပါနဲ့)

လူတွေကို မင်းတို့ကတော့ 20% မဆောင်မနေရ ဆောင်ကိုဆောင်ရမယ်လို့ ပြောခြင်းထက် ဆောင်တဲ့ငွေကို ဘယ်နေရာတွေမှာ သုံးစေချင်သလဲ Feedback ပြန်တောင်းတာမျိုးကို လူတွေက ပိုသဘောကျပါတယ်။
သေချာစဉ်းစားကြည့်ရင် 20% ပေးတာက ပေးရမှာပဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ထင်မြင်ချက်တောင်းတာလေးပဲ ပိုသွားတာပါ။
ဒါပေမယ့် ဒီလိုလုပ်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် လူတွေက အခွန်ဆောင်ခြင်းအပေါ်မှာ သူတို့ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း (Control) ရှိတယ်လို့ထင်သွားစေတယ်။
အမိန့်ဆိုတာ လူတွေရဲ့ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းကို ဖယ်ပစ်တာဖြစ်တဲ့အတွက် လူတော်တော်များများက မကြိုက်ကြပါဘူး။

အဆုံးသတ်မှာ ရလာမယ့် အဖြေကတူတူပဲဆိုရင်တောင် ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရခြင်းကို လူတွေကပိုနှစ်သက်ပါတယ်။ လူတွေတင်မဟုတ်ပါဘူး။
တိရစ္တာန်တွေလည်း တူတူပါပဲ။ (စာရှည်မှာစိုးလို့ ထည့်မရေးတော့ပါ)

ဒါဟာ အကြောင်းရှိပါတယ်။
ဘာမှမလုပ်တတ်တဲ့ လူတစ်ယောက်ကို ငွေ ၁သိန်း ဒီအတိုင်းလာပေးသွားတယ် ဆိုကြပါစို့။
သူပျော်သွားမှာပါ။ ဒါပေမယ့် နောက်တစ်ခေါက် ဒီလိုထပ်ရဖို့ ဘာလုပ်ရမလဲဆိုတာ သူမသိပါဘူး။
ကိုယ်စုဆောင်းထားတဲ့ ရှားပါးစာအုပ်တွေကို ၁သိန်းနဲ့ထုတ်ရောင်းတယ်ဆိုပါစို့။
အပေးအယူသဘောနဲ့ဖြစ်ပေမယ့် ဦးနှောက်က ဒါကိုပိုသဘောကျပါတယ်။
ဘာလို့လဲဆို ငွေလိုရင် စာအုပ်ရောင်းစားလို့ရပါလားဆိုတဲ့ အသိမျိုးဝင်သွားလို့ပါ။
ကိုယ့်အနာဂတ်ကို ကိုယ့်ဘာသာစာအုပ်ရောင်းပြီး ထိန်းချုပ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့အသိမျိုးပေါ့။

ဒီအချက်ကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးတွေက သေချာနားလည်ကြပါတယ်။
ဥပမာပြရရင် Self-service လုပ်ရတဲ့နေရာတွေပါ။ (Makro, City Mart)
ကိုယ်ကြိုက်တာကိုယ်ယူခွင့်ရှိသလို ကိုယ်ကြိုက်သလောက်လည်း နေလို့ရပါတယ်။ ဘာမှမဝယ်ဘဲနဲ့လည်း တစ်ပတ်ပတ်လို့ရပါတယ်။
ဒါဟာ နောက်ကအရောင်းစာရေးမတစ်ယောက် တကောက်ကောက်လိုက်ပြီး ကိုယ်လိုချင်တာကို လိုက်လုပ်ပေးနေတဲ့ စတိုးဆိုင်တွေနဲ့တော့ ဆန့်ကျင်ဘက်ပါပဲ။
စဉ်းစားကြည့်ရင် တကောက်ကောက်လိုက်ပြီး ဝန်ဆောင်မှုပေးတာကို သဘောကျမယ်လို့ထင်စရာရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လက်တွေ့မှာ ကျွန်တော်တို့ ဘယ်ဟာကို ပိုသဘောကျသလဲဆိုတာ မေးနေစရာတောင် မလိုပါဘူး။

Hotpot, BBQ Buffet ရောင်းတဲ့ဆိုင်တွေလည်း ဒီနည်းကိုအသုံးပြုကြတာပါပဲ။

Part 2 မှာ ဆက်ရေးပါဦးမယ်။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

စကြဝဠာနိဒါန်းနှင့် The Big Bang Theory (Long Version, Part 3)

Part 1 နဲ့ Part 2 ကိုအရင်ဖတ်ပြီးမှ ဒါကိုဖတ်ပါ။

The Dark Ages (380,000 years to 150 million years)

Atom တွေစဖြစ်တဲ့အချိန်နဲ့ ကြယ်တွေစဖြစ်တဲ့အချိန်ကြားက ကာလကို Dark Ages လို့ခေါ်တာပါ။
Photon တွေရှိနေပြီဖြစ်ပေမယ့် အမှောင်ခေတ်လို့ပဲ ခေါ်ကြပါတယ်။
ဒီကာလမှာ Cold Dark Matter (Hypothetical Dark Matter) တွေရှိမယ်လို့ဆိုကြတယ်။

လွယ်လွယ်ပြောရရင် Dark Matter တွေက စကြဝဠာကြီး ပြန့်ကားတာကို ပိုပြီးပြန့်ကားအောင် လုပ်ပေးတာပါ။ (Dark Matter အကြောင်းကလည်း Article တစ်ခုစာရေးရမှာမို့ ကျော်လိုက်ပါပြီ)

Reionization (150 million years to 1 billion years)

ဒီကာလမှာ Gravity ကြောင့် matter တွေစုသွားပြီး Quasar ဖြစ်သွားပါတယ်။ Quasar ဆိုတာ စကြဝဠာထဲမှာ အလင်းလက်ဆုံးတွေထဲက တစ်ခုပါပဲ။

Quasar Illustration

Star & Galaxy Formation (300-500 million years to onwards)

Gravity ကြောင့်ပဲ matter တွေစုသွားပြီး ကြယ်တွေဖြစ်ကုန်တာပါ။
ပထမဦးဆုံး စဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ကြယ်တွေဟာ နေထက် အဆ ၁၀၀ ပိုကြီးတယ်၊ အဆ ၂၀ ပိုပူတယ်၊ ၁၀ ဆပိုလင်းတယ်။

အဲ့ဒီကြယ်တွေဟာ Energy တွေအရမ်းသုံးရတော့ နှစ်သန်းအနည်းငယ်ထိပဲ အသက်ဆက်ရှင်နိုင်တယ်။ (အသုံးအဖြုန်းကြီးလို့ မွဲသွားသလိုပေါ့)

သူတို့သေတဲ့အခါ သူတို့မှာရှိသမျှ Element တွေအကုန်လုံးတစ်စစီထွက်လာတယ်။ (Hypernova လို့ခေါ်တယ်)
(အသေခံဗုံးခွဲတဲ့လူတစ်ယောက် တစ်စစီဖြစ်သွားသလိုပေါ့… တခြားဥပမာ စဉ်းစားမရလို့ပါ)

Hypernova Illustration

အဲ့ဒီထွက်လာတဲ့ Element တွေအချင်းချင်း အချိန်တစ်ခုရောက်တဲ့အခါမှာ Gravity ကြောင့်ပေါင်းစည်းသွားကြပြန်တယ်။
နောက်ကြယ်တစ်လုံးထပ်မွေးဖွားလာတာပေါ့။

အဲ့ဒီလို ကြယ်မျိုးဆက်တစ်ခုဖြစ်လာတိုင်း Periodic Table မှာရှိတဲ့ Element တွေ တစ်ခုစီဖြစ်လာစေတယ်။

လူတွေကို အဓိက အခြေခံဖွဲ့စည်းထားတာ Carbon ဆိုတာသိကြမှာပါ။
ကျွန်တော်တို့ Earth မှာ သက်ရှိတွေက Carbon ကို အခြေခံကြပါတယ်။

Carbon က Periodic Table မှာ Number 6 ဖြစ်တဲ့အတွက် စကြဝဠာအစတုန်းကမရှိခဲ့ပါဘူး။
ကြယ်တွေဖြစ်လာလို့ ကြယ်တွေထဲကနေ Carbon ဆိုတာ ဖြစ်လာတာပါ။
ဒါကြောင့် လူတွေကို ကြယ်တွေရဲ့ဖုန်မှုန့်တွေကနေလုပ်တယ်လို့ ဆိုကြတာဖြစ်တယ်။ (ဘာသာပြန်လိုက်တာ မလှတော့ပါဘူး)

“We are made of stardust”

Solar System Formation (8.5 billion years to 9 billion years)

နေက အလယ်အလတ်အရွယ်အစားရှိတဲ့ ကြယ်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
ကြယ်မျိုးဆက်ထဲမှာ ၁၀၀ ခုမြောက်မျိုးဆက်လို့ပြောကြတယ်။
နေရဲ့ဆွဲအားကြောင့် သူ့နားမှာ ဂြိုလ်တွေ၊ ဥက္ကာခဲတွေဝန်းရံပြီး Solar System ဖြစ်သွားပါတယ်။

Solar System

Present Day
ခုချိန်ထိ ကြယ်တွေဟာ ဖြစ်လိုက်ပျက်လိုက်ပါပဲ။
ဂြိုလ်အသစ်တွေလည်း ဖွဲ့စည်းနေကြသလို ပျက်စီးကုန်ကြတာလည်း တွေ့နေရပါတယ်။

Timeline of Big Bang Theory

သင်္ချာအရတော့ စကြဝဠာကြီး ဘယ်လိုအဆုံးသတ်သွားမလဲ။ ကြားထဲမှာ ဘယ်လိုခေတ်ကာလတွေကို ဖြတ်သန်းရမလဲဆိုတာ တွက်ထုတ်ထားတာတွေ ရှိပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကမ္ဘာကြီး ဘယ်အချိန်မှာ ဘယ်လိုပျက်စီးသွားမလဲဆိုတာကိုပါ အတိအကျတွက်ချက်ထားကြပါတယ်။

ဒီလောက်ဆို တော်တော်ခေါင်းရှုပ်သွားလိမ့်မယ်လို့ထင်ပါတယ်။
ခုထိ စိတ်ပါလက်ပါနဲ့ ဖတ်လာပေးတယ်ဆိုရင်တော့ Physics ကို အမှန်တကယ်စိတ်ဝင်စားတယ်လို့ မြင်မိပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီး လေ့လာပေးပါ။

စကြဝဠာကြီးရဲ့နိဒါန်းကို ဒီမှာပဲနိဂုံးချုပ်လိုက်ရပါတယ်။

SAGAN

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

Design a site like this with WordPress.com
Get started