Science Nuts

Public Key Cryptography နှင့် Internet ပေါ်တွင် လျို့ဝှက်စွာ ဆက်သွယ်ခြင်း နည်းနာများ (Part 1)

ကျတော်တို့ အသုံးပြုနေတဲ့ Phone တွေ၊ Laptop တွေ အားလုံး internet ကို ချိတ်ဆက်အသုံးပြုကြပြီ ဆိုရင် Device တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု Data တွေ ရယူကြတာ ပေးပို့ကြတာဟာ အခြေခံပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲ့လို Data တွေကို ပေးပို့တဲ့ အခါ မိမိပို့တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ဖြစ်စေ လက်ခံတဲ့ အရာတွေကိုဖြစ်စေ မသိစေလိုတဲ့သူမသိနိုင်ဖို့ လုံခြုံရေး အစီအမံတွေ ဆောင်ရွက်ထားရပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်မှာဆိုရင်တော့ HTTPS လို့အများကြားဖူးကြမယ့် နည်းပညာကို အသုံးပြုပြီး အင်တာနက်မှာ ဆက်သွယ်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒီနည်းပညာက ချက်ချင်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ရှေ့မှာ အခက်အခဲမျိုးစုံ အဆင့်မျိုးစုံ ဖြတ်သန်းပြီးမှ ပေါ်ပေါက်လာတာပါ။ ဒါကြောင့် ယနေ့ခေတ် internet နဲ့ computer security ရဲ့ အဓိကကျတဲ့ အခြေခံဖြစ်တဲ့ public key cryptography အကြောင်းလေးကို အများနားလည်အောင် လေ့လာကြည့်ကြပါမယ်။

ငယ်ငယ်က သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ဖြစ်ဖြစ် (ရည်းစားနဲ့ဖြစ်ဖြစ်) လျှို့ဝှက်စာတွေပေးပြီး ဆော့ဖူးကြမယ်ထင်ပါတယ်။ ဥပမာ စာကို မိမိဆိုလိုတဲ့ အတိုင်းရေးပြီးပို့တာမျိုး
ဥပမာ- “မောင်မောင်ရေ၊ ကျောင်းဆင်းရင် မုန့်သွားစားရအောင်ကွာ”
ဆိုတာမျိုးကို စာချည်းပဲ plain text နဲ့ ပို့တယ်လို့ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီစာကို ကြားဖတ်ဖတ်ယူတဲ့ သူမှန်သမျှက ဒီအဓိပ္ပာယ်ကို ဘာအားထုတ်မှုမှ မလိုဘဲ အလွယ်တကူသိရှိသွားမှာပဲဖြစ်ပါတယ်။

တကယ်တော့ ကျတော်တို့တွေ ဟိုးအရင်တစ်ချိန်က internet ပေါ်မှာ ဒီလိုပဲ plain text နဲ့ ပို့ခဲ့ကြဖူးပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်လိုမျိုးသာဆိုရင်တော့ ကျွန်တော်တို့ submit/login ခလုတ်ကို နှိပ်လိုက်တိုင်း ကျတော်တို့ရဲ့ password တွေ bank account no. တွေသာ ဒီလိုမျိုးဆိုရင်တော့ မတွေးဝံ့စရာပါ။ ဒါပေမဲ့ ယနေ့မှာတော့ အဲ့လိုမဟုတ်တော့တာကြောင့် ဆက်ကြည့်ရအောင်။

အဲ့တာဆို ကျနော်တို့ တစ်ဆင့်တွေးကြည့်ရအောင်။ လူတိုင်းအလွယ်တကူမသိနိုင်အောင် အဆင့်တဆင့်ခံထားမယ်ပေါ့။ ဒါမျိုးငယ်ငယ်က လုပ်ဖူးတဲ့ သူတွေ ရှိမှာပါ။
ဥပမာ – 9,12,15,22,5,25,15,21 လို့ဂဏန်းတွေ စီရေးပြီး ပို့မယ်ပေါ့။

ရုတ်တရက်ကြည့်ရင်တော့ ချဲဂဏန်းလိုလိုရှိပေမယ့် တကယ်တော့ ILOVEYOU ဆိုတာကို alphabetically သူ့ position နဲ့သူ Map လုပ်ထားတာပါ။ (A ဆို 1, B ဆို 2, .. Z ဆို 26 ပေါ့)

ဒါလည်းတကယ်တော့ ဖောက်ထွင်းရခက်တဲ့ ကိစ္စတော့မဟုတ်ပါဘူး။ ကြားဖတ်ဖမ်းယူလို့ရတဲ့ သူတစ်ယောက်ဟာ အချိန်အနည်းငယ်ပေးပြီး ချက်ချင်းဝှက်စာရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို သိရှိသွားမှာပဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒါမျိုး ဝှက်စာနဲ့ ပို့တာကို Cipher လို့ခေါ်ပါတယ်။ အပေါ်က အများလည်းနားလည်အောင် အရှင်းဆုံး ကို ပြလိုက်တာပါ။

တကယ်တော့ တချို့နေရာတွေမှာ တကယ်အသုံးပြုခဲ့ဖူးတဲ့ cipher တွေက ဒီထက်အများကြီး ပိုရှုပ်ပါတယ်။ စာလုံးတစ်လုံးနဲ့ တစ်လုံးရွေ့တာ၊ အစားထိုးတာ စတာတွေ ရှုပ်ထွေးနေအောင် ပါဝင်ပါတယ်။

ဥပမာ – အလွယ်ဆုံးပြောရရင် Caesar Cipher ဆိုရင် နာမည်ကြီးပါတယ်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်တုန်းက ဂျာမန်တို့ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ Enigma machine ဆိုတာလည်း အလွန်ရှုပ်ထွေးတဲ့ cipher device တစ်ခုပါပဲ။

Cipher တွေရဲ့အဓိက အားနည်းချက်ကတော့ သူတို့ကို ဖြေရှင်းရတဲ့ နည်းလမ်းကို ကြားလူက သိရှိသွားရင် ပေါက်ကြားသွားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်တလော ပို့တဲ့ အချက်အလက်တွေ သာမကပါဘူး အရင်က ဒီ cipher ကို သုံးပြီးပို့ခဲ့တာတွေ မှန်သမျှလည်း အကုန်ပေါက်ကြားပြီးဖြစ်ပါတယ်။

ဒီထက်ပိုဆိုးတဲ့ ပြသနာတစ်ခုရှိပါသေးတယ်။ ဆိုပါစို့။ ကျနော်တို့ သူငယ်ချင်း ၂ ယောက် လျို့ဝှက် ဆက်သွယ်ချင်တယ်ပေါ့။

အပေါ်ကလို Alphabet တွေကို နေရာနဲ့ map တာမဟုတ်ဘဲ အလွယ်တကူ ပေါက်ကြားမသွားမယ့် အဆင့်တွေအများကြီးပိုပါတယ့် နည်းနည်းခက်ခက်ခဲခဲ algorithm နည်းတစ်ခုကို ဖန်တီးထားတယ်ဆိုပါစို့။

ကျနော်က အဲ့လို algorithm တစ်ခုကို သုံးပြီး ကျနော်ပို့ချင်တဲ့ စာကို လျို့ဝှက်လိုက်မယ် (encrypt လိုက်မယ်) ဆိုရင် ကြားလူဖတ်မရတဲ့ စာတစ်ခုရရှိမှာပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ algorithm ကို ဒီမှာတော့ Key လို့ပဲ အလွယ် သုံးနှုန်းပါ့မယ်။

ဒါပေမဲ့ပြဿနာက လက်ခံသူကျနော့်ရဲ့ သူငယ်ချင်းကလည်း ဒီ Key ကို သိနေမှ ကျနော်ပို့တာဖတ်လို့ရမှာပါ။ တူညီတဲ့ key ကိုပဲ အသုံးပြုပြီးသူက အချက်အလက်ကို ဖောက် decrypt လုပ်ပြီးတော့ ဖတ်ရမှာပါ။

ဒါမျိုးကို တူညီတဲ့ Key/algorithm ကိုပဲ encrypt/decrypt လုပ်တဲ့ နေရာမှာ သုံးထားတဲ့ အတွက် symmetric key encryption လို့ခေါ်ပါတယ်။ အပေါ်က ပြောခဲ့တဲ့ Cipher တွေအများစုကလည်း symmetric သဘောပါပဲ။ လုပ်နည်းသိရင် ဖြေနည်းသိတာပေါ့ အလွယ်ပြောရရင်။

အဲ့တော့ ဒီ Key ကို လက်ခံမယ့်သူ နဲ့ အရင် share ရပါမယ်။ ဘေးအိမ်မှာ နေတဲ့ သူငယ်ချင်းကို လက်တို့ပြီး share တာ ပြသနာမရှိပေမယ့် public access ရတဲ့ နေရာမျိုး (ဥပမာ- အင်တာနက်) ပေါ်မှာ share ဖို့ကျတော့ အဆင်မပြေတော့ပါဘူး။

အချက်အလက်ကို အများမသိစေချင်လို့ Key နဲ့ encrypt ပို့ပါတယ်ဆိုမှ key ကို plain ကြီးတင် share တာဟာ စဉ်းစားကြည့်ရင် မုန့်လုံးစက္ကူကပ်သလို ပြသနာဖြစ်နေပါပြီ။

ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ပို့ချင်တဲ့သူကို အပြင်မှာ ကော်ဖီဆိုင်မှာ ချိန်းပြီး key ကို အရင် share မလား? ဒါလည်းအလုပ် မဟုတ်ပြန်ပါဘူး။

အဲ့တာကြောင့် အဲ့ပြသနာကို ဖြေရှင်းတဲ့ ယနေ့ခေတ် internet ဆက်သွယ်ရေးရဲ့ အခြေခံဖြစ်တဲ့ asymmetric key encryption ဆိုတာ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။

(Asymmetric Key Encryption အကြောင်းကို Part 2 မှာဆက်ဖတ်ပေးပါ)

Kevin

အသိအမြင်၊ အတွေးအခေါ် အသစ်တစ်ခုခုရသွားလို့ လှူဒါန်းလိုပါက Science Nuts (Facebook Page) ကို ဆက်သွယ်လှူဒါန်းနိုင်ပါတယ်။
လှူသမျှငွေအကုန်လုံးကို လိုအပ်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြန်လည်လှူဒါန်းပေးသွားမှာပါ။

အမိန့်နာခံခြင်း (Part 2)

(Part 1 ကိုဖတ်ပြီးမှ ဒါကိုဖတ်ပါ)

ရှည်ရှည်ဝေးဝေး နိဒါန်းချီမနေတော့ဘဲ အရမ်းနာမည်ကြီးခဲ့တဲ့ စမ်းသပ်မှုတစ်ခုအကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
Part 1 က စမ်းသပ်ချက်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေက စကားပြောပါတယ်။
စမ်းသပ်မှုလုပ်နေတယ်ဆိုတာကို Volunteer တွေက ခံစားမိနေသေးတယ်။

အခုတစ်ခေါက်မှာတော့ အကျဉ်းသားနဲ့ ထောင်အာဏာပိုင်တွေဆိုပြီး စမ်းသပ်တာဖြစ်ပါတယ်။
တကယ့်အကျဉ်းထောင်မှာ စမ်းသပ်တာမျိုးတော့မဟုတ်ပါဘူး။
Stanford University မှာပဲ ထောင်ပုံစံလုပ်ပြီး စမ်းသပ်တာဖြစ်တယ်။
Stanford Prison Experiment ဆိုပြီး Psychology စာအုပ်တော်တော်များများမှာ ထည့်ရေးထားတတ်ကြပါတယ်။

ခုတစ်ခေါက်မှာတော့ အကျဉ်းသားတွေရော၊ ထောင်အာဏာပိုင်တွေရောက Volunteer တွေပါ။ စမ်းသပ်တဲ့စိတ်ပညာရှင်ကတော့ ထောင်မှူးအနေနဲ့ တာဝန်ယူပါတယ်။
ထောင်ပုံစံဖြစ်တဲ့အတွက် အကျဉ်းသားတွေချုပ်ထားမယ့် အချုပ်ခန်းလည်း ရှိပါတယ်။
စမ်းသပ်မှုကာလကို နှစ်ပတ်သတ်မှတ်ထားခဲ့ပေမယ့် အခြေအနေတွေ ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရဖြစ်လာလို့ ၆ ရက်နဲ့ပဲ အဆုံးသတ်လိုက်ရပါတယ်။

အကျဉ်းသားလား၊ ထောင်အာဏာပိုင်လားဆိုတာကို ခေါင်း၊ ပန်းလှန်ပြီး လွယ်လွယ်နဲ့ ဆုံးဖြတ်ရွေးချယ်ပါတယ်။

အကျဉ်းသားအဖြစ်အရွေးခံရတဲ့သူတွေကို သူတို့ရဲ့အိမ်တွေမှာ လာဖမ်းတယ်၊ လက်နက်ကိုင်ဓားပြတိုက်မှုနဲ့ တရားစွဲလိုက်တယ်။
(တကယ်မလုပ်ပါ၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ လုပ်တဲ့ Procedure အတိုင်း လုပ်ပြခြင်းသာဖြစ်တယ်)
ဒေသခံရဲစခန်းကလည်း စမ်းသပ်မှုမှာ ဝင်ကူညီတဲ့အနေနဲ့ “တရားခံ” တွေရဲ့ လက်ဗွေတွေ၊ ဓာတ်ပုံတွေကို ရိုက်ကူးပေးခဲ့တယ်။
ပြီးတော့ ထောင်အတုကို ပို့လိုက်ကြတယ်။ (ထောင်အတုမှန်း အကျဉ်းသားတွေသိကြပါတယ်)
အဲ့ဒီကိုရောက်တော့လည်း တစ်ကိုယ်လုံးကိုချွတ်ပြီး ရှာဖွေတာခံရတယ်။
နာမည်အရင်းတွေမသုံးရတော့ဘဲ သူတို့ကို နံပါတ်တွေနဲ့ပဲခေါ်ဝေါ်တော့တယ်။

အစောင့်တွေကို မျက်မှန်အမည်းတွေတပ်ခိုင်းထားတယ်၊ Uniform အပြည့်အစုံဝတ်ခိုင်းတယ်၊ နံပါတ်တုတ်တွေပေးထားတယ်၊ မလိုအပ်ဘဲ စကားမပြောဖို့၊ အကျဉ်းသားတွေကို နာမည်မခေါ်ဘဲ နံပါတ်သာခေါ်ဖို့ ညွှန်ကြားထားတယ်။

စမ်းသပ်မှုမတိုင်ခင်မှာ စိတ်ပညာရှင်ထောင်မှူးက အစောင့်တွေကို ခေါ်ပြီး ညွှန်ကြားပါတယ်။
အကျဉ်းသားတွေကို အစာမကျွေးဘဲမနေဖို့၊ ကိုယ်ထိလက်ရောက်မကျူးလွန်ဖို့ပြောပါတယ်။

ပထမရက်မှာ အကုန်လုံးရဲ့စိတ်ထဲ စမ်းသပ်နေတာဆိုတဲ့အတွေးရှိပါသေးတယ်။ အေးအေးဆေးဆေးပါပဲ။
ဒုတိယရက်မှာတော့ အကျဉ်းသားတစ်ယောက်က သူ့အချုပ်ခန်းကို ကုတင်နဲ့ကာပြီး အပြင်ကိုထွက်မလာနိုင်ကြောင်း ပြောပါတယ်။
အဲ့ဒီလိုနဲ့ အုံကြွမှုအသေးလေးဖြစ်လာပါတယ်။
အစောင့်တွေက အထက်ကိုဘယ်လိုကိုင်တွယ်ရမလဲ မမေးမြန်းဘဲ ကိုယ်ထိလက်ရောက်ဖြေရှင်းကြပါတယ်။
အကျဉ်းသားထဲက တစ်ယောက် စိတ်ဖောက်ပြန်လာသလိုဖြစ်လို့ သူ့ကို စမ်းသပ်မှုကနေဖယ်ထုတ်လိုက်ရပါတယ်။

နောက်ရက်တွေမှာတော့ အစောင့်တွေဟာ ပိုပြီး “အစောင့်” ဆန်လာကြပါတယ်။
မကျေနပ်ရင် မကျေနပ်သလို အကျဉ်းသားတွေကို ဒိုက်ထိုးခိုင်းတာ၊ အစာမကျွေးတာ၊ ရိုက်နှက်တာတွေထိ တိုးလုပ်လာကြပါတယ်။
သူတို့မှာ သူတစ်ပါးကိုနာကျင်စေလိုသောစိတ် (Sadistic) ဖြစ်လာပြီး သူတို့ Role နဲ့သက်ဆိုင်မယ်ထင်တာမှန်သမျှကို ပိုပိုသာသာ လုပ်ကြပါတော့တယ်။

စမ်းသပ်တဲ့စိတ်ပညာရှင် ထောင်မှူးတောင်မှ စမ်းသပ်မှုမှာ “မျော” သွားပါတယ်။
၄ရက်မြောက်နေ့မှာ အစောင့်တွေက သူ့ကိုသတင်းတစ်ခုပေးလာပါတယ်။
စမ်းသပ်မှုကနေဖယ်ထုတ်လိုက်တဲ့သူက သူ့ရဲ့အပေါင်းအပါတွေကိုခေါ်လာပြီး အချုပ်ခံနေရတဲ့သူတွေကို လာကယ်မယ်တဲ့။
ထောင်မှူးက အဆောက်အအုံရဲ့ အခြားနေရာတစ်ခုမှာ အချုပ်ခန်းကို ပြောင်းဆောက်လိုက်ပြီး ကယ်မယ့်ကောင်ပြန်လာရင် စမ်းသပ်မှုကို အဆုံးသတ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း လိမ်ပြောမယ်လို့ ကြံစည်ပါတယ်။
တကယ်တော့ ကယ်မယ့်သူရောက်မလာခဲ့ပါဘူး။

အကျဉ်းသားထဲက တချို့ဟာ Parole (ကောင်းကောင်းနေပါမယ်ဆိုတဲ့ကတိနဲ့ ချုပ်ရက်မပြည့်ခင်လွှတ်ပေး) လိုချင်ကြတယ်။
သူတို့ Volunteer လုပ်တဲ့အတွက် ရမယ့်ငွေကြေးထဲက ဖြတ်ချင်ဖြတ်ဆိုတာအထိ ဖြစ်လာကြတယ်။
ဒီနေရာမှာမေးစရာရှိတာက အကျဉ်းသားတွေက အချိန်မရွေးစမ်းသပ်မှုမှာ မပါလိုတော့ဘူးလို့ ပြောခွင့်ရှိရဲ့သားနဲ့ ဘာလို့မပြောကြသလဲ။

သူတို့ကိုယ်သူတို့ အကျဉ်းသားတွေကို အမှန်တကယ်ခံယူသွားလို့ဖြစ်ပါတယ်။
Depersonalization, Deindividualization ဖြစ်သွားကြတာပါ။
အဲ့ဒီလိုဖြစ်အောင်လည်း အထက်မှာပြောထားတဲ့အတိုင်း အဆင့်ဆင့်ပြင်ဆင်ခဲ့ပါတယ်။

အစောင့်အနေနဲ့ အစမ်းသပ်ခံခဲ့တဲ့သူတစ်ယောက်ကို နောက်ပိုင်း Interview တဲ့အခါမှာ စမ်းသပ်မှုအထမြောက်အောင် သူကလုပ်ပေးခဲ့တယ်လို့ဆိုတယ်။
ထောင်မှူးရဲ့အမိန့်အတိုင်းဆောင်ရွက်ခြင်းဟာ စမ်းသပ်မှုမှာ Data အမှန်ရအောင် ကူညီခြင်းဖြစ်တယ်လို့ သူကပြောတယ်။ တခါတခါ ခိုင်းတာထက် ပိုပိုသာသာတောင် လုပ်ပေးလိုက်သေးတယ်လို့ဆိုတယ်။
သူ့အနေနဲ့ မှန်တယ်၊ မှားတယ် မစဉ်းစားတော့ဘဲ စမ်းသပ်မှုကြီးအထမြောက်သွားအောင် လုပ်ပေးလိုက်တယ်ဆိုပြီး ဂုဏ်ယူနေတာပါ။

ဖြစ်ချင်တိုင်းဖြစ်နေတဲ့စမ်းသပ်မှုကြီးမှာ ကွပ်ကွဲနေတဲ့သူကိုယ်တိုင်က “မျော” နေပြီဆိုတော့ လက်လွန်နေပြီဆိုတာ မသိကြတော့ဘူး။
နောက်ပိုင်းမှာ စိတ်ပညာရှင်ရဲ့ရည်းစား (သူလည်း Psychologist ပါပဲ) က အခြေအနေတွေကို သိသွားပြီး ဆက်မလုပ်ဖို့တားတဲ့အခါမှ “မျော” နေတဲ့သူလည်း အသိပြန်ဝင်လာပါတော့တယ်။

ဒီတော့ Part 1 က conclusion အတိုင်းပြောလို့ရပြန်တယ်။

မကောင်းတာလုပ်တဲ့လူဟာ ပင်ကိုယ်ယုတ်ညံ့နေတာမဟုတ်ဘဲ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေအရဖြစ်နေရတာပါ ဆိုတာ ဖြစ်လာပြန်တယ်။

အစပိုင်းမှာ အဲ့ဒီအဆိုကို လက်ခံခဲ့ကြပေမယ့် နောက်ပိုင်းမှာတော့ လက်မခံကြတော့ပါဘူး။
ဘာလို့လဲဆိုရင် ဒီစမ်းသပ်မှုမှာဟာကွက်တွေ အများကြီးရှိနေလို့ပါ။

အစောင့်တွေရဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို ထောင်မှူးက ညွှန်ကြားခဲ့တယ်ဆိုပြီး သိလာကြရပါတယ်။
ဒီအတွက်ကြောင့် Data အမှန်ရစေချင်တဲ့အစောင့်တွေက အကျဉ်းသားတွေကို သာသာနဲ့နာနာနှက်ကြပါတော့တယ်။

ပြီးတော့ စမ်းသပ်ဖို့အတွက် Volunteer ခေါ်ဖို့ ကြော်ငြာထည့်တဲ့ကိစ္စပါ။
အကျဉ်းသားနဲ့ထောင်အာဏာပိုင်နေရာကနေပါဖို့၊ ထောင်အတွေ့အကြုံရဖို့ ဆိုတာတွေက သာမန်လူတစ်ယောက်အနေနဲ့ဆို ဝင်ပါဖို့ခက်ခဲမှာပါ။
ဒီလို သိသိကြီးနဲ့ ဝင်ပါကြတဲ့လူတွေဟာ သူတို့ဆီမှာ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်ခြင်း၊ Sadistic ဖြစ်ခြင်းစတဲ့ trait တွေရှိရမယ်လို့ ပညာရှင်တွေက ဆိုကြပါတယ်။

ဒီတော့ ပတ်ဝန်းကျင်မကောင်းလို့ပါ၊ အထက်ကလုပ်ခိုင်းလို့ပါ ဆိုတာတွေဟာ Self-reflection မလုပ်ချင်လို့ (သို့) ကိုယ်မှားနေမှန်းမသိချင်လို့ Justify လုပ်တာတွေပဲဖြစ်ပါတယ်။
ကိုယ်ကောင်းရင် ခေါင်းမရွေ့ပါဘူး။

မလုပ်သင့်မှန်းသိလို့ ရုန်းထွက်ကြသူတွေကို ခုချိန်မှာမြင်တွေ့နေရတာ အားရစရာပါပဲ။
နုရင်ဘက်စစ်ခုံရုံးမှာ အစစ်ခံရတဲ့ဂျာမန်တွေအကုန် ပြစ်ဒဏ်ခံရတာပါပဲ။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဘယ်လိုပြောပြီး လိမ်ညာနေနေ နောက်ဆုံးမှာတော့ ကိုယ်အပြစ်ရှိခြင်း၊ မရှိခြင်းကို ပတ်ဝန်းကျင်ကပဲ ဆုံးဖြတ်ပေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။

SAGAN

အမိန့်နာခံခြင်း (Part 1)

စာဖတ်သူကို ကိုယ်မလုပ်ချင်တာ အတင်းလာလုပ်ခိုင်းရင် နာခံမလား။
ဘာလို့နာခံရမှာလဲလို့ ပြန်ပြောမယ့်သူချည်းပါပဲ။
ခိုးဆိုးလုနှိုက်၊ သတ်ဖြတ်တာတွေကိုရော လုပ်မလားဆိုရင် ဝေလာဝေးလို့ ပြောကြမှာပါ။
ဒါပေမယ့် အမိန့်တစ်ခုပေးလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ ဒါတွေကိုစိတ်ပါလက်ပါ လုပ်ကြပါတော့တယ်။
ဥပမာရှည်ရှည်ဝေးဝေးပေးနေစရာ မလိုဘူး၊ ဘယ်သူတွေလဲဆိုတာမြင်ကြမယ်ထင်ပါတယ်။
နောက်ဥပမာ တစ်ခုအနေနဲ့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျူးတွေ သန်းပေါင်းများစွာကို သတ်ခဲ့တဲ့ နာဇီတွေကိုပြရမှာပါ။
ဒီလောက်ထိ ရက်ရက်စက်စက် သတ်နိုင်ဖို့ဆိုတာ လူတစ်ယောက်တည်း အမိန့်နာခံခြင်းထက် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးက အမိန့်နာခံမှပဲရမှာပါ။

အမိန့်နာခံမှုဆိုတာ မရှိခဲ့ရင် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးရဲ့ဖြစ်တည်မှုကိုပါ ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်တယ်လို့ အရင်ခေတ် အတွေးအခေါ်ပညာရှင်တွေက ဆိုခဲ့ကြတယ်။
ဘယ်လောက်ထိပြောခဲ့ကြလဲဆိုရင် အထက်က မကောင်းတာတစ်ခုခု လုပ်ခိုင်းရင်တောင်မှ အမိန့်ဖီဆန် အာခံခြင်းထက် ခိုင်းတာလုပ်လိုက်တာ ပိုကောင်းတယ်လို့ဆိုတယ်။
အဲ့ဒီအတွက် ဖြစ်လာတဲ့နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်တွေကို ပြုလုပ်သူမဟုတ်ဘဲ ခိုင်းတဲ့သူမှာပဲ တာဝန်ရှိတယ်လို့ Thomas Hobbes ကဆိုခဲ့တယ်။
(ဒီနေရာမှာပြောချင်တာက လူတွေ ကိုယ့်စိတ်ထဲရှိတဲ့အတိုင်းပြုမူဖို့ နှောင့်နှေးနေခြင်းသည် နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်တွေကြောင့်ဖြစ်တယ်၊ ဒီအချက်ကို ဖယ်ပေးလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ ခိုင်းတာလုပ်ဖို့ ဝန်မလေးကြတော့ပါ)

စမ်းသပ်မှုအသေးလေးတစ်ခုကို စပြောပြချင်ပါတယ်။ Milgram Experiment လို့ခေါ်ပါတယ်။

သင်ယူမှုအပေါ်မှာ အပြစ်ပေးခြင်းက ဘယ်လိုအကျိုးသက်ရောက်မှုရှိလဲဆိုတာ စမ်းသပ်ဖို့ဖြစ်တယ်ဆိုပြီး Volunteer တွေကို ကြိုပြောထားတယ်။ (တကယ်တော့ လိမ်ထားတာပါ)

အဲ့ဒီမှာ ဆရာ (အပြစ်ပေးမယ့်သူ) နဲ့ကျောင်းသား (သင်ယူမယ့်သူ) ဆိုပြီးနှစ်ဖွဲ့ခွဲလိုက်တယ်။
သင်ယူမယ့်သူကို အခန်းတစ်ခန်းထဲထည့်၊ ခုံတစ်ခုံမှာထိုင်ခိုင်းပြီး လက်တွေကိုလှုပ်မရအောင် ချည်ထားလိုက်တယ်။ လက်ကောက်ဝတ်မှာလည်း လျှပ်စစ်ဓာတ်ပေးလို့ရတဲ့ Electrode တစ်ခုတပ်ထားလိုက်တယ်။
သူက စကားလုံးအတွဲတွေကို မှတ်ထားရမယ်။ မေးလိုက်လို့ မှားဖြေမိရင် ဓာတ်လိုက်အောင်လုပ်မယ်ဆိုပြီး ပြောပြထားတယ်။
(ဒါပေမယ့် သူက သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက်ပါ၊ ဓာတ်လိုက်အောင်လည်း တကယ်မလုပ်ထားပါဘူး)

အဓိက စမ်းသပ်ချင်တာက Volunteer (အပြစ်ပေးမယ့်သူ) တွေကိုပါ။ သူတို့ကိုလည်း ရှော့ရိုက်တဲ့စက်ကြီးရှိတဲ့ အခန်းတစ်ခုထဲခေါ်ထားပြီး ဒိုင်ခွက်တစ်ခုကိုပြထားတယ်။ ဒိုင်ခွက်ပေါ်မှာ ဗို့အား (Voltage) တွေကို ရေးထားတယ်။ ဘယ်လောက်ဗို့အားဆို ဘယ်လိုသက်ရောက်မှုရှိလဲဆိုတာကိုလည်း စာရေးထားတယ်။
အပြစ်ပေးမယ့်သူလုပ်ရမှာက သင်ယူမယ့်သူ အဖြေမှားတာနဲ့ ရှော့ရိုက်တဲ့ခလုတ်ကို နှိပ်ဖို့ပါ။ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ Voltage ကိုတိုးသွားရပါတယ်။ (အချင်းချင်း မမြင်ရပါ၊ အသံပဲကြားရပါတယ်)

သရုပ်ဆောင်က Shock ရိုက်ခံရတဲ့ Voltage တစ်ခုကိုရောက်လာရင် စပြီး ညီးညူပြပါတယ်။
အဲ့ဒီထက် Voltage တိုးလာရင် နာကြောင်း ထုတ်ပြောပါတယ်။
Voltage ထပ်များလာရင် သူစမ်းသပ်မှုမှာ မပါဝင်လိုတော့ကြောင်း ပြောပါတယ်။
နောက်ဆုံးမှာတော့ (285 Volts – သေစေနိုင်လောက်သော ပမာဏ) အော်ဟစ်တာကိုပဲ လုပ်ပါတော့တယ်။

အပြစ်ပေးတဲ့သူတွေက သင်ယူမယ့်သူစပြီး မအီမသာဖြစ်လာတာကို ကြားရတာနဲ့ ဆက်လုပ်ရမလား၊ မလုပ်ရဘူးလားဆိုပြီး စိတ်နှစ်ခွဖြစ်လာကြတယ်။
အဲ့ဒီအချိန်မှာ တတိယလူရဲ့ Role က အရေးပါလာတယ်။ (သူလည်း သရုပ်ဆောင်ပါပဲ)
သူက ညွှန်ကြားတဲ့သူအဖြစ်တာဝန်ယူပါတယ်။

သူက ဟိတ်ကြီးဟန်ကြီးနဲ့ လူရှိန်လောက်တဲ့ပုံစံမျိုးပြင်ဆင်ထားပါတယ်။ (ဥပမာ Uniform တစ်ခုခုဝတ်ထားတာမျိုး၊ မျက်မှန်တပ်ထားမျိုး၊ အရယ်အပြုံးမရှိ ကြောက်ရုပ်လို ပြုမူတာမျိုး)

သူက အပြစ်ပေးတဲ့လူနဲ့တစ်ခန်းတည်းမှာနေပြီး စမ်းသပ်မှုကို ဆက်လုပ်ဖို့ အမိန့်ပေးပါတယ်။
စမ်းသပ်ချင်တဲ့အချက်ကတော့ မလုပ်သင့်မှန်းသိတဲ့ကိစ္စတစ်ခုကို အထက်အမိန့်အရလုပ်မှာလား၊ အမိန့်ကိုဖီဆန်မှာလား သိချင်တာပါ။

အဖြေကတော့…
အစမ်းသပ်ခံတဲ့လူတွေ တော်တော်များများ (၃ပုံ၂ပုံ) က လူသေစေလောက်တဲ့အထိ Voltage ကိုတိုးသွားကြတယ်။
တစ်ဖက်လူရဲ့ နာကျင်အော်ဟစ်သံတွေကို ကြားနေရပါလျက်နဲ့ ညွှန်ကြားတဲ့သူရဲ့အမိန့်ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားကြတယ်။

ဒီတော့ ဒီလိုမျိုးလုပ်ရက်ကြတဲ့လူတွေဟာ မကောင်းဆိုးဝါးစိတ်ရှိတဲ့လူတွေပဲ ဖြစ်ရမှာပေါ့။
ဒါပေမယ့် လူတွေရဲ့ ၃ပုံ၂ပုံမှာ အဲ့ဒီလိုစိတ်မျိုးရှိနေတာဆိုရင်တော့ လောကကြီးအတွက် မတွေးရဲစရာပဲ။ တကယ်ဖြစ်နိုင်ပါ့မလား။
လမ်းထိပ်က ပဲပြုတ်ရောင်းတဲ့အဒေါ်ကြီးရော၊ အိမ်နားမှာ ကုသိုလ်ဖြစ်ဆေးကုပေးတဲ့ ဆရာဝန်လေးရော၊ ခွေးလေးတွေအစာလာလာကြွေးတတ်တဲ့ ကောင်မလေးရော မှာ ဒီလိုစိတ်တွေရှိနေတာလား။ သင့်မှာရော…
ခုချိန်မှာတွေးရင်တော့ ငါက ဒါမျိုးဘယ်တော့မှလုပ်မှာမဟုတ်ဘူးဆိုတဲ့ အတွေးမျိုးရမှာပါ။ ဘေးကြပ်နံကြပ်အချိန်မှာ ဒီအတိုင်းတွေးနိုင်ပါဦးမလား။

ဒီစမ်းသပ်ချက်အပြီးမှာတော့ အမိန့်နာခံပြီး မကောင်းမှုကိုကျူးလွန်တယ်ဆိုတာ ကျူးလွန်သူကိုယ်တိုင်က ပင်ကိုယ်စရိုက်မကောင်းလို့ဆိုတာ မဟုတ်ဘဲ အခြေအနေအရ ဖြစ်လာတဲ့စိတ်ဓာတ်လို့ ဆိုတယ်။

ဒီအချက်က ဘယ်လောက်ထိ အရေးပါသွားသလဲဆိုရင် တရားခွင်မှာ တရားခံရဲ့ Behaviour တည်ဆောက်တဲ့အခါ “အခြေအနေအရဖြစ်သွားတာပါ၊ သူကလူကောင်းပါ” ဆိုတဲ့အဆိုကို လက်ခံခဲ့တဲ့အထိပဲ။
အဲ့ဒီအဆိုကို တရားသူကြီးကလက်ခံလို့ ကွင်းလုံးကျွတ်လွတ်သွားတဲ့ အမှုတွေတောင် ရှိခဲ့တယ်။

နုရင်ဘက်စစ်ခုံရုံးမှာ ဂျူးတွေကို အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်မှုနဲ့ ဂျာမန်တွေကို တရားစွဲတော့ ဂျာမန်တွေက ဘာပြောသလဲ။
“အထက်အမိန့်အရလုပ်ရတာပါ၊ သူတို့လုပ်ချင်လို့လုပ်တာမဟုတ်ပါဘူး” တဲ့။ (ကျွန်တော်တို့အတွက် ကြားရတာ ရိုးအီနေတဲ့စကားတစ်ခွန်းပေါ့)
သူတို့ကတော့ အပြစ်ကမလွတ်သွားပါဘူး။

မေးစရာရှိတာက မကောင်းတာတွေလုပ်နေတဲ့အချိန်မှာ စိတ်ကမကောင်းဘူးဆိုတာသိရဲ့သားနဲ့ ဘာလို့ရုန်းမထွက်နိုင်ကြတာလဲ။
(How could they live with themselves?)
မကောင်းတာလုပ်နေတဲ့အချိန်မှာ စိတ်က မကောင်းတဲ့ခံစားချက်ဖြစ်တော့ သိပ်မတွေးဘဲ လျစ်လျူရှုထားလိုက်တယ်။
မှန်တယ်၊ မှားတယ် conflict ဖြစ်ပြီး စိတ်လွန်ဆွဲနေမယ့်အစား ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း တသွေမသိမ်းလုပ်နိုင်ဖို့ကို အာရုံစိုက်လိုက်ကြတယ်။

အဲ့ဒီတော့ တစ်မျိုးပြောင်းပြီးစမ်းကြပြန်တယ်။
အစမ်းသပ်ခံမယ့်သူကို သူကိုယ်တိုင် Shock ပေးတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ မေးမြန်းဖို့ စကားလုံးအတွဲတွေကို စီစဉ်ခိုင်းလိုက်တယ်။
မှားဖြေရင် Shock ပေးဖို့ကို သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက်က လုပ်တယ်။

ဒီလိုမျိုးပြောင်းလဲလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ အစမ်းသပ်ခံအားလုံးနီးပါးဟာ သူတို့အလုပ်ကို အဆုံးထိဆက်လုပ်သွားကြတယ်။
အော်ဟစ်ငြီးငြူသံတွေကြားနေရပေမယ့် သူကိုယ်တိုင် Shock ပေးနေတာမဟုတ်တော့ ဂရုမစိုက်ဘူး။
သူဟာ ထဲထဲဝင်ဝင် ပါဝင်ပတ်သက်နေပေမယ့် မေးမြန်းလိုက်တဲ့အခါ အပြစ်ရှိတာသူမဟုတ်ဘူး၊ Shock ပေးနေတဲ့သူပဲဆိုပြီး ဖြေတယ်။
အမိန့်ပေးနေတဲ့လူတွေကလည်း ဒီလိုနည်းနဲ့ပဲ သူတို့စိတ်ကို ဖြေဖျောက်ကြတယ်။

ချိန်းကြိုးတစ်ချောင်းရဲ့ Link တွေလိုပဲ အဖွဲ့အစည်းတွေကို တည်ဆောက်ထားကြတယ်။
အလယ်မှာရှိတဲ့ Link (လူတစ်ယောက်) က ထိပ်ဆုံးနဲ့အောက်ဆုံး Link ကိုဆက်ပေးထားရုံပဲဆိုတော့ သူ့ရဲ့ပြစ်မှုကို သူသေချာမသိတာ အဆန်းတော့မဟုတ်ဘူး။

အထက်ကညွှန်ကြားတဲ့လူကလည်း သူကိုယ်တိုင်လုပ်တာမဟုတ်လို့ဆိုပြီး ဖြေသိမ့်တယ်။
ကြားလူကလည်း ကိုယ့်အလုပ်ကိုယ်လုပ်နေတာပဲ၊ ဘယ်သူ့ကိုမှ ထိခိုက်အောက်လုပ်နေတာမဟုတ်ဘူးဆိုပြီး ကြားချတယ်။
အောက်က တကယ်လုပ်နေတဲ့သူကလည်း အထက်အမိန့်အရလုပ်ရတယ်၊ သူ့မှာတာဝန်မရှိဘူးလို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို သက်သက်ညှာညှာစဉ်းစားတယ်။

ဘယ်သူ့မှာ အပြစ်ရှိသလဲ။
ကျွန်တော်တို့ရဲဲ့ Society ကြီးမှာ ခုလိုဖြစ်နေတာ အန္တရာယ်များလှတယ်။

ဒါပေမယ့် လူကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ပတ်ဝန်းကျင်ကြောင့် ဖြစ်သွားရတာပါဆိုတဲ့ အဆိုဟာ အမိန့်မနာခံဘဲ ရုန်းထွက်နိုင်ခဲ့တဲ့ ၃ပုံ၁ပုံအတွက်တော့ ရယ်စရာကြီးဖြစ်နေမှာပါ။
အလယ်လူအဖြစ်ကနေ ရုန်းထွက်နိုင်ခဲ့တဲ့ လူနည်းစုကလည်း ပြုံးမိကြမှာပဲ။
ဒီလူတွေကရော ဘာလို့ အမိန့်ကိုတော်လှန်နိုင်ခဲ့တာလဲ။

Psychology မှာ ရှမ်းရှမ်းတောက်အောင်မြင်ခဲ့တဲ့ စမ်းသပ်မှု နောက်တစ်ခုရှိပါသေးတယ်။
မကောင်းတဲ့သူတွေဟာ စရိုက်ကြောင့်လား၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကြောင့်လားဆိုတာ Part 2 မှာရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိအောင်ရေးပေးပါမယ်။

SAGAN

Personality disorder အကြောင်းပြောကြရာဝယ် (Part 6)

(Part 1 to 5 ဖတ်ပြီးမှသာ ယခုအပိုင်းကိုဖတ်သင့်ပါတယ်။)

ဒီနောက်ဆုံးအပိုင်းမှာတော့ Personality disorder ထဲက Cluster C အုပ်စု “Worried” အကြောင်း ပြောပြသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအုပ်စုထဲမှာပါတဲ့သူတွေက စိုးရိမ်ပူပန်စိတ်များပြီးအကြောက်လွန်တတ်လို့ Anxiety disorder နဲ့တွဲနေတတ်ပါတယ်။

Avoidant personality disorder
Dependent personality disorder
Obsessive – Compulsive personality disorder တို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။

ပထမဆုံး Avoidant personality disorder ကတော့ အကြောက်လွန်သူများပါ။

လူအများကြား အရှက်ခွဲခံရမှာ၊ အငြင်းခံရမှာကို သေမလောက်ကြောက်ပြီး လူတွေနဲ့ခင်ချင်ပါရက်နဲ့ မပေါင်းသင်းရဲကြပါဘူး။

ကိုယ့်ကိုယ်ကို လိုအပ်ချက်တွေ မပြည့်စုံမှုတွေများတယ်လို့တွေးပြီး အားငယ်သိမ်ငယ်စိတ်ဝင်နေကြပါတယ်။ (full of insecurities)

လူအများနဲ့ ရင်းနှီးလို ခင်မင်လိုပြီး
Relationship တွေတည်ဆောက်ချင်ပါသော်လည်း လူတွေက အပုတ်ချကြမှာ နှိမ်မှာ အငြင်းခံရမှာကို
မတရားကြောက်လို့ လူတွေနဲ့ဝေးနေပါတော့တယ်။

(Schizoid နဲ့မတူပါ။ Schizoid များက choose to be alone ပါ။ တယောက်ထဲနေချင်လို့ကိုနေတာပါ။)

~~~~~~~~~~

ဒုတိယ အမျိုးအစားကတော့ Dependent personality disorder ဖြစ်ပါတယ်။

အမျိုးသမီးများမှာပိုတွေ့ရလေ့ရှိပြီးနာမည်အတိုင်းပဲ သူများကို အလွန်အားကိုး မှီခိုတတ်သူများဖြစ်ပါတယ်။

ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချဖို့ မဝံ့ရဲဘဲ သူများပြောတာ လုပ်ပေးတာကိုပဲ စောင့်နေကြတတ်ပါတယ်။

Self confidence နည်းပြီး emotionally ရော physically ရော သူများကိုမှီခိုတတ်ပါတယ်။

တယောက်ထဲဖြစ်သွားမှာ lonely ဖြစ်မှာကို အရမ်းကြောက်လို့ Relationship တခုပြတ်သွားတိုင်း အသစ်တယောက်အမြန်ရှာပြီး မှီခိုတတ်ကြပြန်ပါတယ်။

ဒါကြောင့်လဲ သူတပါးက အလွယ်တကူ abuse လုပ်ခံရတတ်ပြီး အမြတ်ထုတ် ကစားခံရတတ်ပါတယ်။

Relationship နဲ့ပတ်သက်ရင် အရင်ကပြောဖူးတဲ့ Borderline နဲ့ Histrionic ကတော့ RS မတည်မြဲတတ် အလွယ်တကူပြတ်တတ်ပြီး ဒီ dependent type မှာတော့ တယောက်ထဲနေရမှာစိုးလို့ ရှိပြီးသား RS ကို မရမက ကုပ်တွယ်ပြီးမြဲအောင်ကြိုးစားတတ်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

~~~~~~~~~~~

နောက်ဆုံး type ကတော့ Obsessive compulsive personality disorder (OCPD) ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအမျိုးစားက Perfectionists များဖြစ်ပြီး
အရာရာ ပြီးပြည့်စုံမှ ကြိုက်သောသူတွေဖြစ်ကာ အကောင်းဆုံးအတော်ဆုံးဖြစ်အောင် ကြိုးစားတတ်ပါတယ်။

ဇီဇာကြောင်သူများလို့လဲ ဆိုနိုင်ပြီး အစွဲအလမ်း (obsession) ရှိလို့ မလုပ်ရမနေနိုင် (compulsive) ဖြစ်ကြသူများပါ။

ဥပမာ – အလုပ်ကိုအရမ်းစွဲလန်းသူ (Obsessed to Work) ဖြစ်နေပါက အလုပ်ပဲရေကုန်ရေခမ်းထိုင်လုပ်ပြီး (Compulsive) အလုပ်မလုပ်ရမနေနိုင်အောင် စွဲလန်းကြပါတယ်။

မိမိအစွဲရှိနေတာကို မိမိဘာသာသိကြပြီး လက်ခံလိုက်နာတတ်ပါတယ်။

ဒီ personality disorder ကို အတော်ဆုံးဖြစ်ချင်တဲ့သူတွေမှာတွေ့ရတတ်ပြီး ထိုသူတွေက ဘဝမှာအောင်မြင်သူတွေဖြစ်လာတတ်ကြပါတယ်။

သူတို့ရဲ့ Relationship ကိုကြည့်ရင် မတုန်မလှုပ် အေးစက်စက်များဖြစ်ပြီး အရမ်းစည်းကမ်းတင်းကြပ်သူ ချုပ်ခြယ်တတ်လွန်းသူများဖြစ်တတ်ကြပါတယ်။

သူ့ရဲ့ အစွဲကို သူများတွေကမကြိုက်ပေမယ့် သူ့ဘာသာတော့ ကျေနပ်နေပြီး ပျော်ပျော်ကြီးလက်ခံကာ အစွဲအတိုင်း ဘဝမှာနေထိုင်ကြပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ စာဖတ်သူတို့ ကြားဖူးနေကြ OCD လို့ခေါ်တဲ့ Obsessive – Compulsive disorder နဲ့မတူပါဘူး။

နာမည်၂ခုက ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်နေပြီး OCPD နဲ့ OCD ဆိုတော့ (P တလုံးပဲ) personality ပါတာမပါတာပဲကွာနေပါတယ်။

OCD ဆိုတဲ့ရောဂါကတော့ အစွဲအလမ်းကြီးတာခြင်းတူပြီး ဝေဒနာခံစားရသူတွေက သူတို့အစွဲကိုသူတို့ မုန်းတီးကြပါတယ်။ အစွဲကိုလိုက်လဲမလုပ်ချင်ပါဘူး။

ဒါပေမယ့် သူတို့အစွဲကို ဖျောက်ဖို့ကြိုးစားပေမယ့်ဘယ်လိုမှဖျောက်မရဘဲ ပိုပိုဆိုးလာပါတယ်။

ဒီဝေဒနာတွေမှာ အစွဲတခု (obsession) အရင်ရှိရပြီး သူ့နောက်မှာမှ မလုပ်ရမနေနိုင်စိတ် (compulsion) ဆိုတာပေါ်လာတာပါ။

ဥပမာ – လက်မှာပိုးမွှားတွေကပ်နေတယ်လို့ အစွဲ (obsession) ရှိနေတဲ့သူဟာ
လက်ကို တမိနစ်တခါသွားဆေးချင်စိတ် (compulsion) ဖြစ်လာပြီး ခဏခဏသွားဆေးနေပါတယ်။

တချို့က ခြေလက်တွေမှာ ပိုးဟပ်တွေ လောက်တွေတွယ်နေတယ်လို့ အစွဲ (obsession) ရှိပြီး မကုတ်ရမနေနိုင် (compulsion) ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

ဝေဒနာရှင်ကိုယ်တိုင်က အစွဲကိုအလွန်မုန်းတီးပြီး လိုက်မလုပ်ချင်ပါဘူး။
အဲ့တာကို OCD ရောဂါလို့ခေါ်တာပါ။

အပေါ်ကပြောခဲ့တဲ့ OCPD မှာတော့ သူ့ personality ကိုက အစွဲကိုသဘောကျနေပြီး လိုက်လုပ်လေ ပျော်လေကျေနပ်လေဖြစ်ကာ ပိုပိုပြီးအစွဲလမ်းကြီးလာပါတယ်။

OCPD သမားများက အလုပ်လုပ်တာ ၊ စာလေ့လာတဲ့နေရာတွေမှာ အစွဲကြီးတတ်လို့ အလုပ်ခွင်နဲ့ ပညာရေးမှာ အလွန် အောင်မြင်ပြီး ဝီရိယအကောင်းဆုံးသူတွေဖြစ်လာလေ့ရှိပါတယ်။
သူ့အစွဲက တိုးတက်စေတဲ့အစွဲဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

OCD လူနာတွေကတော့ မတိုးတက်မအောင်မြင်တတ်ပါဘူးတဲ့။

ဥပမာ – အိမ်ထဲကို သူခိုးဝင်မှာကြောက်တဲ့အစွဲ (obsession) ရှိသူက အပြင်မသွားခင် ခဏခဏ တံခါးကိုပြန်စစ်တတ်ပြီး အဲ့လိုစိတ်မချဘဲ ပြန်ပြန်စစ်နေတဲ့အခါ အချိန်ကုန် လူပင်ပန်းပြီး အလုပ်ခွင်လဲမရောက်၊ ကျောင်းချိန်တွေလဲ နောက်ကျကာ အတော်လေး စိတ်ညစ်စရာကောင်းလှပါတယ်။

OCPD အကြောင်းကို မင်းသားကြီး Leonardo ပါဝင်တဲ့ The Aviator (2004) မှာကြည့်ရူနိုင်ပါတယ်။

ဒီလောက်ဆိုရင် personality disorder တွေကို အပိုင်း ၆ ပိုင်းနဲ့ လုံလောက်ပြီလို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။

Personality disorder ရှိတိုင်း စိတ်ဝေဒနာရှိနေပြီး ရူးနေပြီလို့ မသတ်မှတ်ကြပါဘူး။

တချို့ personality disorder တွေက ပိုတော်ပိုထူးချွန်စေလို့ အကျိုးရှိပါသေးတယ်။

ဥပမာ – OCPD သမားများမှာ အလွန်ထူးချွန်သူများဖြစ်ကြတတ်ပြီး

Narcissistic သမားများဟာ ခွဲစိတ်အထူးကုဆရာဝန်ကြီးများဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
သူများမခွဲရဲတာကို ရအောင်ခွဲစိတ်ပြမယ်ဆိုပြီး ငါခွဲရင်အောင်မြင်တယ်ဆိုပြီး စိတ်ကြီးဝင်တဲ့အတိုင်းလဲ တကယ်အောင်မြင်ကြပါတယ်။

ဤစာတွင် လွဲချော်မှု အမှားအယွင်းတစုံတရာပါဝင်ပါက စာရေးသူရဲ့ လေ့လာမှုအားနည်းခြင်းကြောင့်သာဖြစ်ပါတယ်။

Thanks for your time!

လင်းမူ

ငါးပူတင်းအဆိပ်နဲ့ သေဟန်ဆောင်ကြသူများ

ငါးပူတင်းကို စာဖတ်သူ မြင်ဖူးမှာပါ။
Puffer fish လို့ခေါ်တဲ့ ငါးပူတင်းဟာ အသားစားငါးတမျိုးဖြစ်ပြီး အပူပိုင်းနဲ့ သမပိုင်းဇုန်တွေမှာရှိတဲ့ ရေငန်မှာအဓိကနေထိုင်ပြီး အချို့ကို ရေချိုမှာလဲတွေ့ရတတ်ပါတယ်။

ငါးပူတင်းက သွားလာတဲ့အခါနှေးကွေးတဲ့အတွက် အခြားသောငါးများ အသားစားတိရစ္ဆာန်များ အစားမခံရစေဖို့ အကာအကွယ်လက်နက်တွေပါဝင်ပါတယ်။

ပထမတခုက သူ့မှာရှိတဲ့ အစာအိမ်က extremely elastic ဖြစ်လို့ ရန်သူတွေရောက်လာတဲ့အခါ ရေတွေ(လေအနည်းငယ်) အများကြီးကိုမျိုချလိုက်ပြီး အစာအိမ်ကိုဖြည့်လိုက်ကာ ရုတ်တရက်ဖောင်းကားသွားပါတယ်။

တကိုယ်လုံးဖောင်းတင်းသွားတဲ့အခါ ရန်သူကတိုက်ခိုက်ရခက်သွားတဲ့အပြင် ကိုယ်ပေါ်မှာအစူးချွန်သေးသေးလေးတွေလဲပါလို့ ရန်သူအနားကပ်မရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ပါတယ်။

အဲ့လိုလုပ်နိုင်တဲ့အပြင် သူ့မှာ အဆိပ်တမျိုးလဲရှိပါသေးတယ်။
အဲ့အဆိပ်ကို TTX (tetrodotoxin) လို့ခေါ်ပြီး ငါးပူတင်းရဲ့ အသည်း (liver) ၊ သားဥအိမ် (ovaries) တွေမှာ အများဆုံးရှိပြီး အူ (intestine) နဲ့ အရေခွံ (skin)ပေါ်မှာလဲရှိပါတယ်။

TTX ဆိုတဲ့အဆိပ်က အလွန်အဆိပ်ပြင်းပြီး လူသားတွေအတွက် Cyanide အဆိပ်ထက် အဆ 1000ကျော် ပိုပြင်းပါတယ်။

ငါးပူတင်းတကောင်မှာပါတဲ့ အဆိပ်က လူကြီးအယောက်၃၀ကို သေစေနိုင်တဲ့အထိ လုံလောက်ပါတယ်။

ယခုအချိန်ထိ ငါးပူတင်းအဆိပ် TTX အတွက် ဖြေဆေးရယ်လို့လဲ မရှိသေးလို့ အဆိပ်မိပါက အသက်ဆုံးရှုံးကြရပါတယ်။

ငါးပူတင်းမျိုးစိတ်တိုင်းက အဆိပ်ရှိမရှိမတူကြသလို ပြင်းအားလဲမတူကြပါဘူး။

ငါးပူတင်း (Fugu) ကို စားသုံးတဲ့ဓလေ့ကို ဂျပန်နိုင်ငံမှာ အဓိကတွေ့ရပြီး ငါးပူတင်းအသားဟာ အလွန်နူးညံ့ကာ စားကောင်းလို့ စျေးလဲကြီးလှပါတယ်။

The Last Meal လို့တင်စားရအောင် ငါးပူတင်းဟင်းဟာ သင်နောက်ဆုံးစားလိုက်ရတဲ့ဟင်းလဲဖြစ်သွားနိုင်လို့ သေချာ train လုပ်ထားတဲ့ စားဖိုမှူးများသာ ငါးပူတင်းကို ကိုင်တွယ်ချက်ပြုတ်ခွင့် လိုင်စင်ရရှိပါတယ်။

အဆိပ်ဟာ အပူကြောင့်လဲမပျက်စီးတဲ့အတွက် ဟင်းချက်လိုက်ရင်တောင် အဆိပ်ကရှိနေဦးမှာပါ။

ငါးပူတင်းရဲ့အသည်းဟာ စားလို့အကောင်းဆုံးလို့ လူသိများသလို အဆိပ်အများဆုံးရှိတဲ့နေရာလဲဖြစ်လို့ စားသောက်ခွင့်ပိတ်ထားပေမယ့် လူတွေဆိုတာကလဲ အစားတလုတ်အတွက် risk ယူရတာဝါသနာပါကြတဲ့အခါ ငါးပူတင်းအသည်းကိုမရမက ရှာဖွေစားသောက်ကြည့်ရင်း အဆိပ်မိကာ သေဆုံးရသူလဲမနည်းလှပါဘူး။

ထူးခြားတဲ့အချက်က ငါးပူတင်းက အဲ့ TTX အဆိပ်ကိုထုတ်တာမဟုတ်ပါဘူး။
ငါးပူတင်းက ရေထဲက Bacteria အစုံနဲ့ Algae တွေကိုစားတတ်ပြီး သူစားလိုက်တဲ့ Bacteria တွေမှာအဲ့ အဆိပ်ပါနေတာပါ။

သူကိုယ်တိုင်ကတော့ အဲ့အဆိပ်ကို ယဥ်ပါးနေတဲ့အတွက်ဘာမှမဖြစ်ဘဲ အဆိပ်ပါတဲ့ Bacteria တွေနဲ့ ငါးပူတင်းဟာ အတူယှဥ်တွဲနေထိုင် (symbiosis) တတ်ပါတယ်။

ဒီအချက်ကြောင့် ဂျပန်ကတချို့နေရာတွေမှာ ငါးပူတင်းကို သီးသန့်မွေးမြူပြီး အဆိပ်ပါသော bacteria မပါအောင် သီးခြားအစာများကျွေး၍ မွေးကြည့်တဲ့အခါ အဆိပ်ကင်းမဲ့လာတာကိုတွေ့ရပါတယ်။

ဒါဆို ဒီTTX အဆိပ်ကဘယ်လိုအလုပ်လုပ်ပါသလဲ။

လူတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ sodium channel တွေအများကြီးရှိပြီး အာရုံခံတဲ့နေရာ (sensory function) မှာရော ကြွက်သားတွေလှုပ်ရှားဖို့ (motor function) မှာပါ အရေးကြီးပါတယ်။

Action potential လို့ခေါ်တဲ့ ဗို့အားဓာတ်များနဲ့ cell တခုနဲ့တခုဆက်သွယ်တဲ့အခါ sodium channel ရှိမှသာ action potential ကိုသယ်ဆောင်သွားနိုင်မှာပါ။

TTX အဆိပ်က voltage gated sodium channel ကိုပိတ်လိုက်တဲ့အတွက် cell တခုနဲ့တခုဆက်သွယ်လို့မရတော့ဘဲ အာရုံခံနိုင်စွမ်း (sensory) ကြွက်သားလှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း (motor) တွေကျသွားပါတော့တယ်။

အဆိပ်မိပြီး နာရီဝက်ကနေ ၄နာရီအတွင်း လက္ခဏာတွေပြလာတတ်ပြီး အဆိပ်တွေအများပြားစားမိပါက မိနစ်ပိုင်းအတွင်း သေဆုံးနိုင်ပါတယ်။

လက္ခဏာများမှာ ဦးစွာ နူတ်ခမ်းနဲ့ လျှာတဝိုက် ထုံထိုင်းလာမယ်။ နောက်ပိုင်း ခြေလက်များပါ ထုံထိုင်းလာပြီး လေဖြတ်သွားသလို တကိုယ်လုံးလှုပ်မရဖြစ်လာမယ်။

အော့အန် ဝမ်းလျှောခြင်း ၊ ဗိုက်အောင့်ခြင်းတွေလဲရှိတတ်ပြီး

အဆိုးဆုံးက နှလုံးကြွက်သား ကောင်းကောင်းအလုပ်မလုပ်တော့ဘဲ နှလုံးခုန်နှုန်းတွေနှေးလာမယ်
(Bradycardia) သွေးပေါင်များကျလာမယ်(Hypotension)

နောက်ဆုံး အသက်ရှူကြွက်သားများပါ အလုပ်မလုပ်တော့ဘဲ အသက်မရှူနိုင်ဖြစ်ကာ လေပြတ်လပ်သေဆုံးရပါတယ်။ (Asphyxia)

ထူးခြားချက်က ဒီအဆိပ်က ဦးနှောက်ကိုမဖြတ်နိုင်လို့ သတိလက်လွတ်မဖြစ်ဘဲ လူကောင်းအတိုင်း သတိရှိနေပါတယ်။

အသိကရှိနေပေမယ့်
တကိုယ်လုံး ခံစားမှုလဲမရ လှုပ်လို့လဲမရတော့ အသက်လဲရှူရခက်ခက်လာပြီး ရှင်လျှက်နဲ့ သေသွားသလို ဖြစ်နေပါတော့တယ်။

ဖြေဆေးမရှိတဲ့ ဒီအဆိပ်ဟာ ဆေးရုံမှာအမြန်ဆုံး အသက်ရှူစက်တပ်ပြီး oxygen ပေး
စောင့်ကြည့်ကုသရပါတယ်။

ဒီအဆိပ်ဟာ Fake death သေဟန်ဆောင်တဲ့နေရာမှာသုံးကြတာကို Movie တချို့မှာတွေ့ရပါတယ်။

ဥပမာ – Captain America : The Winter Soldier ထဲမှာ ဇာတ်ကောင် Nick Fury ဟာ Tetrodotoxin B ဆိုတာကို သုံးပြီး သေဟန်ဆောင်ကာ Plot twist လုပ်ခဲ့ပါတယ်။

TTX အဆိပ်က နှလုံးကိုနှေးစေပြီး တမိနစ်မှာ အကြိမ်အနည်းငယ်သာခုန်တော့လို့ သေသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်နိုင်တဲ့ အချက်ကိုသုံးကာ Movie တွေ Fiction တွေမှာ twist အနေနဲ့ သုံးတာကိုတွေ့ရပြီး

တကယ့်လက်တွေ့ဘဝမှာတော့ ဒါဟာတော်တော်လေးမဖြစ်နိုင်တဲ့အချက်ပါ။

TTX အဆိပ်က
ရှေးဟောင်းအောက်လမ်းအတတ်တွေဖြစ်တဲ့
Voodoo ပညာရပ်တွေ zombie (အသက်ရှင်လျက်နဲ့ သေသွားသလိုဖြစ်လို့) ဖြစ်အောင်ပြုစားတဲ့နေရာတွေမှာ သုံးတယ်လို့လဲ ယုံကြည်သူများရှိပြီး

ဆေးပညာရပ်မှာတော့ TTX အဆိပ်ကို တုပကာ အကိုက်ခဲပျောက်ရန် နာကျင်မှုကိုကုသရန် နဲ့ မေ့ဆေးထုံဆေးအတွက် လေ့လာနေဆဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလောက်ဆိုရင် ပြည့်စုံလောက်ပါပြီခင်ဗျ။

Thanks for your time!

လင်းမူ